9, 32, 66, 83 lat. Zdekodowano przełomowe okresy rozwoju mózgu

W ciągu całego życia mózg przechodzi pięć głównych „epok” rozwoju – informują naukowcy na łamach pisma „Nature Communications”. Naukowcy porównali mózgi 3802 osób, od niemowląt do dziewięćdziesięciolatków, korzystając z bazy danych zawierającej skany wykonane rezonansem magnetycznym.

Rozwój ludzkiego mózgu

.Cztery znaczące punkty zwrotne w rozwoju ludzkiego mózgu przypadają na wiek 9, 32, 66 i 83 lat. Daje to pięć głównych „epok” rozwojowych mózgu na przestrzeni całego życia – uważają neurolodzy z University of Cambridge (W. Brytania). W każdej z tych epok mózg się przeorganizowuje, wspierając tym samym różne fazy rozwojowe człowieka.

Struktura dziecięcego mózgu zmienia się w wieku ok. 9 lat i przechodzi do fazy dojrzewania, która trwa przeciętnie do 32. roku życia. We wczesnych latach 30. następuje rekonfiguracja do wieku dojrzałego. Jest to najdłuższa faza, trwająca ponad trzy dekady. Trzeci punkt zwrotny, w wieku ok. 66 lat, oznacza w architekturze mózgu początek fazy „wczesnego starzenia się”. W końcu przychodzi ostatni etap, w wieku ok. 83 lat, czyli „późne starzenie się”.

– Wiemy, że „okablowanie” mózgu jest kluczowe dla naszego rozwoju, brakuje nam jednak szerszego obrazu, jak i dlaczego zmienia się to na przestrzeni naszego życia – wyjaśnia prowadząca badania, dr Alexa Mousley, cytowana w informacji prasowej. Jak dodaje, te badania jako pierwsze identyfikują główne fazy dotyczące połączeń mózgowych na przestrzeni ludzkiego życia.

– Te „epoki” dostarczają ważnego kontekstu dla zrozumienia, w czym nasz mózg może być najlepszy lub, wręcz przeciwnie, najsłabszy w każdej z tych faz. Pozwala zrozumieć, dlaczego niektóre mózgi rozwijają się odmiennie w kluczowych momentach życia, a może to być kwestia na przykład trudności w uczeniu się w dzieciństwie, czy demencji w późnym wieku – tłumaczy.

Od niemowlęctwa przez dzieciństwo nasz mózg charakteryzuje się „sieciową konsolidacją”, jako że mnogość synaps (połączeń między neuronami) wynika z ich nadprodukcji we wczesnym dzieciństwie, po czym spada i zostają tylko te najbardziej aktywne. Dzieje się to do dziewiątego roku życia. W tym czasie przyrasta gwałtownie substancja szara i biała, grubość kory mózgowej osiąga szczyt, stabilizują się też pofałdowania kory mózgowej. Do dziewiątego roku życia mózg dokonuje skoku w rozwoju zdolności poznawczych, jak również wzrasta ryzyko zaburzeń umysłowych.

Wczesne lata trzydzieste to najbardziej wyrazisty punkt zwrotny w „topologii” mózgu

.W drugiej „epoce”, w erze dojrzewania, przybywa substancji białej, porządkuje się organizacja połączeń mózgowych i komunikacja między komórkami nerwowymi. Mózg lepiej komunikuje się zarówno w obrębie określonych obszarów, jak również jako całość, co przekłada się na efektywność. Wczesne lata trzydzieste to najbardziej wyrazisty punkt zwrotny w „topologii” mózgu.

W wieku ok. 32 lat zaczyna się najdłuższa era w rozwoju mózgu, kiedy to następuje stabilizacja w zakresie architektury mózgu, jak również w rozwoju inteligencji i osobowości. Daje się także zauważyć rosnąca „segregacja”, obszary mózgu stopniowo się oddzielają wzajemnie od siebie.

Punkt zwrotny w wieku 66 lat jest łagodniejszy i nie widać w tym wypadku żadnej znaczącej zmiany strukturalnej. – Dane sugerują, że stopniowa reorganizacja sieci mózgowych osiąga swoją kulminację w połowie lat 60. – wyjaśnia Mousley. Jak dodaje, związane to jest prawdopodobnie ze starzeniem, spada gęstość połączeń, jako że substancja biała zaczyna się degenerować.

