Kim był Męczennik Gabriel, patron prawosławnej młodzieży?

W prawosławnej katedrze św. Mikołaja w Białymstoku trwają uroczystości związane z 33. rocznicą przeniesienia tam z Grodna na Białorusi relikwii Męczennika Gabriela, świętego Ziemi Białostockiej i patrona prawosławnej młodzieży. Gabriel Gowdel albo Gabriel Zabłudowski to 6-latek zamordowany na tych terenach w XVII w.

Męczennik Gabriel w wieku 6 lat

.Męczennik Gabriel czyli Gabriel Gowdel urodził się w 1684 r. w pobożnej prawosławnej rodzinie chłopskiej. Gdy miał 6 lat, został w nieznanych okolicznościach uprowadzony z domu i zamordowany. Jego ciało pochowano na cmentarzu w rodzinnej miejscowości.

Jako świętego męczennika prawosławni z tych terenów czcili go już od momentu śmierci, na fali oburzenia brutalnym morderstwem dokonanym na niewinnym dziecku. Kult wzrósł jednak mocno, gdy przy okazji kopania nowych grobów dla dzieci zmarłych podczas zarazy z 1720 r. przypadkiem odkopano ciało Gabriela. Okazało się, że jest ono w nienaruszonym stanie. Cudownie ocalałe szczątki męczennika przeniesiono do krypty w cerkwi w Zwierkach. Uważa się, że wydarzenie to przyczyniło się do ustania epidemii.

Kult Gabriela rósł z biegiem lat, głównie za sprawą uzdrowień przy jego grobie. Po pożarze w 1746 r. kaplicy w Zwierkach relikwie przeniesiono do pobliskiego Zabłudowa, a potem przez wiele lat wędrowały one po Kresach Wschodnich. Trafiły do Słucka, Mińska, potem do Grodna na Białorusi.

Gabriel Gowdel został oficjalnie kanonizowany w 1820, po stu latach od otwarcia jego relikwii, przez patriarchę konstantynopolitańskiego Grzegorza V. W 1885 żywot Gabriela został zawarty w zbiorze żywotów świętych rosyjskich spisanych przez metropolitę czernihowskiego Filareta. Tekstowi towarzyszyła rycina przedstawiająca Gabriela ukrzyżowanego, z narzędziami służącymi do upuszczania krwi. Patronem wszystkich prawosławnych dzieci i młodzieży ogłosił go w latach 80. XX w. biskup białostocko-gdański Sawa.

We wrześniu 1992 roku – dzięki porozumieniu z białoruską Cerkwią – uroczyście przeniesiono je do białostockiej katedry św. Mikołaja. Jak podkreślają prawosławni hierarchowie – uczestnicy tamtych uroczystości – w każdej miejscowości na trasie towarzyszył temu entuzjazm wiernych, po drodze biły dzwony w cerkwiach i kościołach.

Przed tymi uroczystościami do białostockiej katedry wróciły relikwie Męczennika Gabriela, przez część roku przechowywane w cerkwi w Zwierkach k. Zabłudowa (Podlaskie) – rodzinnej miejscowości Gabriela. Relikwie są tam od maja do września. Na początku maja w Zwierkach odbywają się doroczne obchody ku czci męczennika.

Uroczystościom w katedrze w 2025 r. przewodniczy abp Jakub – ordynariusz prawosławnej diecezji białostocko-gdańskiej. Modlitwy przy relikwiach potrwają całą noc. Główna liturgia, zakończona procesją, odbędzie się w poniedziałek przed południem.

Dokładnych danych co do liczby prawosławnych w Polsce nie ma. Hierarchowie tego Kościoła szacują, że wiernych jest ok. 500 tys. W Narodowym Spisie Powszechnym przeprowadzonym w 2021 r. przynależność do Kościoła prawosławnego w Polsce, drugiego w kraju pod względem liczebności wiernych, zadeklarowało (pytanie o wyznanie było dobrowolne, można było odmówić na nie odpowiedzi) niecałe 151,7 tys. osób.

PAP/ad