„Karski – Margolis – Edelman” w Muzeum Miasta Łodzi

Troje łodzian Jan Karski, Alina Margolis-Edelman i Marek Edelman, którzy za sprawą swej życiowej postawy i dokonań zapisali się w historii, przybliży wystawa, którą od dnia 4 października 2025 r. będzie można oglądać w Muzeum Miasta Łodzi. Nowa ekspozycja prezentuje również nieznane wątki życia jej bohaterów.

„Karski – Margolis – Edelman”

.Związani z Łodzią Jan Karski, Alina Margolis-Edelman i Marek Edelman to legendy walki o godność i prawa człowieka w czasie II wojny światowej i zagłady Żydów. Po wojnie kontynuowali tę walkę w nowych i zmiennych warunkach, angażując się na rzecz humanitaryzmu, wolności i demokracji oraz kultywowania pamięci.

Jak podkreśliło Muzeum Miasta Łodzi, choć wiele ich łączyło, nie poświęcono im dotąd wystawy prezentującej ich wspólne i równoległe losy. Od 24 października będzie można poznać je na wystawie „Karski – Margolis – Edelman”. Wystawa ma obrazować zaangażowanie społeczne i zawodowe oraz życie osobiste jej bohaterów, którzy za sprawą swej życiowej postawy i dokonań zapisali się w historii nie tyko Łodzi, ale i świata. Ukazuje ona również nieznane wątki życia.

„Podstawą realizacji ekspozycji będą unikatowe w skali kraju i świata kolekcje Muzeum Miasta Łodzi, przekazane przez Jana Karskiego i rodzinę Edelmanów, w tym osobiste pamiątki, muzealia, archiwalia, ikonografia” – poinformowało muzeum. Ekspozycję przygotowano w związku z przypadającymi w tym roku 25. rocznicą nadania Janowi Karskiemu i Markowi Edelmanowi tytułów honorowych obywateli miasta Łodzi oraz 25. rocznicą śmierci Karskiego. W 4 października 2025 r. podczas otwarcia zaplanowano oprowadzanie kuratorskie po wystawie.

Legendarny kurier i emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego

.Urodzony w 1914 r. Łodzi Jan Karski (właściwie: Jan Kozielewski) był legendarnym kurierem i emisariuszem Polskiego Państwa Podziemnego, który w czasie II wojny światowej przekazał na Zachód raport dotyczący zagłady Żydów. Jako jej naoczny świadek spotykał się głowami państw, politykami, kluczowymi organizacjami alianckimi, bezskutecznie próbując nakłonić ich do zdecydowanych działań. W świecie znany jest jako człowiek, który próbował zatrzymać Holokaust. Ma tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, honorowego obywatela Izraela, był odznaczony Virtuti Militari, Orderem Orła Białego i amerykańskim Prezydenckim Medalem Wolności. Przez czterdzieści lat kształcił pokolenia młodzieży jako wykładowca Uniwersytetu Georgetown (USA). W 1998 r. został nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla. Zmarł 13 lipca 2000 r. w Waszyngtonie.

Ostatni przywódca powstania w getcie warszawskim

.Marek Edelman był ostatnim przywódcą powstania w getcie warszawskim, uczestnikiem Powstania Warszawskiego. Po wojnie osiadł w Łodzi, gdzie ukończył studia medyczne i pracował jako kardiolog. W latach 70. zaangażował się w działalność opozycyjną; współtworzył KOR i w latach 80. wstąpił do „Solidarności”; w stanie wojennym był internowany. W 1989 r. uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu. W latach 90. zabierał głos na temat ważnych wydarzeń współczesnego świata, m.in. wyruszył z konwojem pomocy humanitarnej do Sarajewa. Został odznaczony m.in. orderem Orła Białego i Krzyżem Komandorskim Legii Honorowej. Zmarł 2 października 2009 r. w Warszawie.

