Mars Reconnaissance Orbiter. Ryzykowne manewry na czerwonej planecie

Amerykańska sonda Mars Reconnaissance Orbiter zaczęła wykonywać nowe manewry, które są ryzykowne, ale pozwolą lepiej szukać wody pod powierzchnią Marsa. Sonda potrafi obracać się teraz o dużo większy kąt, niż zakładano na początku misji.

Algorytm sprawdza pozycję sondy nad Marsem i automatycznie wydaje polecenia

.Bezzałogowa sonda kosmiczna Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) znajduje się na orbicie wokół Marsa od 2006 roku, czyli blisko 20 lat. Pomimo tego zaawansowanego wieku NASA nadal używa jej z powodzeniem do badań naukowych. Sonda bywa też używana jako przekaźnik telekomunikacyjny dla innych misji marsjańskich.

Najnowszym manewrem, którego inżynierowie nauczyli sondę Mars Reconnaissance Orbiter, jest obracanie się – tak, aby być ustawioną prawie do góry nogami. Takie usytuowanie sondy pozwala spojrzeć głębiej pod marsjański grunt w poszukiwaniu m.in. zamarzniętej wody.

Pierwotnie sonda była zaprojektowania do obracania się o maksymalnie 30 stopni w dowolną stronę, aby móc kierować instrumenty na różne cele na powierzchni Marsa. Takie manewry nie są proste. Sonda ma na pokładzie pięć instrumentów naukowych, które mają różne wymagania odnośnie kierowania ich na obiekty do obserwacji. Aby zobaczyć jakiś obszar na powierzchni Marsa jednym z instrumentów, sonda musi przekręcić się w odpowiedni sposób, a wtedy pozostałe instrumenty mają gorszy widok.

Dlatego każdy taki manewr jest planowany na wiele tygodni naprzód, ustalany pomiędzy zespołami naukowymi instrumentów. Potem algorytm sprawdza pozycję sondy nad Marsem i automatycznie wydaje polecenie obrócenia się w pożądany sposób. W tym samym czasie odpowiednio muszą obrócić się panele słoneczne, a także antena do komunikacji z Ziemią.

Obroty o 120 stopni nazywane są przez zespół misji „bardzo wielkim obrotami” i wymagają jeszcze staranniejszego planowania, aby zapewnić bezpieczeństwo sondzie.

Trudne manewry, które potrafi wykonać sonda Reconnaissance Orbiter

.Nauczenie sondy wykonywania bardzo dużych obrotów w bezpieczny sposób pozwoliło na polepszenie możliwości instrumentu o nazwie Shallow Radar (SHARAD). Radar ten według oryginalnych założeń projektowych może patrzeć na od 1 do 2 kilometrów poniżej gruntu. Pozwala na rozróżnienie pomiędzy skałami, piaskiem czy lodem. Jest w szczególności przydatny do ustalania, gdzie lód może znajdować się na tyle blisko powierzchni, że będzie potencjalnie użyteczny dla astronautów, gdy na Marsie powstania baza.

Dwa segmenty anten radaru SHARAD są zamontowane z tyłu sondy kosmicznej. Było to konieczne, aby kamera wysokiej rozdzielczości miała dobre pole widzenia. Ale jednocześnie oznacza to, że radarowi przeszkadzają elementy sondy, interferując z sygnałem.

W 2023 roku postanowiono opracować możliwość obrotów o 120 stopni, aby fale radiowe mogły docierać do powierzchni Marsa bez przeszkód. Taki manewr pozwala na wzmocnienie sygnału radarowego aż dziesięciokrotnie. Jednak obrót jest wtedy tak duży, że antena do komunikacji z Ziemią nie jest skierowana w stronę Ziemi, a panele słoneczne nie patrzą w stronę Słońca, co jest ryzykowne dla sondy. Sonda musi pozostawić sobie wystarczająco dużo energii, aby potem powrócić do standardowego położenia.