– W tym wieku ludzie doświadczają różnych dolegliwości, które wpływają na mózg, takich jak nadciśnienie – opisuje badaczka. 

Ostatni punkt zwrotny następuje w wieku ok. 83 lat. Gęstość połączeń między obszarami mózgu dalej się zmniejsza. Naukowcy mówią o przejściu od tego, co globalne, do tego co lokalne w mózgu. Pewne obszary mózgu pracują gorzej, inne zaś to kompensują.

Zdrowie – nikt się nie dowie, jako smakujesz, aż się zepsujesz

.W 2020 roku na całym świecie zdiagnozowano ponad 19 milionów nowych przypadków nowotworów (w tym w Polsce ok. 170 000), a 10 milionów ludzi z tego powodu zmarło. Oczekuje się, według Global Cancer Observatory, że do 2040 roku obciążenie to wzrośnie do około 30 milionów nowych przypadków raka rocznie i 16 milionów zgonów, a nowotwory staną się główną przyczyną śmierci. Tymczasem wiele zachorowań na nowotwory można przypisać potencjalnie modyfikowalnym czynnikom ryzyka. Znajomość tego faktu jest absolutnie kluczowa dla rozwoju skutecznych strategii zapobiegania chorobom nowotworowym.

Niedawno w renomowanym międzynarodowym czasopiśmie medycznym „Lancet” konsorcjum Global Burden of Disease Study 2 opublikowało badania związków między wskaźnikami czynników ryzyka (metabolicznego, zawodowego, środowiskowego i behawioralnego) a nowotworami na całym świecie.

Korzystając z szacunków dotyczących zachorowalności na raka, śmiertelności i danych dotyczących czynników ryzyka z 204 krajów oraz obejmujących czynniki ryzyka, od palenia tytoniu do narażenia na działanie czynników rakotwórczych w miejscu pracy, autorzy stwierdzili, że 4,45 miliona zgonów wynika z wystąpienia wymienionych czynników ryzyka. Stanowi to ogółem aż 44,4 proc. zgonów z powodu nowotworów. Jednocześnie skutkowało to utratą 105 milionów lat życia skorelowanych z niepełnosprawnością. Dane te są alarmujące.

Palenie tytoniu odpowiadało za 36,3 proc. zgonów z powodu raka u mężczyzn i 12,3 proc. u kobiet, spożywanie alkoholu – za 6,9 proc. zgonów z powodu raka u mężczyzn i 2,3 proc. u kobiet. Z kolei otyłość (stwierdzana w oparciu o wysoki wskaźnik Body Mass Index – BMI) odpowiadała za 4,2 proc. zgonów z powodu raka u mężczyzn i 5,2 proc. u kobiet. Odkryto również bardzo niepokojący, ponad 20-procentowy wzrost zgonów z powodu nowotworów w latach 2010–2019, który można przypisać powyższym możliwym do uniknięcia przyczynom. Zauważono także, że czynniki ryzyka metabolicznego odgrywały rosnącą rolę. Rośnie też liczba nowotworów związana z czynnikami dietetycznymi i hormonalnymi, w tym zwłaszcza nowotworów piersi i prostaty.

Co istotne, wszystkie wymienione wyżej czynniki można kontrolować czy też ograniczać za pomocą stosunkowo prostych interwencji. Ich szkodliwy wpływ jest zresztą znany już od dziesięcioleci. Dlatego tak ważna jest profilaktyka zdrowotna. Można w jej obrębie wyróżnić kilka typów:

– profilaktykę wczesną, polegającą na kształtowaniu prawidłowych wzorców zdrowotnych w oparciu o odpowiednią edukację, w tym również szczepienia ochronne,

– profilaktykę zdrowotną pierwotną, polegającą na kontrolowaniu czynników ryzyka oraz identyfikacji osób, które znajdują się w grupie ryzyka,

– profilaktykę wtórną, skierowaną do osób znajdujących się w grupie ryzyka i nakierowaną na wczesne wykrycie choroby, a tym samym jak najszybsze wdrożenie leczenia,

– profilaktykę III fazy, skierowaną do osób chorych, mającą na celu zminimalizowanie skutków choroby i zapobieganie powikłaniom.

Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-piotr-czauderna-zdrowie/

PAP/ LW