Dlaczego średniowieczne kobiety poskramiały jastrzębie?

W średniowieczu jastrzębie i sokoły były czymś znacznie więcej niż tylko modnym dodatkiem czy symbolem luksusu. Oferowały elitarnym kobietom realne i symboliczne środki do wyrażania swojej tożsamości, władzy oraz niezależności. 

Średniowieczna tradycja

W średniowieczu sokolnictwo miało silne romantyczne konotacje, co znajduje odzwierciedlenie w ówczesnej sztuce i literaturze. Wizerunki kobiet i mężczyzn polujących razem z ptakami drapieżnymi pojawiały się na zamkowych tapiseriach, w manuskryptach, a także na przedmiotach codziennego użytku – takich jak bogato rzeźbione, kościane obudowy podręcznych lusterek.

Motyw kobiety jako jastrzębia, którego należy oswoić, nie oznaczał jednak uległości. Dla samych kobiet sokolnictwo stało się narzędziem budowania autorytetu i autonomii.

Wizerunek na własnych zasadach

Gdy średniowieczne kobiety chciały uwiecznić swój wizerunek, bardzo często wybierały motyw z ptakiem drapieżnym. Najwyraźniej widać to na pieczęciach używanych do akceptacji dokumentów prawnych. 

Do najpopularniejszych wzorów wśród XIII-wiecznych arystokratek należał motyw przedstawiający wyprostowaną postać kobiecą z posłusznym ptakiem drapieżnym przysiadłym na lewej dłoni. Pojawiały się też bardziej dynamiczne kompozycje przedstawiające kobiety uwiecznione podczas jazdy konnej, trzymającą sokoła w jednej dłoni oraz wielką orlą łapę w drugiej.

Poprzez takie przedstawienia kobiety demonstrowały panowanie nad ptakami oraz własnymi majątkami, jednocześnie podkreślając przynależność do wpływowej elity.

Sokolnictwo w rękach kobiet

Dodatkowo z zapisków historycznych wynika, że królowe i szlachcianki tworzyły i zarządzały parkami oraz terenami łowieckimi. Wspólnie polowały z jastrzębiami, trenowały ptaki. 

Z kolei badania przeprowadzone przez English Heritage wykazały, że kobiety mogły wręcz utrzymywać się ze swojej wiedzy i umiejętności w układaniu ptaków. W połowie XIII wieku kobieta o imieniu Ymayna była zarządcą jastrzębi i psów gończych hrabiego Richmond na zamku Richmond. W zamian za swoje usługi wraz z rodziną otrzymała prawo do posiadania okolicznych ziem. Ymayna wyróżnia się jako kobieta w zawodzie zdominowanym przez mężczyzn, jednak jej przykład sugeruje, że podobnych kobiet mogło być więcej, choć ich imiona nie zachowały się w źródłach historycznych.

Okazja do budowania więzi społecznych

Teksty literackie ujawniają ponadto, że sokolnictwo stwarzało okazję do budowania więzi społecznych między kobietami. W pomacie Sir Orfeo bohater dostrzega grupę 60 kobiet na koniach, z których każda trzyma na dłoni jastrzębia.

Sokolnictwo w średniowieczu stanowiło więc cenny element dworskiej kultury. Dla ówczesnych kobiet troska o ptaki drapieżne oraz udział w polowaniach były nie tylko formą rozrywki, ale również narzędziem budowania autorytetu i autonomii.

Nina Zientarzewska