Nowa umowa USA-Dania o obronności i surowcach naturalnych zakończy napięcie wokół Grenlandii?

Prezydent USA Donald Trump zamieścił na swoim portalu wypowiedź konserwatywnego publicysty Marca Thiessena o rozwiązaniu sporu w sprawie Grenlandii, które pozostawiłoby wyspę pod kontrolą Danii. Thiessen zaproponował, by USA i Dania zawarły nowe porozumienie dotyczące obronności i zasobów mineralnych.

Nowa umowa USA-Dania

.Donald Trump zamieścił na Truth Social wpis Thiessena, publicysty m.in. „Washington Post”, w którym ten stwierdził, że „Trump ma rację w sprawie Grenlandii i istnieje proste rozwiązanie”. Do wpisu dołączył klip wideo z poniedziałkowym wystąpieniem Thiessena w telewizji Fox News, w którym wyjaśnił on to rozwiązanie.

– Wyjście z tego jest bardzo proste. Przychodzisz, negocjujesz z Duńczykami nowy traktat wojskowy, który pozwala nam robić wszystko, co chcemy, budować dowolne bazy, postawić Złotą Kopułę. Otrzymujesz umowę na wydobycie minerałów podobną do tej, którą mamy z Ukrainą, gdzie dzielimy się zyskami z mieszkańcami Grenlandii. I masz umowę, że nie będzie chińskiej ani rosyjskiej obecności – mówił publicysta. – A potem dajesz im suwerenność, pozwalasz wywieszać ich flagę, a oni mogą płacić za opiekę zdrowotną, powszechną opiekę zdrowotną i bezpłatne studia, za wszystko, co dobre dla 57 000 mieszkańców Grenlandii – i problem rozwiązany – dodał.

Trump zamieścił wypowiedź bez komentarza, lecz w przeszłości wielokrotnie chwalił wypowiedzi Thiessena, syna byłej kurierki Armii Krajowej i byłego autora przemówień George’a W. Busha. Publicysta i analityk American Enterprise Institute był też jednym z pomysłodawców umowy surowcowej z Ukrainą i wykorzystania zasobów naturalnych Ukrainy jako argumentu za dalszym wspieraniem Kijowa przez Trumpa.

USA i Danię od 1951 roku łączy umowa o obronie Grenlandii, która daje Stanom Zjednoczonym szerokie prawa ustanawiania baz wojskowych na wyspie. Według duńskiego rządu w szczytowym okresie zimnej wojny USA posiadały tam 17 obiektów wojskowych i 10 tys. żołnierzy, lecz obecnie amerykańska obecność ogranicza się do jednej bazy Sił Kosmicznych Pituffik (d. Thule) i ok. 200 żołnierzy. Kopenhaga od dawna wyrażała otwartość na zwiększenie amerykańskiej obecności wojskowej.

Kto rządzi Grenlandią?

.Grenlandia, będąca największą wyspą świata, stanowi część Królestwa Danii. Ma ona status autonomicznego terytorium zamorskiego wchodzącego w skład tego królestwa. Chociaż Grenlandia jest zależna od Kopenhagi, to duży stopień niezależności oraz autonomiczności, jakimi cieszy się ten region powoduje, iż relacje między metropolią i tym terytorium zależnym przypominają bardziej relacje jak pomiędzy dwoma odrębnymi państwami. Kto rządzi Grenlandią? – to pytanie coraz częściej wraca w analizach.

Odpowiedź na pytanie dotyczące tego, kto rządzi na Grenlandii, a dokładniej, kto sprawuję władzę na Grenlandii, w świetle powyższych faktów nie jest wcale łatwa. Problematyka tego zagadnienia ma związek właśnie przede wszystkim z dużego stopnia autonomią tej wielkiej, arktycznej wyspy, której początek przypadł na 1979 r., a znaczące rozszerzenie nastąpiło w 2009 r. Pomimo tego, że Grenlandia – największa wyspa globu – cieszy się dużego stopnia niezależnością i samorządnością, to ma ona jednak nadal podległy stosunek wobec Kopenhagi i uzależniona jest od Królestwa Danii.

Głową państwa pozostaje tym samym duński monarcha, którym obecnie, od 14 stycznia 2024 r., jest król Danii Fryderyk X. Jednak analogicznie jak w najbardziej znanej monarchii współczesnego zachodniego świata, którą jest Wielka Brytania, rola monarchy tak samo i w Królestwie Danii ogranicza się w zasadzie wyłącznie do funkcji reprezentacyjnych i ceremonialnych. W realiach monarchii konstytucyjnej jaką jest Dania w kontekście sprawowania realnej władzy wykonawczej zdecydowanie bardziej liczy się premier i tak samo jest w kontekście Grenlandii. Obecnie premierem Danii jest Mette Frederiksen. Dania odpowiada za politykę zagraniczną oraz obronę wyspy.

Realna władza w większości obszarów należy jednak do premiera Grenlandii, który jest wyłaniany po wyborach przez większość parlamentarną w grenlandzkim parlamencie, który nosi nazwę Inatsisartut – liczy on 31 miejsc oraz ma jednoizbowy charakter. Premierem Grenlandii zostaje tym samym lider zwycięskiej partii w wyborach do Inatsisartutu, czyli takiego ugrupowania, które uzyska największą liczbę głosów w wyborach, lub przywódca partii, któremu uda utworzyć się koalicję rządową. Obecnie premierem Grenlandii jest Jens-Frederik Nielsen.

Przy charakteryzacji władzy wykonawczej Grenlandii nie można pominąć innego kluczowego reprezentanta egzekutywy, w postaci Wysokiego Komisarza Grenlandii, który to obecnie urząd zajmuje Julie Præst Wilche. Grenlandzki Wysoki Komisarz jest reprezentantem króla Danii i rządu Królestwa Danii na tej zamarzniętej i skutek lodem wyspie. Co ciekawe sama Julie Præst Wilche stwierdziła, iż Dania jest gotowa pogodzić się z tym, iż pewnego dnia Grenlandia uzyska niepodległość.

Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/kto-rzadzi-grenlandia/

PAP/ Oskar Górzyński/ LW