Powstanie jawny rejestr użycia sztucznej inteligencji przez administrację publiczną
Kanadyjczycy uzyskali dostęp do publicznego rejestru, który gromadzi informacje o tym, które ministerstwa i rządowe agencje używają sztucznej inteligencji (AI) i w jaki sposób. To pierwszy taki rejestr w Kanadzie.
Publiczny rejestr i informacje o użyciu Al
.„Rejestr AI jest ważnym krokiem w budowaniu publicznego zaufania i zapewnieniu odpowiedzialnego użycia AI w usługach federalnych” – podkreślił w komunikacie minister Shafqat Ali, szef Treasury Board, czyli resortu zarządzającego administracją rządową. Według rządowej informacji pierwsze systemy bazujące na sztucznej inteligencji zaczęły być używane w Kanadzie w 1994 r.
Na razie w rejestrze znajdują się informacje z 42 rządowych instytucji, opisujące ponad 400 systemów rządowych, w których AI jest używana, wdrażana i rozwijana. W rejestrze są zarówno informacje o już w pełni funkcjonujących narzędziach AI, jak i informacje o projektach na wczesnym etapie rozwoju.
To na razie pierwsza wersja rejestru. Na przyszły rok władze zapowiedziały konsultacje publiczne na temat informacji, jakie docelowo powinny się w nim znaleźć. Po konsultacjach rejestr ma być stale aktualizowany. Nie znajdą się w nim systemy takie jak wirtualni asystenci czy narzędzia sprawdzające poprawność pisowni.
Są natomiast informacje o systemach używanych do analiz cyberbezpieczeństwa przez wywiad i ryzyka w eksporcie, o systemie używanym przez urząd skarbowy i systemach, z których korzysta urząd zajmujący się weteranami. Jest też narzędzie AI używane do tłumaczeń i w komunikacie na temat rejestru znalazła się informacja, że „podczas przygotowania tego dokumentu użyto tłumaczenia maszynowego”. „Rezultaty zostały zweryfikowane przez ludzi, analityków” – dodano.
Modernizacja kanadyjskiej administracji publicznej i oszczędności w wydatkach rządu
.W minionych miesiącach premier Mark Carney zapowiedział modernizację kanadyjskiej administracji publicznej i oszczędności w wydatkach rządu. Rejestr narzędzi AI ma przeciwdziałać dublowaniu się urzędów, wspierać planowanie, a także zwiększać skuteczność działania. Dlatego znalazły się w nim opisy każdego z używanych systemów, cele, informacja o tym, przez kogo został zaprojektowany (przez informatyków rządowych czy zewnętrznych).
Jak podkreślono w rządowej „Strategii AI”, sztuczna inteligencja może przejąć wiele rutynowych i dających się zautomatyzować działań wykonywanych obecnie przez urzędników. Jednocześnie rząd oczekuje, że narzędzia analityczne pozwolą na lepsze i szybsze podejmowanie decyzji, a jednocześnie – na lepszą ochronę rządowych systemów i badania naukowe.
W przyjętym w listopadzie budżecie rząd przewiduje powstanie biura transformacji cyfrowej do obsługi rządowych instytucji. We współpracy z wojskiem i wywiadem opracowany zostanie też system AI na wewnętrzne potrzeby całego rządu. Ma to być system kanadyjski, przygotowany we współpracy z największymi kanadyjskimi firmami sektora AI.
Podczas prac nad budżetem wszystkie ministerstwa i agencje rządowe otrzymały polecenie znalezienia oszczędności wynoszących 15 proc. w ciągu trzech lat. W całym sektorze publicznym w Kanadzie pracuje ponad 1,1 mln osób. Think tank The Dais na Toronto Metropolitan University w niedawnym raporcie dotyczącym AI w sektorze budżetowym podkreślił, że już teraz AI ma wpływ na prawie ok. 74 proc. stanowisk pracy w sektorze publicznym.
Pięć filarów rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce
.Polska przespała ostatnie siedem lat i chyba nadal się nie obudziła. Nie ma nas na mapach najważniejszych klastrów rozwijających naukę i technologię. Dane Eurostatu wykorzystania technologii AI w przedsiębiorstwach pokazują, że jesteśmy na końcu rankingu krajów EU, tylko przed Rumunią – pisze prof. Włodzisław DUCH.
Ministerstwo Cyfryzacji opracowało dokument „Polityka rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku” (64 strony). Pod koniec roku 2020 uchwalono podobny dokument „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020” (71 stron). Za obydwa dokumenty odpowiada „minister właściwy do spraw informatyzacji”, czyli Ministerstwo Cyfryzacji. Celem jest wskazanie działań, które wzmocnią pozycję Polski na arenie międzynarodowej jako jednego z liderów “Kontynentu AI”.
