Naukowcy odkryli nieznany mechanizm choroby Parkinsona. Nowa droga do leczenia

alfa-synukleina w oponach mózgowych

Chorobę Parkinsona przez lata opisywano przede wszystkim jako proces uszkadzania neuronów wewnątrz mózgu. Zespół Uniwersytetu w Auckland wskazał jednak obszar, którego rola może być większa, niż dotychczas przypuszczano: opony mózgowe i znajdujące się w nich naczynia limfatyczne. Badacze wykryli nagromadzenie nieprawidłowej alfa-synukleiny w oponie twardej pacjentów i opisali mechanizm, który w doświadczeniach utrudniał usuwanie substancji z ośrodkowego układu nerwowego. Wyniki wskazują możliwy kierunek poszukiwania nowych terapii, ale nie oznaczają, że opracowano lek hamujący chorobę.

.Komunikat Uniwersytetu w Auckland ukazał się 20 listopada 2026 roku, natomiast samo badanie opublikowano online miesiąc wcześniej w „Journal of Experimental Medicine”. Zespół Taylora Stevensona i Justina Rustenhovena z Centrum Badań nad Mózgiem analizował tkanki osób z chorobą Parkinsona, przeprowadził doświadczenia na myszach i badał działanie komórek śródbłonka naczyń limfatycznych. Dzięki połączeniu tych metod naukowcy mogli odróżnić obecność szkodliwego białka od skutków, jakie jego nagromadzenie wywołuje w tkankach. Odkrycie dotyczy zatem nie nowego objawu choroby, lecz możliwego mechanizmu uczestniczącego w jej postępie.

Choroba Parkinsona i alfa-synukleina poza neuronami

Alfa-synukleina jest naturalnym białkiem występującym między innymi w komórkach nerwowych, lecz w chorobie Parkinsona może tworzyć nieprawidłowe agregaty. Jej związek z neurodegeneracją i powstawaniem ciał Lewy’ego jest znany od lat, a wcześniejsze badania skupiały się przede wszystkim na zmianach zachodzących w neuronach. O jednym z takich eksperymentów, przeprowadzonym na ludzkich komórkach nerwowych hodowanych w laboratorium, informowaliśmy w tekście „Tajemnice Parkinsona odkrywane”. Tym razem uwagę uczonych przyciągnęły struktury leżące na granicy tkanki mózgowej i otaczających ją przestrzeni.

W materiale pobranym po śmierci osób z chorobą Parkinsona naukowcy znaleźli agregaty alfa-synukleiny zarówno w płynie mózgowo-rdzeniowym, jak i w oponie twardej. Opona ta nie pełni jedynie funkcji mechanicznej osłony mózgu: współtworzy środowisko, przez które przebiegają ważne szlaki odpływu płynu i kontroli immunologicznej. W prawidłowych warunkach naczynia limfatyczne opon pomagają odprowadzać rozpuszczone substancje w kierunku węzłów chłonnych szyi. Jeśli ich działanie zostaje zaburzone, produkty przemiany materii i białka mogą być usuwane mniej sprawnie.

Zapalenie, naczynia limfatyczne i błędne koło choroby

Eksperymenty pokazały, że agregaty alfa-synukleiny mogą pobudzać komórki układu odpornościowego obecne przy oponach mózgowych. Aktywowane komórki, w tym makrofagi, uczestniczą w wytwarzaniu sygnałów zapalnych, między innymi czynnika martwicy nowotworów TNF. Jednocześnie samo nieprawidłowo sfałdowane białko oraz związana z nim reakcja zapalna pogarszały pracę komórek wyściełających naczynia limfatyczne. W modelach mysich oznaczało to słabszy odpływ badanych znaczników, co sugeruje mechanizm samonapędzającego się procesu: trudniejszy odpływ sprzyja zaleganiu szkodliwych substancji, a ich obecność nasila zaburzenia odpływu.

Pełny opis wyników opublikowano w artykule naukowym „Cerebrospinal fluid and dural accumulation of α-synuclein impairs CNS clearance in Parkinson’s disease”. Praca jest istotna, ponieważ pokazuje możliwą aktywną rolę opony twardej w rozwoju choroby, a nie wyłącznie jej bierny kontakt z produktami powstającymi wewnątrz mózgu. Nie dowodzi jednak, że uszkodzenie naczyń limfatycznych stanowi jedyną przyczynę Parkinsona ani że jego odwrócenie zatrzyma degenerację neuronów. Do odpowiedzi na te pytania potrzebne będą dalsze doświadczenia i badania kliniczne.

Nowy cel terapii bez pokonywania bariery krew–mózg

Jednym z najtrudniejszych wyzwań neurologii pozostaje bariera krew–mózg, która chroni tkankę nerwową przed wieloma substancjami krążącymi we krwi, ale utrudnia również dostarczanie części leków. Autorzy nowozelandzkiego badania rozważają, czy zamiast koncentrować wszystkie przyszłe interwencje wewnątrz mózgu, warto próbować regulować stan zapalny i sprawność naczyń limfatycznych w otaczających go tkankach. Potencjalnymi kierunkami badań mogą być poprawa odpływu płynu mózgowo-rdzeniowego oraz ograniczenie niekorzystnej aktywacji komórek odpornościowych. Na obecnym etapie są to propozycje rozwoju nauki, a nie zabiegi, które można zaoferować chorym.

Znaczenie odkrycia widać szczególnie na tle ograniczeń dotychczasowego leczenia. Profesor Jarosław Sławek zwracał na łamach „Wszystko co Najważniejsze” uwagę na trudności w wykrywaniu choroby przed wystąpieniem zaburzeń ruchowych i na rosnącą liczbę pacjentów, o czym pisaliśmy w materiale „Chorych na Parkinsona będzie już tylko więcej”. Farmakoterapia, rehabilitacja i zaawansowane metody wspomagają dziś funkcjonowanie wielu osób, lecz poszukiwanie sposobów wpływania na sam przebieg neurodegeneracji nadal pozostaje pilną potrzebą. Badacze z Auckland dołożyli do tego wysiłku nowy element: przekonujące dowody, że ważna część procesu chorobowego może rozgrywać się także na obrzeżach mózgu.

Andrzej F. Litwiński

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 20 listopada 2026