Sztuczna inteligencja nie zabiera zawodów, na początku zabiera zadania
Debata o sztucznej inteligencji i pracy zbyt często zaczyna się od złego pytania: które zawody znikną? Znacznie trafniejsze jest inne: które zadania zostaną przejęte przez AI, a które staną się ważniejsze, droższe i trudniejsze do zastąpienia?
.Sztuczna inteligencja rzadko automatyzuje cały zawód naraz. Częściej wchodzi w jego środek. Przejmuje pisanie prostych tekstów, streszczanie dokumentów, analizę danych, przygotowywanie szkiców, obsługę klienta, porównywanie informacji, generowanie kodu, tworzenie prezentacji i powtarzalne czynności administracyjne. Człowiek zostaje, ale jego praca zmienia strukturę.
Na naszej stronie Arkadiusz Jordan napisał tekst o analizie 921 profesji. Tekst opisuje, że część zawodów może rosnąć dzięki AI, a znaczna grupa doświadczy jedynie ograniczonych zmian. Najważniejszy wniosek jest jednak inny: zawody najbardziej narażone na automatyzację już dziś częściej korzystają z ChatGPT niż te najmniej zagrożone. To oznacza, że AI nie jest zewnętrzną siłą czekającą za drzwiami rynku pracy tylko już działa w środku zawodów.
Najbardziej zagrożona jest rutyna poznawcza
.W poprzednich falach automatyzacji najbardziej narażona była praca fizyczna, powtarzalna i przemysłowa. AI przesuwa ciężar zagrożenia w stronę pracy umysłowej. Nie dlatego, że maszyna „rozumie” lepiej niż człowiek, ale dlatego, że wiele czynności biurowych polega na przetwarzaniu informacji według powtarzalnego wzoru.
Dlatego szczególnie szybko zmienią się zawody związane z administracją, obsługą klienta, prostą analityką, marketingiem, tłumaczeniami, tworzeniem standardowych treści, research’em, podstawowym programowaniem, wsparciem prawnym i finansowym. W tekście „Jesteśmy na liście zawodów zagrożonych przez sztuczną inteligencję, a wy?” zwrócono uwagę, że zawody zagrożone eliminacją koncentrują się w obszarach o wysokim natężeniu pracy poznawczej i przetwarzania informacji.
To nie znaczy, że prawnik, księgowy, analityk czy programista znikną. Część ich dotychczasowej pracy stanie się jednak tańsza, szybsza i bardziej zautomatyzowana, a najtrudniejsza może okazać się droga wejścia do tych zawodów. Początkujący pracownicy zdobywali doświadczenie na rutynowych zadaniach: researchu, porządkowaniu danych, przygotowywaniu prostych analiz, pierwszych wersji dokumentów, testowaniu kodu czy obsłudze standardowych spraw. Właśnie te czynności AI przejmie najszybciej, ograniczając zapotrzebowanie na najniższe stanowiska i osłabiając tradycyjną ścieżkę awansu. Najsłabszą pozycję będą mieli ci, których praca polega głównie na przewidywalnych operacjach na danych, a najsilniejszą ci, którzy potrafią interpretować, decydować, negocjować, brać odpowiedzialność i łączyć wiedzę z kilku dziedzin.
Nowa struktura kompetencji
.Najważniejszą kompetencją epoki AI nie będzie samo „używanie narzędzi”. To stanie się powszechne. Ważniejsza będzie zdolność oceny, czy wynik pracy AI jest sensowny, prawdziwy, etyczny i użyteczny. Pracownik przyszłości będzie musiał umieć zadawać precyzyjne pytania, sprawdzać źródła, rozumieć ograniczenia modeli, chronić dane i wiedzieć, kiedy nie wolno delegować decyzji maszynie.
Jeżeli jednak edukacja przesunie akcent na rozumienie, ocenę, odpowiedzialność, komunikację i pracę z narzędziami AI, może stać się ważniejsza niż wcześniej. Prof. Michał Kleiber w tekście „AI w edukacji – zagrożenia i korzyści” zwraca uwagę, że wykorzystywanie sztucznej inteligencji jako stałego zastępstwa rzetelnego zdobywania wiedzy jest szczególnie niebezpieczne dla ludzi młodych. Technologia może jednak wspierać szkołę, jeśli pozostanie narzędziem wzmacniającym samodzielne myślenie, a nie jego substytutem.
OECD wskazuje, że większość pracowników wystawionych na wpływ AI nie będzie potrzebowała specjalistycznych kompetencji z zakresu machine learningu czy przetwarzania języka naturalnego. Będzie jednak musiała zmienić zestaw codziennych umiejętności, bo AI przekształci zadania wykonywane w wielu zawodach.
Polska praca z AI już się zaczęła
.W Polsce AI nie jest już tematem konferencji technologicznych. Z tekstu „Do czego Polacy używają sztucznej inteligencji?” wynika, że najważniejszym obszarem używania AI jest praca. Polacy używają AI do tworzenia i redagowanie tekstów, przygotowywania analiz oraz streszczania dokumentów. To dokładnie te zadania, które jeszcze niedawno były uznawane za typową pracę biurową.
Dlatego spór o AI i zatrudnienie nie powinien być sprowadzany do pytania, czy „roboty zabiorą pracę”. Prawdziwa zmiana będzie bardziej subtelna. Jedne stanowiska znikną, inne zostaną ograniczone, część awansuje, a część powstanie od nowa. Największe znaczenie będzie miało tempo adaptacji: firm, szkół, uczelni, administracji i samych pracowników.
Sztuczna inteligencja nie kończy pracy. Kończy pewien komfort pracy opartej na powtarzalnym przetwarzaniu informacji. W jej miejsce wprowadza rynek, na którym przewagę będą mieli ludzie zdolni pracować szybciej z maszyną, ale nadal myśleć samodzielnie bez niej.
Szymon Ślubowski
