Zamieszki w liceach we Francji stają się sporem o przyszłość Republiki
Zamieszki w liceach we Francji wywołały debatę, która wykracza daleko poza nakłady na edukację. Éric Zemmour ostrzega przed chaosem związanym z dojściem Jean-Luca Mélenchona do władzy, a Bruno Retailleau stawia pytanie o możliwość delegalizacji La France insoumise. Relacje francuskiej prasy konserwatywnej pokazują, jak szkolny protest przeradza się w konflikt o autorytet państwa, odpowiedzialność polityków i granice demokratycznej mobilizacji przed wyborami prezydenckimi w 2027 roku.
.Płonące pojemniki na śmieci, ostrzał fajerwerkami wystrzeliwanymi z moździerzy pirotechnicznych, zniszczone budynki i ataki na pracowników oświaty sprawiły, że protest francuskich licealistów stał się jednym z najpoważniejszych tematów politycznych początku października. Według bilansu przedstawionego przez ministra spraw wewnętrznych Laurenta Nuñeza 30 września 2026 roku zakłócenia objęły 356 placówek, a tego dnia zatrzymano 625 osób i rannych zostało 83 policjantów oraz żandarmów. Osobno minister edukacji Édouard Geffray informował o 119 rannych uczniach i pracownikach szkół od początku szerzej zakrojonych zajść.
Skalę przemocy pokazują również konkretne zdarzenia opisywane przez „Le Journal du Dimanche”. W Tuluzie pracownik kierownictwa szkoły, który miał próbować ugasić pożar, został według relacji przytoczonej przez gazetę przewrócony i pobity, a w departamencie Hauts-de-Seine dyrektor został ranny od pocisku pirotechnicznego. Gazeta informowała też o zaatakowanym nauczycielu w Lille, zaznaczając, że nie ustalono, czy napastnicy byli licealistami. To istotne rozróżnienie, ponieważ zdarzenia przy szkołach nie pozwalają automatycznie przypisać wszystkich aktów przemocy uczestnikom protestu uczniowskiego.
Zamieszki w liceach we Francji i polityczne przejęcie protestu
Aby zrozumieć rozwój wydarzeń, trzeba wrócić do początku mobilizacji. Jak opisuje „Le Figaro Étudiant”, protest rozpoczął się 21 września w liceum Saint-Exupéry w Créteil, a jego punktem wyjścia były konkretne braki kadrowe i organizacyjne. W kolejnych placówkach uczniowie wskazywali na nieobecnych nauczycieli, niedostateczne wyposażenie i stan budynków, natomiast do postulatów dołączono również likwidację Parcoursup, systemu rekrutacji do szkolnictwa wyższego. Największy francuski dziennik pokazuje więc proces rozszerzania protestu, w którym lokalne problemy szkoły zostały połączone z dużo szerszym programem politycznym.
„Valeurs actuelles” zwraca uwagę przede wszystkim na organizacyjne zaplecze mobilizacji. W analizie poświęconej związkom uczniowskim i studenckim tygodnik opisuje aktywność Union syndicale lycéenne oraz Union étudiante, a także obecność ich przedstawicieli na tegorocznym uniwersytecie letnim La France insoumise. Ryad Rani, przewodniczący organizacji licealistów, i Sabrine Kharbach, przedstawiciel Union étudiante, występowali tam obok posła LFI Louisa Boyarda. Takie powiązania pomagają wyjaśnić szybkie polityczne nagłośnienie protestu, choć same w sobie nie dowodzą, że partia organizowała akty przemocy.
Najostrzejszy spór wywołały wypowiedzi Bally’ego Bagayoko, mera Saint-Denis związanego z LFI. „Valeurs actuelles” relacjonuje jego słowa, że „przemoc w pewnym momencie może być uzasadniona”, z dopowiedzeniem, iż lepiej jej unikać, kiedy jest to możliwe. Prefekt policji przekazał sprawę prokuraturze w związku z podejrzeniem nawoływania do popełnienia przestępstwa, natomiast sam mer twierdzi, że jego wypowiedzi przedstawiano w sposób zniekształcony, i deklaruje pokojowy charakter działania. Tygodnik odnotowuje również, że pełniejsze nagranie sytuacji przy płonącym pojemniku pokazuje Bagayoko odsuwającego go od szkolnych krat, co podważało oskarżenia o udział w podpalaniu.
