Polska w europejskim zespole negocjacyjnym. Co ustalono w Dublinie?

Polska, Francja, Niemcy, Włochy i Wielka Brytania oraz przedstawiciele instytucji unijnych mają tworzyć europejski zespół uczestniczący w rozmowach o zakończeniu wojny w Ukrainie. Decyzja podjęta 13 listopada w Dublinie rozstrzyga spór o formę reprezentacji. Otwarta pozostaje kwestia jej wspólnego mandatu, którą Jan Rokita analizuje w tekście „Wysłannik Europy”.

Jan Rokita zwraca uwagę na różnicę między wyposażeniem wysłannika całej Europy w jasno określony mandat a przekazaniem Komisji Europejskiej uprawnień

Europejscy przywódcy uzgodnili, że w negocjacjach Europę będą reprezentować instytucje UE oraz pięć państw należących do koalicji chętnych, określanych jako format E5. Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa potwierdził to po piątkowym nieformalnym szczycie. Zapowiedział wspólne działanie oraz koordynację stanowisk.

Rozwiązanie rozszerza polityczny krąg reprezentacji poza Francję, Niemcy i Wielką Brytanię, czyli format E3. Dla Polski oznacza możliwość bezpośredniego uczestniczenia w uzgodnieniach, które mogą wpływać na bezpieczeństwo wschodniej flanki NATO. Sam udział w zespole nie przesądza jednak, jakie propozycje zostaną przyjęte przez pozostałych partnerów.

Jan Rokita zwraca uwagę na różnicę między wyposażeniem wysłannika całej Europy w jasno określony mandat a przekazaniem Komisji Europejskiej uprawnień do ustaleń dotyczących wojny i pokoju. Wskazuje również na znaczenie największych europejskich państw, które zabiegają o własny wpływ na negocjacje z Moskwą. Decyzja z Dublina pokazuje aktualność tego rozróżnienia: reprezentacja obejmuje zarówno stolice, jak i instytucje unijne, a jej skuteczność będzie zależała od uzgodnienia granic wspólnego stanowiska. wszystkoconajwazniejsze.pl

Według analizy Politico przywołanej w depeszy PAP pomysł wyznaczenia jednego negocjatora rozbił się o różnice interesów i podział kompetencji. Przy jednym stole mają się bowiem spotkać kwestie terytorium Ukrainy, gwarancji wojskowych, sankcji, odbudowy oraz przyszłego członkostwa tego państwa w Unii. Każdy z tych obszarów wymaga udziału innych decydentów.

Costa przedstawił ogólny podział odpowiedzialności. O swoim terytorium i suwerenności może decydować Ukraina. Instytucje unijne mają zasadniczą rolę w sprawach jej integracji europejskiej i odbudowy. Gwarancje bezpieczeństwa powinny być uzgadniane w ramach koalicji chętnych, w ścisłej współpracy z NATO. Consilium

Również po stronie unijnej nie wszystkie decyzje należą do Komisji. Przyjęcie, przedłużenie lub zniesienie reżimu sankcji wymaga jednomyślnej decyzji państw w Radzie UE. Komisja uczestniczy w przygotowywaniu rozwiązań i nadzoruje ich stosowanie. Także przyjęcie nowego członka wymaga zgody wszystkich państw członkowskich. Negocjatorzy muszą zatem dysponować mandatem pozwalającym przedstawić propozycje, które później uzyskają wymagane poparcie.

Najtrudniejszy spór dotyczy obecnie zakresu rozmów z Rosją. Moskwa chce włączyć do nich przyszły porządek bezpieczeństwa w Europie. W praktyce oznacza to dyskusję o NATO, rozmieszczeniu wojsk oraz zasadach relacji między Rosją a państwami kontynentu.

Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas przedstawiła w Dublinie wyraźną kolejność: najpierw zawieszenie broni, następnie porozumienie pokojowe, a dopiero później rozmowy o szerszych rozwiązaniach dotyczących europejskiego bezpieczeństwa. W jej ocenie rozpoczęcie od rosyjskich postulatów odsuwa uwagę od konieczności zatrzymania walk. Kallas przypomniała też, że istnieją już międzynarodowe zobowiązania dotyczące bezpieczeństwa, które Rosja naruszyła. EEAS

Zgodnie z relacją PAP opartą na Politico część europejskich przedstawicieli dopuszcza prowadzenie obu procesów równolegle. Chodziłoby o stworzenie Moskwie przestrzeni do przedstawienia postulatów, przy zachowaniu możliwości zawarcia pokoju w Ukrainie niezależnie od ich spełnienia. Trudność polega na ustaleniu zasad, które uniemożliwią Rosji uzależnienie zakończenia wojny od ustępstw dotyczących bezpieczeństwa innych państw.

W sobotę 14 listopada do tego problemu odniósł się Wołodymyr Zełenski. Według Associated Press prezydent Ukrainy ostrzegł, że Moskwa mogłaby wykorzystać rozmowy o nowym porządku bezpieczeństwa do osłabienia NATO i przekształcenia granic w Europie. Ocenił, że decyzje o zmianach powinny należeć do europejskich członków Sojuszu i zapadać po zakończeniu wojny. apnews.com

Wybór zespołu nie daje jeszcze pewności, na jakich zasadach Europejczycy zostaną dopuszczeni do negocjacji. Jak relacjonowała AFP, amerykańscy wysłannicy informowali w czwartek o zgodzie Władimira Putina na ich udział. Następnego dnia Kreml zastrzegał jednak, że przed podjęciem decyzji chce poznać rzeczywiste intencje europejskich państw. Uzgodnienie reprezentacji w Dublinie i akceptacja formatu przez pozostałych uczestników to dwa odrębne etapy. AFP.com

Dla Warszawy obecność w E5 ma szczególne znaczenie, ponieważ ewentualne rozmowy o rozmieszczeniu wojsk NATO bezpośrednio dotyczyłyby warunków bezpieczeństwa Polski. Udział w przygotowywaniu wspólnego stanowiska daje możliwość wcześniejszego wskazania spraw, które nie powinny stać się przedmiotem ustępstw. To zarazem zadanie wymagające porozumienia z partnerami, którzy mogą inaczej oceniać kolejność negocjacji i dopuszczalny zakres kompromisu.

Kolejny sprawdzian europejskiej spójności jest już zapowiedziany. Na posiedzeniu Rady Europejskiej 26–27 listopada przywódcy mają zająć się finansowaniem Ukrainy w 2027 roku i kolejnych latach. Zdolność do dalszego wspierania Kijowa będzie wpływała na praktyczną wagę europejskiego udziału w rozmowach. Consilium Spór opisany we „Wysłanniku Europy” Jana Rokity przechodzi tym samym do następnego etapu: od wyboru reprezentacji do ustalenia, jakie zobowiązania będzie mogła podjąć i jakimi środkami je poprze.

MB