Generatywna AI zmieniła więcej niż wyszukiwarka

Dlatego ChatGPT stał się momentem przełomu. Nie dlatego, że nagle narodziła się „myśląca maszyna”, ale dlatego, że miliony ludzi po raz pierwszy zobaczyły komputer, z którym można rozmawiać językiem naturalnym.

Dlaczego ChatGPT zmienił więcej niż wyszukiwarka

.Wyszukiwarka była mapą internetu. ChatGPT i podobne systemy stały się jego przewodnikiem i współautorem. Użytkownik nie musi już wpisywać szeregu haseł, porównywać wyników i samodzielnie składać odpowiedzi z wielu źródeł. Może poprosić model sztucznej inteligencji o wyjaśnienie, analizę, argumenty, plan, kod, konspekt, streszczenie albo wersję tekstu w innym stylu.

W tekście „Generatywna sztuczna inteligencja to już przeszłość” Luc Julia przypominał, że generatywna AI nie pojawiła się znikąd. Jej korzenie są znacznie starsze niż medialna eksplozja ChatGPT. Przełom polegał jednak na upowszechnieniu. Narzędzia, które wcześniej pozostawały domeną laboratoriów i specjalistów, stały się dostępne dla ucznia, pracownika biurowego, programisty, dziennikarza, nauczyciela, przedsiębiorcy i urzędnika.

To właśnie skala użycia sprawia, że generatywna sztuczna inteligencja jest czymś więcej niż modą. Jest nowym interfejsem pracy umysłowej.

Tekst, obraz, dźwięk, kod

.Pierwsza fala zachwytu nad ChatGPT dotyczyła tekstu. Model potrafił pisać maile, streszczać artykuły, tworzyć konspekty, wyjaśniać pojęcia, tłumaczyć i prowadzić dialog. Bardzo szybko okazało się jednak, że generatywna AI nie kończy się na słowach. Modele tworzą obrazy, muzykę, wideo, prezentacje, arkusze kalkulacyjne, fragmenty programów i całe szkice aplikacji.

Prof. Michał Kleiber w tekście „AI w edukacji – zagrożenia i korzyści” zwracał uwagę, że generatywna sztuczna inteligencja nie tylko analizuje dane, ale potrafi tworzyć nowe treści: teksty, obrazy, muzykę czy kod. To ważne rozróżnienie. Dawne narzędzia cyfrowe przyspieszały pracę człowieka. Generatywna AI zaczyna wykonywać część procesu twórczego i analitycznego.

W programowaniu zmiana jest szczególnie widoczna. W tekście „Sztuczna inteligencja pisze informatykom kod, nie we wszystkich krajach w równym stopniu” opisano, że AI coraz mocniej wchodzi w codzienność programistów, choć jej korzyści nie rozkładają się równomiernie. Doświadczony specjalista potrafi wykorzystać model jako przyspieszenie. Początkujący może łatwiej przeoczyć błąd, lukę bezpieczeństwa albo pozornie poprawne rozwiązanie.

Asystent zamiast narzędzia

.Najważniejszą konsekwencją generatywnej AI jest przesunięcie od narzędzia do asystenta. Program komputerowy wykonuje polecenie. Asystent AI pomaga je doprecyzować, proponuje rozwiązania, pyta o kontekst, porządkuje dane i tworzy kolejne wersje odpowiedzi. Zaczyna przypominać partnera pracy, choć nie jest człowiekiem i nie ponosi odpowiedzialności za wynik.

Generatywna AI może być wielkim wzmacniaczem produktywności, ale także maszyną do produkowania pozorów kompetencji. Potrafi stworzyć tekst, który brzmi dobrze, ale jest pusty. Może napisać kod, który działa w prostym teście, ale zawiera błąd. Może wygenerować obraz, który wygląda profesjonalnie, lecz powiela schemat. Może streścić dokument, pomijając najważniejszy niuans.

Dlatego generatywna AI nie znosi potrzeby wiedzy. Przeciwnie, zwiększa znaczenie człowieka, który potrafi sprawdzić, poprawić i ocenić wynik.

Nowy konflikt o autorstwo

Generatywna sztuczna inteligencja najmocniej uderzyła w kulturę, ponieważ dotknęła samego pojęcia twórczości. Jeśli model tworzy obraz, tekst albo muzykę na podstawie ogromnych zbiorów cudzych dzieł, pojawia się pytanie o zgodę, wynagrodzenie i granice inspiracji.

Na portalu „Wszystko co Najważniejsze” pisaliśmy o tym w tekście „Bruksela zaciska regulacyjną pętlę wokół sztucznej inteligencji”, dotyczącym unijnych prac nad ramami praw autorskich wobec firm zajmujących się generatywną AI. Chodzi o odpowiednie przestrzeganie przepisów AI Act przyjętych 2024.

Największa zmiana dopiero się zaczyna

.ChatGPT nie był końcem wyszukiwarki. Był początkiem nowego modelu korzystania z cyfrowej wiedzy. Wyszukiwarka odpowiadała listą wyników. Generatywna AI odpowiada propozycją działania, a to zasadnicza różnica. Ciężar początkowej pracy umysłowej i dochodzenia do wniosków został przeniesiony na system, jednak to my musimy na późniejszym etapie przejąć etap pracy kreatywnej i dostosować nasz standard pracy nie patrząc jedynie na efekt systemu.

Najbliższe lata pokażą, czy AI stanie się narzędziem poszerzenia ludzkiej sprawczości, czy technologią, która zastąpi samodzielne myślenie wygodną produkcją gotowych odpowiedzi. Stawką nie jest tylko produktywność. Stawką jest to, czy człowiek pozostanie redaktorem, sędzią i autorem własnej pracy, czy stanie się jedynie operatorem cudzych modeli.

Generatywna sztuczna inteligencja zmieniła więcej niż wyszukiwarka, ponieważ nie tylko pomaga znaleźć świat. Zaczyna go współtworzyć.

Szymon Ślubowski