Polka zdobyła Ig Nobla 2026. Nagrodzono badania Agnieszki Sorokowskiej

Ig Noble 2026, czyli humorystyczne wyróżnienia przyznawane naukowcom za dokonania, które „najpierw śmieszą, a potem skłaniają do myślenia”, zostały rozdane po raz 36. Jedną z nagród zdobył zespół kierowany przez prof. dr hab. Agnieszkę Sorokowską z Uniwersytetu Wrocławskiego. Polscy naukowcy zostali docenieni za badania nad tym, jak rodzice odbierają zapach swoich dzieci na różnych etapach ich życia.

AKTUALIZACJA: 4 września 2026 r.

Polka zdobyła Ig Nobla 2026

Ig Nobel w dziedzinie badań nad węchem przypadł zespołowi kierowanemu przez prof. dr hab. Agnieszkę Sorokowską. Naukowcy wykazali, że niemowlęta pachną swoim rodzicom szczególnie przyjemnie, natomiast zapach dorastających dzieci nie wywołuje już tak pozytywnych reakcji. Organizatorzy ujęli wniosek z badania w charakterystycznej dla tych nagród formule, zgodnie z którą „niemowlęta pachną wspaniale dla swoich rodziców, ale nastolatki już nie”.

To właśnie zestawienie pozornie zabawnego tematu z poważną metodą badawczą stanowi istotę Ig Nobli. Nagrody nie mają ośmieszać nauki ani wyróżniać badań bezwartościowych. Ich celem jest zwracanie uwagi na eksperymenty i obserwacje, które początkowo wywołują rozbawienie, ale prowadzą do pytań dotyczących ludzkich zachowań, biologii, fizyki lub funkcjonowania społeczeństw.

W 2026 r. gala po raz pierwszy w historii odbyła się poza Stanami Zjednoczonymi. Laureatów ogłoszono w Zurychu w Szwajcarii, dokąd uroczystość została przeniesiona ze względów bezpieczeństwa oraz z powodu obaw dotyczących podróży międzynarodowych uczestników i dziennikarzy do USA.

Organizatorami Ig Nobli są redaktorzy humorystycznego czasopisma naukowego „Annals of Improbable Research”. Jego redaktor naczelny Marc Abrahams wyjaśniał wcześniej, że organizatorzy nie mogli z czystym sumieniem oczekiwać od zagranicznych laureatów oraz przedstawicieli mediów podróży do Stanów Zjednoczonych, jeżeli istniało ryzyko problemów wizowych albo trudności na granicy.

Kto jeszcze zdobył Ig Nobla 2026?

Nagrodę w dziedzinie biomechaniki otrzymali Matilda Brindle i członkowie jej zespołu. Badacze zaproponowali naukową definicję pocałunku jako interakcji obejmującej ukierunkowany, wewnątrzgatunkowy kontakt ustny, któremu nie towarzyszy przekazywanie pokarmu. Humorystyczna forma definicji nie przesłaniała próby precyzyjnego opisania zachowania występującego u ludzi i innych gatunków.

Ig Nobel w dziedzinie ekonomii trafił do Paula K. Piffa i jego współpracowników. Ich badanie wskazało, że osoby należące do wyższych warstw społecznych mogą być bardziej skłonne do zabierania słodyczy przeznaczonych dla dzieci niż przedstawiciele niższych klas społecznych. Eksperyment dotyczył związku pomiędzy pozycją społeczną, poczuciem uprzywilejowania oraz przestrzeganiem norm.

W dziedzinie chemii wyróżniono zespół Leonarda M.G. Chavasa i Subramaniana Ramaswamy’ego. Naukowcy analizowali białka zawarte w substancji odżywczej wytwarzanej przez żyworodne karaluchy. Zwrócili uwagę, że jej wartość energetyczna może być około trzykrotnie większa niż w przypadku białek obecnych w mleku krowim.

Pośmiertnego Ig Nobla w dziedzinie medycyny otrzymał japoński badacz Tokuji Unno. Nagrodzono jego analizę aerodynamicznych aspektów wydmuchiwania nosa. Praca odpowiadała między innymi na pytania dotyczące przepływu powietrza oraz sił powstających podczas tej zwyczajnej czynności.

