Homo erectus potrafił żyć w lesie deszczowym. Nowe odkrycie w Chinach

Osiem zębów z jaskiń w południowych Chinach zmienia obraz możliwości Homo erectus. Badacze przypisali je przedstawicielom tego gatunku żyjącym około 324–184 tys. lat temu. Analizy wskazują, że korzystali z zasobów lasów deszczowych – środowiska, które długo uznawano za trudne do opanowania przez tak dawnych ludzi.

Znaczenie odkrycia wykracza poza uzupełnienie chronologii

Dwie prace opublikowane 18 listopada 2026 roku w „Nature” dotyczą znalezisk z jaskiń Baxian i Naxian w regionie Kuangsi. Odkryto tam dziewięć ludzkich zębów, z których osiem przypisano Homo erectus. Rozpoznanie oparto na porównaniu budowy zębów oraz analizie zachowanych białek szkliwa.

Badaniom molekularnym poddano pięć okazów. W czterech wykryto charakterystyczny wariant ameloblastyny, białka związanego z tworzeniem szkliwa, znany wcześniej z chińskich szczątków Homo erectus. Różnica w innym miejscu sekwencji tego białka sugeruje jednak, że znaleziska mogą reprezentować populację dotychczas nieobecną w takim materiale porównawczym.

Wiek szczątków ustalano za pomocą pięciu metod datowania, badając skamieniałości, osady i nacieki jaskiniowe. Przyjęty model wskazał przedział 324–184 tys. lat dla Baxian oraz 319–241 tys. lat dla Naxian. Są to zakresy niepewności datowania. Nie oznaczają, że udowodniono nieprzerwaną obecność tych ludzi przez cały wskazany okres.

Znaczenie odkrycia wykracza poza uzupełnienie chronologii. Zestawienie szczątków zwierzęcych i danych chemicznych wskazuje na środowisko leśne. Analiza izotopów węgla w trzech zębach Homo erectus z Naxian jest zgodna z pozyskiwaniem pożywienia z tropikalnego lasu. Próba jest niewielka, ale wyniki odpowiadają obrazowi uzyskanemu z liczniejszych szczątków zwierząt. Nie pozwalają natomiast odtworzyć dokładnego jadłospisu.

Zęby zachowały również ślady mobilności. Skład izotopowy strontu w czterech badanych okazach może świadczyć o przemieszczaniu się między obszarami o różnym podłożu geologicznym albo o spożywaniu zasobów pochodzących z różnych miejsc. Zapis dotyczy dzieciństwa, kiedy powstawało szkliwo. Nie jest gotową mapą wędrówek.

Homo erectus należy do najdłużej istniejących gatunków człowieka. W szerokim ujęciu, obejmującym także wczesne populacje afrykańskie, jego historia sięga około 1,9 mln lat. Rozprzestrzenił się z Afryki na rozległe obszary Azji. Długie nogi i proporcje ciała bliższe współczesnym ludziom niż wcześniejszym przodkom sprzyjały pokonywaniu dużych odległości. Z jego dziejami wiąże się również rozwój kamiennych narzędzi, w tym pięściaków.

O skali tej historii przypominają znaleziska oddalone od siebie o tysiące kilometrów: afrykański szkielet chłopca znad jeziora Turkana, chińskie szczątki człowieka pekińskiego oraz odkrycia na Jawie. Pierwsze szczątki nazwane później Homo erectus znalazł tam Eugène Dubois w 1891 roku. Naukowcy nadal dyskutują, czy wszystkie populacje afrykańskie i azjatyckie należy zaliczać do jednego gatunku.

Najmłodsze znane ślady jego istnienia pochodzą z Jawy i mają około 110 tys. lat. Odkrycie w Chinach nie przesuwa zatem końca historii Homo erectus w skali świata. Uzupełnia przede wszystkim wiedzę o późnych populacjach kontynentalnej Azji i warunkach ich życia.

Pozostaje też zagadka dziewiątego zęba. Różni się on od okazów przypisanych Homo erectus, neandertalczykom i ludziom współczesnym. Autorzy dopuszczają związek z denisowianami, lecz identyfikacja nie została rozstrzygnięta. Znalezisko otwiera pytanie o obecność różnych grup ludzi w tym samym regionie, bez dowodzenia ich bezpośrednich spotkań.

Wyniki z Kuangsi przemawiają za większą elastycznością Homo erectus, niż wynikałoby z obrazu gatunku ograniczonego do otwartych terenów. Nie wyjaśniają jeszcze, jak zdobywał pokarm w gęstym lesie ani dlaczego ostatecznie zanikł. Pokazują natomiast, że jego historię trzeba rekonstruować z uwzględnieniem bardzo różnych środowisk – i że nawet kilka zębów może podważyć utrwalone wyobrażenia o możliwościach dawnych ludzi.

Maciej Bzura

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 19 listopada 2026