Nowe możliwości techniczne sondy zostały niedawno opisane w publikacji, która ukazała się w „Planetary Science Journal”. Udokumentowano trzy duże manewry tego typu wykonane w latach 2023 i 2024.

Astronomowie lepiej poznali jonosferę Marsa

.Naukowcy w nowym badaniu przyjrzeli się bliżej temu jak działa jonosfera Marsa. Poznanie jej wpływu na komunikację radiową jest kluczowe dla dalszej eksploracji Czerwonej Planety, w tym planowanych misji załogowych.

Podobnie jak Ziemia, Mars jest otoczony jonosferą – częścią górnej atmosfery, w której promieniowanie słoneczne wybija elektrony z atomów i molekuł, tworząc naładowane cząstki. Jonosfera Marsa jest złożona i stale zmienia się w ciągu dnia, odgrywa ona dużą rolę w dynamice atmosfery, jak również w sygnałach komunikacji radiowej co oznacza, że jej zrozumienie jest niezwykle ważne dla eksploracji Marsa i przyszłych misji załogowych na Czerwoną Planetę.

Jednym ze sposobów badania marsjańskiej jonosfery jest okultacja (przejście jednego ciała niebieskiego przed innym) radiowa – polega ona na tym, że statek kosmiczny krążący wokół Czerwonej Planety wysyła sygnał radiowy do odbiornika na Ziemi. Przechodząc przez jonosferę marsa, sygnał ulega niewielkiemu załamaniu. Naukowcy mogą zmierzyć te zmiany, aby poznać właściwości tej części atmosfery, takie jak gęstość elektronowa (wielkość, która opisuje prawdopodobieństwo znalezienia elektronu w danym miejscu) i temperatura. Jednak orbity po jakich poruszają się Mars i Ziemia wokół Słońca, nie pozwalają przeprowadzić tego rodzaju badania, aby poznać, jak wygląda jonosfera w Marsa w środku dnia na Czerwonej Planecie.

W ramach nowego badania, astronomowie z Imperial College London, University of Leicester i ESA, pod kierownictwem Jacoba Parrota, aby lepiej zrozumieć, jak działa jonosfera Marsa, wykorzystali podejście zwane wzajemną okultacją radiową (mutual radio occultation), w którym sygnał radiowy jest wysyłany nie z pojedynczego orbitera na Ziemię, ale przekazywany do drugiej sondy na orbicie Czerwonej Planety. Gdy jeden orbiter wznosi się lub zachodzi za Marsa z perspektywy drugiego, sygnał przechodzi przez jonosferę i załamuje się co pozwala poznać jej właściwościami. Badanie Zostało opublikowane w czasopiśmie Journal of Geophysical Research: Planets.

Naukowcy przeanalizowali 71 wzajemnych pomiarów okultacji radiowej pomiędzy dwoma satelitami Europejskiej Agencji Kosmicznej orbitującymi wokół Marsa – Mars Express i ExoMars Trace Gas Orbiter. Trzydzieści pięć z nich zostało wykonanych w połowie dnia na Czerwonej Planecie, co pozwoliło astronomom lepiej zrozumieć to jak działa jonosfera Marsa.

Nowe dane umożliwiły badaczom obliczenie, w jaki sposób gęstość elektronowa jonosfery zmienia się w ciągu dnia. Byli oni również w stanie dowiedzieć się więcej o tym, jak codziennie zmieniają się wysokości górnych i dolnych warstw tej części atmosfery, zwanych odpowiednio M2 i M1. Astronomowie twierdzą, że pozyskane informacje wskazują, że szczytowa gęstość elektronowa warstwy M2 zmienia się w mniejszym stopniu w ciągu marsjańskiego dnia niż sugerowały to poprzednie analizy. Dane pokazują również, że warstwa M1 utrzymuje się nawet w środku dnia, co zaprzecza wcześniejszym założeniom.

Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/astronomowie-lepiej-poznali-jonosfere-marsa/

PAP/MB




Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 30 czerwca 2025