Czy Księżyc staje się coraz mniejszy?

Kurczenie się Księżyca trwa od milionów lat w wyniku stopniowego ochładzania jego wnętrza. Analiza ponad 10 tys. młodych uskoków pozwoliła naukowcom oszacować, że w ciągu ostatnich 400–800 mln lat promień Srebrnego Globu zmniejszył się o około 45 metrów.
Kurczenie się Księżyca. O ile zmniejszył się jego promień?
.W ramach nowego badania naukowcy pod kierownictwem Thomasa R. Wattersa z National Air and Space Museum przyjrzeli się młodym strukturom tektonicznym na Księżycu. Dzięki temu udało im się dokładniej niż wcześniej oszacować, jak bardzo promień naturalnego satelity Ziemi zmniejszył się w wyniku stopniowego ochładzania jego wnętrza. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „The Planetary Science Journal”.
W swojej analizie naukowcy opisali ponad 10 tys. młodych uskoków na powierzchni Księżyca. Na podstawie zebranych danych oszacowali, że w ciągu ostatnich 400–800 mln lat promień Srebrnego Globu zmniejszył się o około 45 metrów.
Badacze wykorzystali zdjęcia wykonane przez kamerę LROC na pokładzie sondy Lunar Reconnaissance Orbiter. Na ich podstawie zmapowali tysiące form terenu powstałych wskutek kurczenia się Księżyca. Należą do nich skarpy uskokowe o łukowatym kształcie (lobate scarps) oraz niewielkie grzbiety na morzach księżycowych (mare ridges). Analiza objęła zarówno wyżyny księżycowe, jak i morza, czyli rozległe, ciemne równiny widoczne na powierzchni Srebrnego Globu.
Zdaniem naukowców, jeśli tempo zmniejszania się promienia było w tym okresie stałe, Księżyc kurczył się w tempie około 6–11 centymetrów na milion lat. Odpowiada to zaledwie 0,06–0,11 mikrometra rocznie, czyli 0,00006–0,00011 milimetra. Dla porównania płyty tektoniczne Ziemi przemieszczają się względem siebie zwykle w tempie od kilku do kilkunastu centymetrów rocznie.
Na Ziemi około 90 proc. aktywności tektonicznej i sejsmicznej koncentruje się wzdłuż granic płyt. Księżyc ma natomiast jedną główną płytę tektoniczną, a obserwowane na jego powierzchni uskoki są związane między innymi z kurczeniem się jego wnętrza. W przeciwieństwie do Ziemi, której litosfera jest podzielona na wiele płyt tektonicznych, Srebrny Glob ma pod tym względem znacznie prostszą budowę.
Co ujawniły zdjęcia sondy Lunar Reconnaissance Orbiter?
.Jak wskazują naukowcy, w miarę ochładzania się i kurczenia wnętrza Księżyca uskoki nie koncentrują się wzdłuż granic płyt, lecz występują w różnych częściach jego powierzchni. Oznacza to, że wstrząsy księżycowe, wywoływane przesunięciami wzdłuż istniejących uskoków lub powstawaniem nowych, mogą występować w różnych regionach Srebrnego Globu.
Badanie wykazało również, że uskoki na Księżycu są rozmieszczone nierównomiernie. W niektórych regionach występuje ich więcej niż w innych, natomiast na obszarach o najgrubszej skorupie zaobserwowano ich najmniej. Może to wskazywać, że grubość skorupy ma związek z rozmieszczeniem tych struktur.
Dlaczego Srebrny Glob nadal się kurczy?
.Astronomowie sugerują, że rozległe uskoki nie powstawały na Księżycu w takiej liczbie na wczesnym etapie jego historii. Gruba, porowata i silnie spękana skorupa mogła ograniczać utratę ciepła przez wnętrze Księżyca, spowalniając jego ochładzanie i kurczenie się. Procesy te nasiliły się dopiero w stosunkowo niedawnym okresie.
Sonda Lunar Reconnaissance Orbiter bada Księżyc z orbity od 2009 roku. W tym czasie znajdująca się na jej pokładzie kamera LROC wykonała miliony zdjęć powierzchni Srebrnego Globu. Ich analiza ujawniła znacznie więcej młodych uskoków, niż spodziewali się naukowcy. Ponieważ wnętrze Księżyca nadal stopniowo się ochładza i kurczy, proces ten trwa również obecnie. Badacze przewidują, że istniejące uskoki mogą nadal się przemieszczać, a na powierzchni Srebrnego Globu mogą powstawać nowe struktury tego rodzaju.
Emil Gołoś