Niebezpieczny charakter miało doświadczenie uhonorowane Ig Noblem w dziedzinie biologii. Zespół kierowany przez Joao Miguela Alvesa-Nunesa naciskał różne części ciał jadowitych węży, aby ustalić, jakie bodźce najczęściej skłaniają zwierzę do ukąszenia człowieka. Za pozornie absurdalną metodą stało praktyczne pytanie o mechanizmy obronne węży i czynniki zwiększające niebezpieczeństwo ataku.

Pisuar bez rozprysków i drukowanie trąbkami komarów

Fizycznego Ig Nobla zdobył zespół kierowany przez Zhao Pana za teoretyczne oraz eksperymentalne próby zaprojektowania pisuaru ograniczającego rozpryskiwanie cieczy. Naukowcy badali zależność pomiędzy kątem uderzenia strumienia, kształtem powierzchni i powstawaniem kropel. Wyniki mogą mieć zastosowanie w projektowaniu wyposażenia sanitarnego.

Ig Nobel w dziedzinie technologii przypadł Jianyu Li, Changhong Cao i członkom ich zespołu. Badacze wykorzystali trąbki komarów jako niezwykle cienkie dysze umożliwiające drukowanie trójwymiarowych struktur o wysokiej rozdzielczości. Naturalny element aparatu gębowego owada stał się w tym przypadku częścią eksperymentalnej technologii produkcyjnej.

Pokojowego Ig Nobla otrzymał zespół dr. Keelana Williamsa za badania nad społecznym znaczeniem złośliwości. Wyniki wskazują, że ludzie potrafią szczególnie wysoko cenić przyjaciół, którzy zachowują się nieprzyjemnie wobec osób przez nich nielubianych. Badanie dotyczyło zatem lojalności grupowej, wspólnych antypatii i sposobu budowania relacji.

Jedno z najbardziej spektakularnych przedsięwzięć przeprowadził zespół kierowany przez dr. Marcela van der Heijdena. Laureaci Ig Nobla w dziedzinie gleboznawstwa zakopali tysiąc par bawełnianych majtek w ponad 25 krajach, a następnie wydobyli je po dwóch miesiącach. Stopień rozkładu materiału pozwalał ocenić biologiczną aktywność gleby i działanie żyjących w niej mikroorganizmów.

Pierwsza gala Ig Nobli poza Stanami Zjednoczonymi

Nagrody wręczali prawdziwi laureaci Nagród Nobla, co od lat należy do tradycji uroczystości. Każdy ze zwycięzców otrzymał figurkę stopy pokrytej grzybami, ponieważ to właśnie grzyby były motywem przewodnim 36. ceremonii. Do statuetki dołączono banknot o nominale 100 bilionów dolarów zimbabweńskich, którego wartość wynosiła wówczas około 40 centów amerykańskich.

Przeniesienie ceremonii do Zurychu miało znaczenie symboliczne. Ig Noble, przez wiele lat kojarzone z Uniwersytetem Harvarda i amerykańskim środowiskiem akademickim, po raz pierwszy zostały wręczone w Europie. Organizatorzy zapowiedzieli, że następna gala odbędzie się w Antwerpii w Belgii.

Tegoroczny sukces zespołu kierowanego przez prof. dr hab. Agnieszkę Sorokowską przypomina zarazem, że tematy brzmiące niepozornie lub zabawnie mogą prowadzić do istotnych ustaleń na temat więzi rodzinnych, biologii człowieka oraz zmian zachodzących w okresie dojrzewania. Właśnie temu służą Ig Noble: zwracaniu uwagi na badania, których znaczenie ujawnia się dopiero po pierwszym uśmiechu.

Interdyscyplinarność niezbędna do skutecznego rozwiązywania współczesnych problemów 

.Nastał czas interdyscyplinarnej integracji wielu ludzkich działań, a badań naukowych w szczególności. Łączenie różnych dziedzin nauki staje się niezwykle ważne, tworzy bowiem często zupełnie nowe, kompleksowe systemy wiedzy, wzbogacając nasze podejście do badań – pisze prof. Michał KLEIBER