Właśnie kwestia odpowiedzialności za słowa zajmuje dziś centralne miejsce w interpretacji wydarzeń. Można wspierać żądanie zastępstw za nieobecnych nauczycieli, a jednocześnie jednoznacznie odrzucać ataki na dyrektorów, policjantów i budynki szkolne. Gdy politycy przedstawiają konflikt przede wszystkim jako starcie młodzieży z represyjnym państwem, pojawia się pytanie, czy dostatecznie wyraźnie oddzielają protest od przemocy. Dla krytyków LFI problemem staje się właśnie osłabianie tej granicy oraz polityczna legitymizacja konfrontacji.
Spór dotyczy także kosztów i skutków zniszczeń. Jak informuje „Valeurs actuelles”, w regionie Owernia-Rodan-Alpy Fabrice Pannekoucke i Laurent Wauquiez zapowiedzieli ściganie sprawców przemocy oraz dochodzenie odpowiedzialności za szkody. W tej argumentacji powraca podstawowe pytanie o sens niszczenia infrastruktury, która ma służyć właśnie młodym ludziom.
Zemmour i Retailleau ostrzegają przed dwoma scenariuszami
Éric Zemmour interpretuje wydarzenia jako ostrzeżenie przed tym, co mogłoby nastąpić po zwycięstwie Jean-Luca Mélenchona. Przewodniczący Reconquête przedstawia zajścia jako próbę generalną polityki opartej na permanentnej mobilizacji i zastraszaniu przeciwników. Sięga po analogie do Robespierre’a i Lenina, oskarżając lidera LFI o wykorzystywanie ulicznych agitatorów oraz sprawców przemocy. Jest to oskarżenie polityczne Zemmoura, którego zasadnicza teza dotyczy zależności między rewolucyjną retoryką a przyzwoleniem na naruszanie porządku publicznego.
Bruno Retailleau stawia inne pytanie, chociaż wychodzi od podobnej oceny zachowania LFI. W rozmowie z RMC i BFMTV kandydat Republikanów ostrzega przed możliwym buntem radykalnej lewicy, gdyby wybory prezydenckie w 2027 roku wygrała Marine Le Pen. Zarzuca ugrupowaniu Mélenchona fascynację przemocą, podsycanie buntu i próbę organizowania insurekcji, a następnie wprowadza do debaty możliwość zakazania działalności LFI. Różnica między tymi wystąpieniami jest zasadnicza: Zemmour mówi o skutkach objęcia władzy przez Mélenchona, Retailleau o potencjalnej reakcji jego obozu na zwycięstwo przeciwnika.
Obydwa scenariusze prowadzą jednak do pytania o stosunek partii do demokratycznych reguł. Czy mobilizacja uliczna pozostaje narzędziem wyrażania żądań, czy może służyć wymuszaniu decyzji, których nie udało się uzyskać w instytucjach i wyborach? W interpretacji Zemmoura i Retailleau szkolne blokady stały się miejscem ujawnienia szerszej strategii radykalnej lewicy. Ich wystąpienia można odczytać również jako próbę przesunięcia debaty prezydenckiej na teren porządku publicznego, na którym obydwaj chcą wykazać zdolność do przywrócenia autorytetu państwa.
Krytyka politycznego wykorzystywania licealistów znajduje także odbicie w badaniu opinii. Według sondażu CSA opublikowanego 30 września przez JDD, Europe 1 i CNews 55 proc. Francuzów uważa, że LFI instrumentalizuje uczniów uczestniczących w blokadach. Badanie opisuje społeczne postrzeganie wydarzeń, nie rozstrzyga natomiast odpowiedzialności partii za konkretne przestępstwa. Politycznie pokazuje jednak, że przekaz o przejmowaniu szkolnego protestu przez ugrupowanie Mélenchona trafia do znacznej części opinii publicznej.
