Co czeka Układ Słoneczny po śmierci Słońca?

Naukowcy odkryli dwa pierścienie szczątków oddzielone wyraźną przerwą wokół białego karła J1328−1450. Obserwacje te mogą pomóc lepiej zrozumieć, co dzieje się z planetami po śmierci gwiazdy, i rzucić nowe światło na przyszłość Układu Słonecznego.
Pozostałości układu planetarnego wokół martwej gwiazdy
W ramach nowego badania naukowcy pod kierownictwem Nicola Gentile’a Fusillo z Università degli Studi di Trieste, wykorzystując teleskop Very Large Telescope (VLT) należący do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), odkryli rzadki dysk materii otaczający martwą gwiazdę. Jak wskazują astronomowie, obserwacje te mogą pozwolić lepiej zrozumieć, jaki los może czekać Układ Słoneczny. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „Nature Astronomy”.
W przeciwieństwie do wcześniej poznanych podobnych układów szczątki planet, które niegdyś krążyły wokół gwiazdy, tworzą dwa pierścienie oddzielone wyraźną przerwą. Ich strukturę prawdopodobnie kształtują dwa ciała przypominające planety, które przetrwały śmierć obiektu centralnego. Jedno z nich może być wielkości Plutona.
Badacze od pewnego czasu wiedzą, iż planety mogą przetrwać ewolucję swojej gwiazdy macierzystej. Dotychczas nie odkryto jednak układu o tak złożonej strukturze, z dwoma dyskami szczątków i prawdopodobnie dwoma ocalałymi planetozymalami. Centralnym obiektem badanego układu jest biały karzeł J1328−1450, czyli gęste jądro pozostałe po gwieździe podobnej do Słońca, która wyczerpała swoje paliwo.
Jak opisują astronomowie, pod koniec życia gwiazdy podobne do Słońca znacznie zwiększają swoje rozmiary, a następnie odrzucają zewnętrzne warstwy. W tym procesie mogą pochłonąć i zniszczyć krążące w pobliżu planety. Skaliste pozostałości zniszczonych ciał mogą z kolei utworzyć dysk wokół gwiezdnego jądra, które pozostaje po tym etapie ewolucji.
Dwa pierścienie o nietypowej strukturze
W przypadku J1328−1450 naukowcy zaobserwowali jednak strukturę odmienną od znanych wcześniej dysków wokół białych karłów. Zamiast pojedynczego pierścienia złożonego z materii pozostałej po planetach wokół martwej gwiazdy znajdują się dwa stabilne pierścienie, a między nimi znajduje się wyraźna przerwa.
Zdaniem badaczy odkrycie może pozwolić lepiej poznać gwałtowne i chaotyczne procesy towarzyszące rozpadowi układów planetarnych. Pokazuje też, że dyski wokół martwych gwiazd mogą mieć bardziej złożoną budowę, niż dotychczas przypuszczano.
Naukowcy uważają, że za strukturę obu pierścieni odpowiadają prawdopodobnie dwa ciała przypominające planety, krążące po odrębnych orbitach. Mniejsze, znajdujące się w wewnętrznym pierścieniu, może mieć zaledwie kilka kilometrów średnicy, czyli rozmiary typowej planetoidy, a obiekt związany z zewnętrzną strukturą może być natomiast wielkości Plutona, a nawet Księżyca.
Wszystkie znane dotąd dyski szczątków wokół białych karłów zostały wykryte dzięki danym wskazującym na obecność pojedynczej, płaskiej i obracającej się struktury. Obserwacje układu J1328−1450, przeprowadzone za pomocą instrumentu X-Shooter na teleskopie VLT ESO na pustyni Atakama w Chile, ujawniły jednak dwa oddzielne dyski.
Naukowcy wykryli w dysku również między innymi wapń, tlen, magnez i żelazo. Ich obecność świadczy o tym, że materiał tworzący pierścienie miał skład zbliżony do skalistych ciał planetarnych w naszym Układzie Słonecznym.
Analizy wykazały również różnice między oboma pierścieniami. Wewnętrzny zawierał dużo magnezu w postaci gazowej, podczas gdy w zewnętrznym pierwiastka tego było znacznie mniej. Astronomowie przypuszczają, że materiał tworzący te struktury pochodzi z dwóch planet o odmiennym składzie chemicznym. Nie wykluczają jednak innej możliwości, zgodnie z którą szczątki mogły być pozostałością po różnych warstwach jednego ciała niebieskiego, na przykład skorupy i jądra planety.
Co odkrycie mówi o przyszłości Układu Słonecznego?
.Jak podkreślają astronomowie, w odległej przyszłości podobny los może spotkać nasz Układ Słoneczny. Słońce ostatecznie przekształci się w białego karła, a proces ten może doprowadzić do zniszczenia Ziemi. Odkryty układ pomaga lepiej zrozumieć, jak mogą wyglądać w przyszłości systemy planetarne, również te podobne do naszego.
Emil Gołoś


