Symulacje pomagają lepiej poznać dyski akrecyjne czarnych dziur

dyski akrecyjne czarnych dziur

Dzięki symulacjom przeprowadzonym na superkomputerach naukowcy lepiej poznali procesy zachodzące w dyskach akrecyjnych czarnych dziur. Badania pozwoliły im dokładniej przyjrzeć się zjawiskom, które zachodzą w ekstremalnych warunkach panujących w pobliżu tych obiektów.

Czym są dyski akrecyjne czarnych dziur

.Dysk akrecyjny to, jak tłumaczą astronomowie, gaz w kształcie dysku, który porusza się spiralnie w kierunku centralnej czarnej dziury. Naukowcy są zainteresowani badaniem unikalnych i ekstremalnych właściwości czarnych dziur, w tym ich dysków akrecyjnych. Jednak te niezwykle gęste obiekty nie pozwalają na ucieczkę światła, dlatego nie mogą być bezpośrednio obserwowane przez teleskopy.

Aby badać czarne dziury, badacze przyglądają się temu, jak wpływają one na swoje otoczenie. Dyski akrecyjne są jednym z takich sposobów pośredniego obserwowania efektów oddziaływania tych najbardziej ekstremalnych obiektów we Wszechświecie, ponieważ emitują promieniowanie elektromagnetyczne, które może być obserwowane przez teleskopy zbudowane przez człowieka.

„Dokładna symulacja zachowania dysków akrecyjnych znacznie poprawiła nasze zrozumienie zjawisk fizycznych zachodzących wokół czarnych dziur. Zapewnia to również kluczowy wgląd w interpretację danych obserwacyjnych z Event Horizon Telescope” – wyjaśnia Yohei Kawazura z Tohoku University.

Symulacje pozwoliły lepiej poznać turbulencje

.Naukowcy z Tohoku University i Utsunomiya University wykorzystali superkomputery, takie jak RIKEN Fugaku (najszybszy komputer na świecie do 2022 roku) i NAOJ ATERUI II, do przeprowadzenia symulacji z niespotykaną dotąd rozdzielczością. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „Science Advances”.

Chociaż symulacje numeryczne badające dyski akrecyjne czarnych dziur były przeprowadzane już wcześniej, żadna z nich nie zaobserwowała zakresu inercyjnego z powodu braku zasobów obliczeniowych. Nowe badanie było pierwszym, w którym z powodzeniem odtworzono „zakres inercyjny” łączący duże i małe wiry w turbulencji dysku akrecyjnego.

Astronomowie odkryli również, że „powolne fale magnetosoniczne” (fale ściskające o niskiej częstotliwości) dominują w tym zakresie. Odkrycie to wyjaśnia, dlaczego jony są selektywnie ogrzewane w dyskach akrecyjnych. Turbulentne pola elektromagnetyczne w tych obszarach oddziałują z naładowanymi cząstkami, potencjalnie przyspieszając niektóre z nich do ekstremalnie wysokich energii.

Nowe wyniki pomogą interpretować obserwacje czarnych dziur

.W magnetohydrodynamice fale magnetosoniczne (wolne i szybkie) oraz fale Alfvéna (fale poprzeczne w zjonizowanym gazie znajdującym się w polu magnetycznym, rozchodzące się wzdłuż tego pola) są podstawowymi rodzajami fal. Naukowcy stwierdzili, że powolne fale magnetosoniczne dominują w zakresie inercyjnym, niosąc około dwa razy więcej energii niż fale Alfvéna.

Badania podkreślają również fundamentalną różnicę między turbulencją dysku akrecyjnego a turbulencją wiatru słonecznego, w którym dominują fale Alfvéna. Astronomowie zakładają, że wyniki tych badań poprawią fizyczną interpretację danych obserwacyjnych z radioteleskopów skupionych na regionach w pobliżu czarnych dziur.

Emil Gołoś

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 15 listopada 2026
Fot. Ilustracja wygenerowana przez AI.