Granice działania LFI i stawka wyborów we Francji 2027
Postulat Retailleau wymaga rozróżnienia między politycznym żądaniem a procedurą prawną. Artykuł L212-1 francuskiego kodeksu bezpieczeństwa wewnętrznego przewiduje rozwiązanie stowarzyszeń i ugrupowań faktycznych dekretem przyjętym w Radzie Ministrów, między innymi w przypadku nawoływania do przemocy wobec ludzi lub mienia. Artykuł L212-1-1 określa warunki przypisywania organizacji działań jej członków, uwzględniając związek tych działań z organizacją oraz reakcję jej kierownictwa. Istnienie takich przepisów nie przesądza jeszcze, że w przypadku LFI spełniono przesłanki ich zastosowania.
W tym kontekście znaczenie ma przywoływana przez Retailleau La Jeune Garde. Organizację rozwiązano 12 czerwca 2025 roku, a Rada Stanu 30 kwietnia 2026 roku oddaliła jej skargę, uznając decyzję za odpowiednią, konieczną i proporcjonalną do zagrożenia dla porządku publicznego. Sąd wskazał na działania przemocowe, nawoływanie do nich oraz aktywność organizacji w mediach społecznościowych. Jest to konkretny precedens dotyczący La Jeune Garde, natomiast ewentualna decyzja wobec LFI wymagałaby odrębnego uzasadnienia i podlegałaby ocenie z uwzględnieniem wolności zrzeszania się.
Rząd musi tymczasem rozwiązać problem bezpieczeństwa szkół i ciągłości nauki. 1 października mobilizacja objęła również uczelnie, premier Sébastien Lecornu zwołał międzyresortową komórkę kryzysową, a minister edukacji zapowiedział zajęcia zdalne tam, gdzie zniszczenia lub blokady uniemożliwiają bezpieczne przyjęcie uczniów. Wcześniej władze zapowiedziały też uruchomienie platformy konsultacji dla licealistów. Obok policyjnego i politycznego wymiaru kryzysu pozostaje zatem pytanie o to, jak wysłuchać postulatów uczniowskich i zapewnić normalne funkcjonowanie placówek.
Istotnym elementem tego zadania jest również kontrola działań funkcjonariuszy. Laurent Nuñez poinformował o trzech postępowaniach prowadzonych przez IGPN, inspekcję policji, w związku z interwencjami przy blokadach. Ich wszczęcie oznacza potrzebę wyjaśnienia konkretnych zdarzeń, bez przesądzania wyników dochodzeń. Państwo, które domaga się respektowania prawa od protestujących, buduje wiarygodność także poprzez egzekwowanie zasad wobec własnych służb.
W szerszej perspektywie wydarzenia odsłaniają szczególną pozycję szkoły we francuskiej debacie. Jeśli nauczyciel, dyrektor i uczeń nie mogą bezpiecznie wejść do placówki, problem dotyczy zarazem edukacji, bezpieczeństwa i zdolności instytucji do wykonywania swoich podstawowych zadań. Konserwatywna interpretacja kryzysu akcentuje właśnie ten związek, wskazując, że pieniądze na szkołę muszą iść w parze z ochroną ludzi oraz przywróceniem warunków do nauki. Dyskusja o autorytecie państwa ma tu bardzo konkretny wymiar, widoczny przy bramie liceum.
Dlatego zamieszki w liceach we Francji mogą wywrzeć wpływ na debatę przed wyborami prezydenckimi w 2027 roku, nawet jeśli same blokady okażą się krótkotrwałe. Wypowiedzi Zemmoura i Retailleau sugerują, że prawica chce uczynić stosunek LFI do przemocy jednym z kryteriów oceny jej zdolności do rządzenia i działania w demokratycznej opozycji. Dla Mélenchona stawką jest utrzymanie politycznej mobilizacji młodzieży bez utrwalenia przekonania, że jego ugrupowanie usprawiedliwia destrukcję. Dla całej Francji pozostaje pytanie, czy instytucje potrafią odpowiedzieć na społeczne niezadowolenie, zachowując zdolność ochrony szkoły, obywateli i reguł demokratycznego sporu.
Arkadiusz Jordan
Paryż