Jego żoną była zasłużona lekarka pediatra i działaczka społeczna Alina Margolis-Edelman. Jako dziecko pojawiła się na kartach „Elementarza” – jej rodzice przyjaźnili się z Marianem Falskim. To ona była bohaterką słynnego zdania „Ala ma Asa”, dlatego swoje wspomnienia wydane w latach 90. XX wieku zatytułowała „Ala z elementarza”. W czasie II wojny światowej przebywała w warszawskim getcie, gdzie uczestniczyła w powstaniu. Brała też udział w Powstaniu Warszawskim – jako pielęgniarka. Z ruin Warszawy wyniosła na noszach swojego późniejszego męża Marka Edelmana. Po wojnie została lekarzem pediatrą, m.in. pracowała w II Klinice Pediatrycznej w Łodzi. Opiekowała się dziećmi chorymi na cukrzycę, założyła także poradnię dla dzieci z chorobami nerek oraz ośrodek leczenia cukrzycy dziecięcej w Rabce. Założyła Fundację „Dzieci Niczyje” (obecnie „Dajemy Dzieciom Siłę”), której celem jest zapewnienie najmłodszym bezpiecznego dzieciństwa, poszanowania ich godności oraz respektowania ich praw. Od 2011 roku osobom pomagającym skrzywdzonym dzieciom przyznawana jest Nagroda im. Aliny Margolis-Edemlan.

Lekcja Jana Karskiego dla naszego świata

.Dziedzictwo Polaka Jana Karskiego, który bezskutecznie alarmował świat o tym, co Niemcy robili w Auschwitz, jest dziś moralnym wezwaniem do działania w obronie praw człowieka – pisze Clark YOUNG w opublikowanym na łamach „Wszystko co Najważniejsze” tekście „Lekcja Jana Karskiego dla naszego świata”.

Wlatach 2005–2009 uczęszczałem na Uniwersytet Georgetown, gdzie pięć dekad wcześniej wykłady prowadził polski profesor Jan Karski. Przez lata mijałem jego pomnik – elegancką, stonowaną figurę znajdującą się na ławce przy szachownicy. W 2014 r. mój były profesor Derek Goldman poprosił mnie o pomoc w napisaniu sztuki upamiętniającej stulecie Karskiego w Georgetown (Karski zmarł w 2000 roku). Obejrzeliśmy wtedy jego wstrząsające świadectwo – dokument filmowy Shoah Claude’a Lanzmanna, gdzie Jan Karski opowiadał po raz pierwszy od 35 lat o swoich przeżyciach wojennych. Czytaliśmy także pamiętnik Karskiego Tajne państwo oraz doskonałą biografię E. Thomasa Wooda Karski. Jak jeden człowiek próbował zatrzymać Holocaust. Historia Polaka to wspaniała opowieść o odwadze moralnej.

80 lat temu powstało Polskie Państwo Podziemne. 14 lutego 1942 r., w czasie okupacji Polski przez Niemcy i Rosję, rozkazem gen. Władysława Sikorskiego powołano Armię Krajową – największą armię podziemną świata. I właśnie tego Polskiego Państwa Podziemnego Jan Karski był kurierem. Jego zadaniem było zdobywanie informacji w okupowanej przez Niemców Polsce oraz przekazywanie informacji z podziemia działającego w Polsce dla polskiego rządu na uchodźstwie (we Francji, a później w Anglii). Jego umiejętności były w tej działalności idealne. Posiadał fotograficzną pamięć, znał wiele języków oraz odznaczał się wielkim bohaterstwem. Podróże Karskiego przez okupowaną przez Niemców Europę były niezwykle niebezpieczne. Został kiedyś pojmany i był torturowany przez Gestapo. Konspiratorzy z Polskiego Państwa Podziemnego pomogli mu w dramatycznych okolicznościach w ucieczce.

.Działanie w ramach Polskiego Państwa Podziemnego dało mu cel oraz nadzieję. Wielu członków podziemia oddało swoje życie, aby Karski przeżył. Zdumiewające było dla mnie, jak wiele wyrafinowanych działań militarnych i wywiadowczych podziemia prowadzili Polacy. Mimo grożących im niebezpieczeństw ich determinacja była niesłychana. Ten spryt, odwaga i siły psychiczne charakteryzowały Jana Karskiego.

LINK DO TEKSTU: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/clark-young-jan-karski/

PAP/MJ