Co się dzieje z asteroidami wokół białych karłów?

asteroidy wokół białych karłów

Asteroidy wokół białych karłów nie rozpadają się natychmiast na pył, jak dotychczas zakładano. Nowe badanie pokazuje, że pod wpływem silnej grawitacji tych umierających gwiazd większość ich materii pozostaje w postaci dużych fragmentów, które dopiero w wyniku dalszych procesów rozpadają się na drobniejsze cząstki.

Dlaczego asteroidy wokół białych karłów nie zamieniają się od razu w pył?

.W ramach nowego badania naukowcy pod kierownictwem Jordan Steckloffa z Planetary Science Institute (PSI) sprawdzili, co się dzieje z asteroidami, gdy zbliżają się zbyt mocno do białych karłów, czyli gęstych pozostałości gwiazd, które wyczerpały już swoje paliwo jądrowe. Potężne siły grawitacyjne powinny rozerwać je na fragmenty, jednak nowe analizy sugerują, że obiekty te nie rozpadają się natychmiast na pył, a początkowo większość ich masy pozostaje w postaci większych odłamków. Odkrycie pomaga lepiej zrozumieć dotychczas pomijany etap powstawania materii otaczającej umierające gwiazdy. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „The Astrophysical Journal Letters”.

Astronomowie wskazują na istnienie tzw. „bariery kilometrowej” („kilometer-size barrier”), która ogranicza stopień rozdrobnienia asteroid pod wpływem silnej grawitacji białych karłów.

Białe karły są często otoczone dyskami szczątków planetarnych, zawierającymi pył pochodzący z asteroid i innych obiektów rozerwanych przez grawitację gwiazdy. Dotychczasowe modele zakładały, że obiekty te są luźnymi skupiskami skalnych odłamków, które nie są ze sobą mocno związane. W rezultacie mogą rozpadać się na coraz mniejsze fragmenty, aż ostatecznie zamieniają się w pył.

Co powstrzymuje dalsze rozdrabnianie skalnych odłamków?

.Jak opisują badacze, modele te pomijały jednak fakt, że asteroidy zbudowane z luźno połączonych odłamków mają pewną spójność. Niewielkie siły przyciągania między tworzącymi je ziarnami i cząstkami pomagają utrzymać ich strukturę, utrudniając dalszy rozpad na mniejsze fragmenty.

Badacze wyjaśniają, że nawet luźno zbudowane komety i asteroidy mają pewną spójność. Zapewniają ją niewielkie siły przyciągania między ziarnami, określane jako siły van der Waalsa. Dzięki nim obiekty te wykazują minimalną odporność na rozerwanie, choć jest ona od 10 do 100 razy mniejsza niż w przypadku świeżo spadłego śniegu.

Naukowcy wykorzystali model uwzględniający wewnętrzną wytrzymałość asteroid, ich gęstość oraz działające na nie siły grawitacyjne. Ustalili, że większość materii powstałej w wyniku rozpadu pozostawała w postaci fragmentów o rozmiarach od około 0,1 do 1 kilometra.

Co dzieje się z fragmentami po rozpadzie?

.Fragmenty te były zbyt duże, aby istotny wpływ miał na nie efekt Poyntinga-Robertsona, czyli zjawisko polegające na stopniowym zbliżaniu się drobnych cząstek do gwiazdy wskutek absorpcji i ponownej emisji jej promieniowania. Zanim większe odłamki mogły przekształcić się w drobny pył obserwowany wokół białych karłów, musiały ulec dalszym procesom, takim jak zderzenia z innymi obiektami lub rozpad wskutek rotacji.

Podobne zjawiska występują również w Układzie Słonecznym. Gdy w 1992 roku kometa Shoemaker-Levy 9 zbliżyła się do Jowisza, grawitacja planety rozerwała ją na duże fragmenty o rozmiarach od około 100 do 1000 metrów. Odłamki te zderzyły się później z gazowym olbrzymem. Podobne rozpady pod wpływem sił pływowych doprowadziły również do powstania rodzin komet, które przelatują bardzo blisko Słońca.

Badanie wykazało również, że fragmenty asteroid po rozpadzie pozostają na niemal identycznych orbitach. Może to sprawiać, że powstałe w ten sposób szczątki są bardziej skupione wokół białych karłów, niż przewidywały wcześniejsze modele.

Astronomowie podkreślają, że poznanie mechanizmów powstawania i ewolucji materii wokół białych karłów jest istotne dla właściwej interpretacji obserwacji. Pozwoli to lepiej zrozumieć, co dzieje się z małymi ciałami krążącymi wokół gwiazdy w końcowych etapach jej życia.

Emil Gołoś

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 7 listopada 2026
Fot. Ilustracja wygenerowana przez AI.