Modernistyczne Centrum Gdyni oddaje ducha epoki międzywojennej [Grzegorz PIĄTEK]
W modernistycznej Gdyni można naprawdę poczuć ducha i atmosferę epoki. Nie są to pojedyncze budynki, ale spójna przestrzeń miejska opowiadająca o historii, konkretnym momencie dziejowym – powiedział architekt, krytyk i historyk architektury Grzegorz Piątek.
Modernistyczne Centrum Gdyni
Modernistyczne Centrum Gdyni zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Decyzję podjęto w dniu 27 lipca 2026 r. podczas 48. sesji komitetu w południowokoreańskim Pusanie. To osiemnasty polski obiekt, który został w ten sposób uhonorowany.
– Ten wpis ma przede wszystkim znaczenie promocyjno-prestiżowe, to symboliczne dostrzeżenie przez świat polskiej architektury. Obecność na liście UNESCO sprawia, że tymi miejscami może się zainteresować więcej osób ze świata – powiedział architekt, krytyk i historyk architektury Grzegorz Piątek, autor książki „Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939”.
Grzegorz Piątek zwrócił również uwagę, że wpis nie docenia wyłącznie jakości architektury, ponieważ dotyczy on całego gdyńskiego Śródmieścia. – Te budynki są przecież różnej jakości, można wręcz powiedzieć, że sporo z nich jest po prostu przeciętnych. Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO to przede wszystkim docenienie zarówno poszczególnych budynków, jak i całej historii, która się za nimi kryje. To jest świadectwo epoki – wyjaśnił.
Kowno – litewskie modernistyczne miasto
Wskazał, że podobnym przykładem docenienia modernistycznej architektury okresu międzywojennego jest wpis litewskiego Kowna z 2023 r. – Miasto w dwudziestoleciu było stolicą Litwy, ponieważ Wilno zostało przejęte przez Polskę. Kowno nie powstało jak Gdynia z wsi, ponieważ już wcześniej było miastem, choć prowincjonalnym, ale podobieństwo polega na tym, że splot historycznych okoliczności podniósł jego status i powstało w nim wiele modernistycznych gmachów państwowych oraz kamienic – przypomniał.
Urzekająca gdyńska architektura międzywojenna
Grzegorz Piątek wyznał, że w Gdyni urzekł go przede wszystkim duży, spójny zespół architektoniczny z okresu międzywojennego. – W Gdyni można naprawdę poczuć ducha i atmosferę tej epoki. I to nie są jakieś pojedyncze rodzynki, ale spójna przestrzeń miejska opowiadająca o historii, konkretnym momencie dziejowym – powiedział.
Zaznaczył, że nie chodzi zatem tylko i wyłącznie o sam styl. – Oczywiście jest w Gdyni kilka imponujących kamienic na czele z Bankowcem czy biurowcem ZUS. Nie chodzi w tym wszystkim jednak o pojedyncze wybitne obiekty, ale o całą przestrzeń i historię – podsumował.
Gdynia ubiegała się o status UNESCO po raz kolejny, po tym jak w czerwcu 2025 r. otrzymała rekomendację typu „referral”. Oznaczało to odesłanie wniosku do uzupełnienia. Zastrzeżenia dotyczyły m.in. doprecyzowania granic strefy buforowej oraz wdrożenia mechanizmów oceny wpływu inwestycji na dziedzictwo.
18 obiektów z Polski na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO
Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, to efekt łącznie ponad 20 lat starań i prac nad tym, aby chronić i promować najcenniejszą gdyńską architekturę. „Przez ostatnie dwie dekady miejscy urzędnicy między innymi zwiększyli ochronę konserwatorską, powołali Miejskiego Konserwatora Zabytków, prowadzili i wspierali liczne badania naukowe oraz współpracowali zarówno z mieszkańcami, jak i z innymi organami” – podano na stronie magistratu.
Od 2007 r. układ urbanistyczny Śródmieścia znalazł się w rejestrze zabytków, a od 2015 roku zyskał też status Pomnika Historii – tak narodziła się realna ambicja, aby miasto znalazło się także na prestiżowej, międzynarodowej liście prowadzonej przez UNESCO. Cel osiągnięto w roku obchodów 100-lecia miasta.
Polska posiada obecnie 18 wpisanych na listę obiektów, z czego 16 ma charakter kulturowy, a dwa – przyrodniczy. Są wśród nich m.in. historyczne centrum Warszawy, średniowieczne miasto w Toruniu oraz zamek w Malborku.
PAP/MJ