Oczywiście było już wiele innych dokumentów strategicznych dotyczących cyfryzacji, rozwoju gospodarki, opieki zdrowotnej, w tym opracowanie „Resortowa Strategia Sztucznej Inteligencji do roku 2039” (MON). To ambitne cele, ale nie mamy obecnie wyobrażenia o tym, jak daleko zajdzie sztuczna inteligencja w ciągu następnych 2-3 lat. Dlatego potrzebujemy strategii adaptacyjnej, dostosowującej się do zmieniającej się sytuacji, w której co miesiąc mamy nowe systemy AI o coraz większych możliwościach.
Kluczem staje się adaptacja, stworzenie takich warunków, w których „Efektywna współpraca nauki, sektora publicznego oraz biznesu umożliwi rozwój i implementację najnowszych technologii cyfrowych oraz odpowiednie ich wykorzystywanie”, jak słusznie czytamy w opracowaniu polityki rozwoju na następne 5 lat. Dokument ten powstał w oparciu o kilka opracowań, w tym raportu „Gdzie jest polska nisza AI i jak ją wykorzystać” (Polski Instytutu Ekonomiczny), „Rekomendacji merytorycznych do dokumentu Polityka Rozwoju Sztucznej Inteligencji w Polsce 2025-2030” (GRAI, Grupa Robocza ds. Sztucznej Inteligencji), studium SMART, „Transformacja Polski dzięki wykorzystaniu inteligentnych rozwiązań cyfrowych”, i kilku innych opracowań.
Wiedząc, jak złożonym zagadnieniem jest cyfryzacja, a w szczególności jak szybko rozwija się sztuczna inteligencja, warto się zastanowić nad propozycją konkretnych działań. W 2008 roku Unia Europejska powołała Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT), z siedzibą w Budapeszcie, którego zadaniem jest integracja badań naukowych, biznesu i sektora publicznego. To model znany jako “trójkąt wiedzy”, KIC, Knowledge and Innovation Communities. Powstało osiem takich wspólnot wiedzy, zajmujących się wielkimi wyzwaniami: klimatem, energią, materiałami, zdrowiem, żywnością, transportem, produkcją przemysłową i cyfryzacją. Polska bierze w nich udział, ale próżno szukać wzmianki o takich działaniach w dokumentach na temat polityki rozwoju AI. Wspomniano tylko, że „Efektywna współpraca nauki, sektora publicznego oraz biznesu umożliwi rozwój i implementację najnowszych technologii cyfrowych oraz odpowiednie ich wykorzystywanie.”
W 2015 roku zostawiłem nowej ekipie MNiSW 13 stron uwag na temat najważniejszych spraw dotyczących nauki, innowacji, współpracy międzynarodowej i informatyzacji. Niestety troska o rozwój naszego kraju nie jest zwykle priorytetem dla odchodzącej władzy, która stara się utrudnić nowej ekipie realizację toczących się działań. Nic dziwnego, że autorzy kolejnych strategii o działaniach toczących się od kilkunastu lat nie wspominają. W rozwój wspólnot wiedzy zainwestowano spore środki, zarówno z programów EIT jak i krajowych, warto więc zrobić przegląd wyników i wykorzystać je w obecnej polityce rozwoju.
Obecne propozycje są nakierowane przede wszystkim na wdrażanie istniejących systemów AI w firmach. Jednak szerokie zastosowania AI w konkretnych obszarach będą wymagać dalszego rozwoju, a nie tylko implementacji znanych algorytmów. Bez tego znowu zajmiemy się zakupem licencji od dużych firm i budową traktorów w systemie miar imperialnych.
Bez zabawy Faradaya z cewkami i magnesami nie mielibyśmy dzisiaj prądu. Bez teorii Heisenberga i Schrödingera nie byłoby mechaniki kwantowej, na której oparta jest cała technologia półprzewodników. Bez matematyki nie byłoby podatków (no, może tym byśmy się nie martwili). Nie powinniśmy zapominać o naukach podstawowych, tworzących fundamenty dla nowych technologii. Rozwój sztucznej inteligencji to przede wszystkim nowe algorytmy, które umożliwiły analizę obrazów i innych sygnałów (sieci konwolucyjne), zrozumienie i generację tekstów (GPT, generatywne transformery), tworzenie obrazów i muzyki (modele dyfuzyjne), głębokie rozumowanie (grafy wiedzy). Obecne postępy tylko w niewielkiej części związane są z nowym sprzętem i budową centrów danych, w większym stopniu to coraz lepsze algorytmy. Warto inwestować w informatykę, nie tylko w technologie obliczeniowe.
Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-wlodzislaw-duch-sztuczna-inteligencja-w-polsce
PAP/ Anna Lach/ LW
