Czy szkoły otrzymają prawo do kontrolowania plecaków uczniów

Kontrola plecaków w szkole może stać się ustawowym uprawnieniem dyrektorów i upoważnionych pracowników. Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowuje rozwiązania obejmujące także odzież wierzchnią i miejsca przechowywania rzeczy. Opublikowane założenia przewidują ochronę godności osoby kontrolowanej oraz procedurę powiadamiania policji, jednak nowych uprawnień jeszcze nie wprowadzono.

Nowe przepisy dotyczące bezpieczeństwa placówek oświatowych

Plecak ucznia, kurtka pozostawiona w szatni, rzeczy przechowywane w szkolnej szafce — wszystkie te miejsca mogą znaleźć się w zakresie nowych przepisów dotyczących bezpieczeństwa placówek oświatowych. Założenia zmian zamieszczono w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem UD494. Resort uzasadnia propozycję między innymi tragicznymi wydarzeniami w szkołach z października 2026 roku oraz potrzebą skuteczniejszego reagowania na zagrożenia. Opis przedstawia zamierzenia, które mają dopiero przybrać postać obowiązującej ustawy.

Punktem wyjścia jest odpowiedzialność, którą dyrektor ponosi już dzisiaj. Artykuł 68 Prawa oświatowego powierza mu zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę. Sam obowiązek ochrony uczestników zajęć nie przesądza jednak o dopuszczalności każdej czynności ingerującej w ich prywatność. Ministerstwo wskazuje, że obecne przepisy oświatowe nie przewidują uprawnienia do kontroli bagażu i odzieży wierzchniej.

Kontrola plecaków w szkole ma objąć także osoby z zewnątrz

Według założeń plecaki i odzież wierzchnią mogliby kontrolować dyrektorzy oraz upoważnieni przez nich pracownicy. Sprawdzeniu podlegaliby uczniowie, a także osoby wchodzące na teren placówki lub przebywające w niej, które nie są jej uczniami ani pracownikami. Chodzi zatem również o zasady dostępu osób z zewnątrz.

Kontrola mogłaby obejmować miejsca pozostawiania podręczników, przyborów szkolnych, bagaży i odzieży. Dopuszczono również używanie urządzeń wykrywających metal. Możliwość korzystania z takiego sprzętu nie oznacza sama w sobie zapowiedzi obowiązkowego wyposażenia każdej szkoły w bramki kontrolne.

Zakres propozycji wykracza poza szkoły publiczne. Uprawnienia miałyby przysługiwać także dyrektorom placówek niepublicznych i przedszkoli oraz osobom kierującym innymi formami wychowania przedszkolnego. Dla rodziców i pracowników istotne będzie więc poznanie zarówno ostatecznych przepisów, jak i przyjętych w danej placówce zasad ich wykonywania.

Godność ucznia i procedura odmowy kontroli

W założeniach zapisano, że kontrola ma odbywać się z poszanowaniem godności i innych dóbr osobistych osoby, której dotyczy. Ministerstwo wyraźnie zaznacza, że nie może służyć jej napiętnowaniu ani stygmatyzowaniu. Sposób przeprowadzenia czynności będzie zatem równie ważny jak samo ustawowe uprawnienie.

Ochrona prywatności i godności ma również podstawę konstytucyjną. Artykuł 30 Konstytucji chroni godność człowieka, a artykuł 47 — między innymi jego życie prywatne i dobre imię. Z kolei artykuł 31 ustęp 3 wymaga, aby ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności ustanawiano w ustawie i aby spełniały warunek konieczności. Szkolny regulamin powinien być odczytywany w tych granicach.

Założenia przewidują także sytuację, w której uczeń albo osoba z zewnątrz nie zgadza się na kontrolę. Dyrektor miałby wówczas obowiązek powiadomienia policji. Opisanej procedury nie należy utożsamiać z przyznaniem pracownikom szkoły wszystkich policyjnych uprawnień do kontroli osobistej. O dopuszczalnym zakresie ich działania rozstrzygnie ostateczne brzmienie ustawy.

Osobne przepisy mają określić postępowanie po ujawnieniu niebezpiecznych przedmiotów. Założenia przewidują ich odebranie i zabezpieczenie przed użyciem, a następnie przekazanie policji. Dyrektor miałby zawiadamiać policję, a w przypadku niepełnoletniego ucznia także rodziców i sąd rodzinny. U osób poniżej 18. roku życia odbierane miałyby być również znalezione podczas kontroli wyroby tytoniowe i papierosy elektroniczne.

Kiedy nowe przepisy mogłyby wejść w życie

Ministerstwo proponuje, aby statuty publicznych szkół i placówek obowiązkowo określały zasady wstępu i przebywania na ich terenie uczniów oraz osób niebędących uczniami ani pracownikami. Podobne uregulowanie ma dotyczyć dostępu osób z zewnątrz do publicznych przedszkoli. Rozwiązania organizacyjne mają uwzględniać warunki poszczególnych placówek.

W materiałach poświęconych bezpieczeństwu MEN zwraca równocześnie uwagę na przygotowanie pracowników do reagowania w sytuacjach kryzysowych, przeciwdziałanie przemocy i współpracę z rodzicami. Dziecko powinno wiedzieć, komu zgłosić zagrożenie, a dorosły — jak postąpić po otrzymaniu takiej informacji. Jasne zasady kontroli rzeczy powinny uzupełniać codzienną pracę wychowawczą i opiekuńczą.

Szerszy wymiar przygotowania uczniów do zagrożeń przedstawialiśmy w materiale o edukacji dla bezpieczeństwa w polskich szkołach. Znaczenie mają tu praktyczne umiejętności reagowania, udzielania pierwszej pomocy i rozpoznawania alarmów. Nowa propozycja dotyczy innego elementu tego samego zadania — prawnych możliwości działania osób odpowiedzialnych za placówkę.

Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to pierwszy kwartał 2027 roku. Jest to termin etapu rządowego, a nie zapowiedziana data rozpoczęcia kontroli na nowych zasadach. Potrzebne będą dalsze prace ustawodawcze, ogłoszenie ustawy i wejście przepisów w życie. Przy śledzeniu zmian w szkołach trzeba więc odróżniać obowiązujące rozwiązania od tych, które pozostają przedmiotem prac.

NZ