Nowe badanie krwi może pomóc ocenić zaawansowanie choroby Alzheimera

Naukowcy opracowali test mierzący we krwi fragment białka tau, którego stężenie wiąże się z nagromadzeniem patologicznych splątków w mózgu. Metoda może ułatwić ocenę biologicznego stadium choroby Alzheimera i dobór uczestników badań klinicznych. Pozostaje jednak narzędziem badawczym, niedostępnym do rutynowego zastosowania klinicznego.
Samo wykrycie jednego z markerów choroby nie odpowiada na wszystkie pytania lekarza
W chorobie Alzheimera znaczenie mają dwa charakterystyczne rodzaje zmian: złogi beta-amyloidu oraz splątki białka tau. Pierwsze gromadzą się między komórkami nerwowymi, drugie powstają wewnątrz neuronów. Towarzyszą im zaburzenia funkcjonowania komórek i utrata połączeń między nimi. Zmiany biologiczne mogą rozwijać się przed wystąpieniem wyraźnych problemów z pamięcią.
Dlatego samo wykrycie jednego z markerów choroby nie odpowiada na wszystkie pytania lekarza. Ważne jest również ustalenie, jak rozległa jest patologia i czy może wyjaśniać obserwowane trudności poznawcze. Temu ma służyć pomiar eMTBR-tau — fragmentu białka tau, którego obecność we krwi odzwierciedla nagromadzenie splątków.
Wyniki opublikowano 16 listopada 2026 roku w „JAMA”. Badanie objęło 728 osób z czterech grup badawczych. U 521 dawców mózgu można było zestawić próbki krwi pobrane za życia z późniejszym badaniem tkanki po śmierci. Kolejnych 207 uczestników pochodziło z grup, w których wykorzystywano obrazowanie tau metodą pozytonowej tomografii emisyjnej, czyli PET.
Wyższe stężenia eMTBR-tau wiązały się z bardziej zaawansowanymi zmianami. W jednej z analiz obejmującej 102 osoby wskaźnik AUC, opisujący zdolność rozróżniania dodatnich i ujemnych wyników tau-PET dla poszczególnych obszarów mózgu, wynosił od 0,96 do 0,99. To bardzo dobry rezultat w tej grupie, ale nie oznacza, że test rozpoznaje chorobę Alzheimera ze skutecznością 96–99 proc. u wszystkich pacjentów.
Nowością jest sposób pomiaru. Wcześniejsze oznaczanie tego biomarkera wymagało specjalistycznej spektrometrii mas. Opracowany test immunologiczny, wykorzystujący przeciwciała, ma umożliwić prowadzenie analiz na większą skalę. Powstał we współpracy zespołów akademickich i klinicznych z firmą Alamar Biosciences.
Według badaczy eMTBR-tau może uzupełniać informacje uzyskiwane z p-tau217, jednego z najważniejszych markerów krwi stosowanych w badaniach choroby Alzheimera. P-tau217 dobrze sygnalizuje wczesne zmiany związane z amyloidem, natomiast nowy pomiar ma dostarczać więcej informacji o zaawansowaniu patologii tau. Potencjalnym zastosowaniem jest kwalifikowanie osób na określonym biologicznym etapie choroby do badań nowych terapii.
Czy wystarczy zatem próbka krwi, aby ograniczyć potrzebę wykonywania kosztownych badań obrazowych? Autorzy widzą taką możliwość, zwłaszcza tam, gdzie dostęp do tau-PET jest niewielki. Na razie jest to kierunek dalszych prac. Pomiar stężenia białka nie dostarcza takiej samej przestrzennej informacji o mózgu jak obrazowanie.
Sama publikacja ma też ograniczenia. Było to badanie przekrojowe, a uczestnicy pochodzili z wybranych grup badawczych o ograniczonej różnorodności etnicznej. Wyniki nie dowodzą jeszcze, że powtarzane oznaczenia pozwolą wiarygodnie śledzić tempo pogarszania się stanu konkretnej osoby albo jej odpowiedź na leczenie.
Badania krwi wspomagające diagnostykę Alzheimera nie są już wyłącznie perspektywą przyszłości. W maju 2025 roku amerykańska FDA dopuściła test Lumipulse, mierzący stosunek p-tau217 do beta-amyloidu 1–42. Służy on ocenie patologii amyloidowej u osób z objawami zaburzeń poznawczych. To inne badanie niż opisany test eMTBR-tau. FDA zaznaczyła, że również Lumipulse nie jest przeznaczony do samodzielnego stawiania diagnozy ani do przesiewowego badania całej populacji.
Nowy test ma więc pomóc odpowiedzieć na bardziej szczegółowe pytanie o stopień zmian w mózgu. Jego rzeczywistą wartość kliniczną trzeba jeszcze potwierdzić w dalszych badaniach, zanim wynik będzie mógł wpływać na codzienne decyzje dotyczące leczenia.
Maciej Bzura


