Pokolenie Z ucieka w rozmowy z AI. Czy rodzi się nowe uzależnienie?

Sztuczna inteligencja miała wspierać rozwój i kreatywność. Dla części młodego pokolenia staje się jednak substytutem relacji. Coraz więcej danych wskazuje, że rozmowy z chatbotami nie są już jedynie narzędziem, z którym trudno się rozstać.
.Sztuczna inteligencja miała być narzędziem wspierającym edukację i kreatywność, jednak dla milionów nastolatków stała się substytutem relacji międzyludzkich. Najnowsze badania naukowe dowodzą, że niewinnie wyglądające przywiązanie do chatbotów AI ewoluuje w pełnoprawne uzależnienie, z którym młodzi ludzie nie potrafią sobie samodzielnie poradzić. Cyfrowy kryzys wymusza pilną redefinicję tego, jak projektujemy technologie mające bezpośredni kontakt z ludzką psychiką.
Od cyfrowej zabawy do emocjonalnej pułapki
.Skala zjawiska rośnie w bardzo szybkim tempie. Szacuje się, że już ponad połowa amerykańskich nastolatków regularnie wchodzi w interakcje w wirtualne rozmowy napędzanymi przez modele językowe. Obietnica bezpiecznej przestrzeni i miłej atmosfery sprawia, że aplikacje te stają się dla młodych ludzi cyfrowym konfesjonałem. Generacja Z powierza swoje lęki i problemy algorytmom, które zawsze mają czas i nigdy nie oceniają uczynków, które ich ludzki rozmówca wykonał. Zamiast zgłosić się do najbliższych, którzy znają ich charakter i sposób postępowania, młode osoby zadowalają się płytką i krótkotrwałą poprawą humoru. To tak jakbyśmy brali leki przeciwbólowe na zniszczone zęby, zamiast udać się do dentysty by je na stałe wyleczyć.
Naukowcy z Uniwersytetu Drexel, pracujący pod szyldem laboratorium ETHOS, postanowili zajrzeć za kulisy zjawiska. Przeanalizowali setki wpisów na forach internetowych, w których nastolatkowie do 17 roku życia wprost przyznawali się do chorobliwego uzależnienia od sztucznej inteligencji. Co czwarty badany traktował bota jako główne źródło wsparcia psychologicznego. Początki były postrzegane jako nieszkodliwa rozrywka jednak z czasem interakcja zmieniała się w twardy, destrukcyjny nawyk, rzutujący na wyniki w nauce, jakość snu i rozpad realnych więzi społecznych.
Anatomia uzależnienia od algorytmów
.To, co odróżnia przywiązanie do chatbotów AI od tradycyjnego uzależnienia od gier wideo czy mediów społecznościowych, to złudzenie głębokiej wzajemności. Maszyny są interaktywne, posiadają cyfrową pamięć, a ich odpowiedzi dobrze odwzorowują potrzeby co w tej chwili chce usłyszeć ich rozmówca pomimo tego, że może być to ze szkodą dla nich samych.
Badacze zidentyfikowali w relacjach nastolatków wszystkie sześć klasycznych objawów uzależnienia behawioralnego. Młodzi ludzie doświadczają wewnętrznego konfliktu, budują wirtualne więzi kosztem tych prawdziwych oraz cierpią na syndrom odstawienia, odczuwając lęk i pustkę, gdy nie mogą porozmawiać z cyfrowym przyjacielem.
Architektura etycznej technologii
.Problem wymusza całkowitą zmianę podejścia w myśleniu o sztucznej inteligencji. Twórcy oprogramowania nie mogą już dłużej zasłaniać się neutralnością technologii i chęcią jak najszybszego rozwoju modeli, kosztem etycznych zaniechań. Wykorzystywanie antropomorfizacji jako taniego chwytu marketingowego staje się etycznie niedopuszczalne, gdy ofiarą padają rozwijające się, wciąż niestabilne układy nerwowe młodych ludzi.
Rozwiązaniem zaproponowanym przez środowisko naukowe jest wdrożenie ścisłych ram projektowych. Aplikacje powinny aktywnie wspierać użytkowników w budowaniu kompetencji społecznych offline, zamiast zamykać ich w wirtualnej bańce.
.Stoimy u progu potężnego kryzysu zdrowia publicznego wywołanego przez technologie, których społecznych skutków jeszcze do końca nie rozumiemy. Sztuczna inteligencja, zdolna do perfekcyjnego symulowania empatii, to broń obosieczna. Jeśli branża technologiczna nie weźmie na siebie odpowiedzialności za psychiczne bezpieczeństwo najmłodszych i nie zaangażuje w procesy projektowe ekspertów od zdrowia psychicznego, zyskamy pokolenie doskonale skomunikowane z maszynami, ale całkowicie wyobcowane z ludzkiego świata.
Szymon Ślubowski