Świetnym przykładem są nauki medyczne, które obecnie silnie integrują się z biologią, chemią, elektroniką, robotyką, sztuczną inteligencją i nauką o materiałach, a w przypadku zdrowia publicznego dodatkowo z socjologią i psychologią. Wspomniana tu nauka o materiałach sama w sobie jest interdyscyplinarna i łączy elementy fizyki, chemii i inżynierii. Innym przykładem wspólnego wykorzystywania wielu obszarów wiedzy może być nauka o środowisku, łącząca geologię, ekologię, chemię, fizykę i nauki społeczne. Wśród tych tak szerokich powiązań należy w dodatku zawsze uwzględniać kwestie etyczne i prawne. Doskonale widać to na przykładzie sztucznej inteligencji w medycynie – aspekty etyczne i regulacje prawne muszą być brane pod uwagę od samego początku współdziałania ekspertów z integrujących się obszarów wiedzy.

Łączenie tradycyjnie odległych merytorycznie dyscyplin czy wręcz szerokich dziedzin naukowych, traktowanych jako podstawa rozwoju, jest dziś absolutnie kluczowe dla racjonalnego i trwałego rozwoju świata. Pozwalając patrzeć na otaczające nas problemy z różnych perspektyw, połączenia te odkrywają bowiem często rzeczy pomijane przez podejścia jednodyscyplinarne.

Tak jest np. w naukach o zdrowiu, gdzie bazujące na informacjach z różnych dziedzin olbrzymie zbiory danych o diagnozach i terapiach chorób pomagają w skuteczności leczenia pacjentów. Wiedza interdyscyplinarna jest wręcz niezbędna do sprostania globalnym wyzwaniom obecnych czasów. Badania w tym zakresie stanowią zmianę tradycyjnego paradygmatu nauki, a holistyczne efekty takich badań, bazujące na kompleksowym podejściu do badanej problematyki, są często przydatniejsze niż badania dyscyplinarne.

Faktem jest, że o interdyscyplinarności w nauce mówi się od dziesięcioleci, a współczesne systemy finansowania badań często wspierają projekty łączące różne dziedziny. Najczęściej chodzi jednak w nich jedynie o związki na styku obszarów i wypracowywanie wspólnego języka analizy. Tymczasem obecnie mówimy o czymś więcej, o konwergencji, czyli głębokiej integracji dyscyplin już na etapie myślenia o planowanych badaniach. To zjawisko staje się nieuniknione i ma fundamentalne znaczenie dla przyszłości badań.

Trzeba jednak zaznaczyć, że nie jest to w żadnej mierze sprzeczne z potrzebą specjalistycznych kompetencji. Jest wręcz przeciwnie. Otwartość na inne dziedziny pozwala bowiem spojrzeć szerzej i tworzyć nowe horyzonty we własnej specjalności. To duże wyzwanie również dla organizacji nauki i systemu finansowania badań. Problemem jest choćby to, że brakuje ekspertów zdolnych ocenić rzeczywisty wkład badawczy i skutki takich interdyscyplinarnych przedsięwzięć. I dlatego jest niezbędne, aby wiele działań wspierających naukę bazowało na znajomości głębokiego, strukturalnego nakładania się dziedzin.

Kluczowymi korzyściami z interdyscyplinarności są m.in. większa innowacyjność, prowadząca niekiedy do tworzenia nowatorskich przełomów, a także wzbogacanie osobowości naukowców zyskujących nową perspektywę dla swych badań. Badania interdyscyplinarne prowadzą z zasady zespoły specjalistów z dziedzin istotnych dla opracowywanego problemu. Zespoły takie muszą znaleźć sposób na skoordynowanie różnych rodzajów danych i analiz pozwalających rozwiązywać problemy z unikalnej i wszechstronnej perspektywy. Holistycznie prowadzone badania zachęcają do całościowego zrozumienia tematu poprzez rozważenie go z wielu punktów widzenia. Może to prowadzić do solidniejszych i bardziej zróżnicowanych wniosków, uwzględniających szerszy zakres aspektów prowadzonych analiz. Podkreślmy także, że wpływ nauk interdyscyplinarnych wykracza daleko poza środowiska badawcze i promuje zmiany w powszechnych działaniach na rzecz wspólnej pomyślnej przyszłości. Przykładem może być polityka społeczna, która dzięki integracji nauk ekonomicznych i społecznych prowadzi często do bardziej społecznie korzystnych decyzji władz. 

Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-michal-kleiber-interdyscyplinarnosc/

PAP/MB