Wysłannik Europy
Jan ROKITA
Brak specjalnego wysłannika i niesformułowanie przez rządy europejskie mandatu do negocjacji skończy się nieuchronnie tym, czym musi się skończyć. A więc tak jak zwykle, jakiś, większy bądź mniejszy, wpływ na negocjacje z Moskwą wywalczą sobie Francuzi, Niemcy i Brytyjczycy wedle istniejącego już precedensu tzw. „formatu E3” – pisze Jan ROKITA
.Prezydent Ukrainy nie bez racji nawołuje od kilku tygodni, aby Europa ustanowiła swego wysłannika na wznowione przez Amerykanów negocjacje z Moskwą. Ostatnio raz jeszcze wezwał publicznie do tego przywódców europejskich podczas mowy wygłoszonej na Uniwersytecie Kopenhaskim. Tym razem padł nawet graniczny termin, w którym Europa winna nominować swego wysłannika, aby miało to jeszcze jakiś sens: miałby to być najpóźniej koniec listopada.
Wołodymyr Zełenski argumentuje, iż „będzie to dobre rozwiązanie, ponieważ ta osoba otrzyma mandat do prowadzenia negocjacji oraz poparcie całej Europy, całej tej koalicji”. Widać z tego jasno, że w przekonaniu ukraińskiego przywódcy chodzi nie o jakiegoś komisarza ze struktur Unii Europejskiej, ograniczonego traktatowymi kompetencjami unijnymi, ale o niezależnego dyplomatę/polityka, któremu nie tylko państwa unijne, lecz także cała demokratyczna Europa udzieliłaby precyzyjnego mandatu negocjacyjnego.
Wbrew temu, co wszyscy mówią i piszą w tej sprawie, taka decyzja nie powinna dla Europy być przesadnie trudna.
To oczywiście święta prawda, że w kilku kluczowych aspektach polityki wschodniej kraje europejskie mają drastycznie odmienne zdania. Dotyczy to takich na przykład kwestii, jak handel z Moskwą, wykorzystanie aktywów rosyjskich na Zachodzie, dostawy broni dla Ukrainy czy skala pomocy finansowej dla rządu ukraińskiego. Tyle tylko że na etapie, na którym są negocjacje wysłanników Donalda Trumpa z Moskwą, nie ma pilnej konieczności, aby w tych wszystkich materiach Europa musiała natychmiast mieć wspólne stanowisko. Rozumie to doskonale Zełenski, kiedy mówi o „poparciu całej Europy” dla stanowiska zajmowanego w toku negocjacji przez takiego hipotetycznego europejskiego wysłannika.
Prezydentowi Ukrainy chodzi o rzecz całkiem praktyczną: w negocjacjach z Moskwą chciałby mieć kogoś po swojej stronie, w sytuacji gdy dwaj wysłannicy USA – Witkoff i Kushner – prowadzą nie całkiem jasną grę z Moskwą, która na końcu miałaby skłonić kremlowskiego tyrana do zgody na rozejm w toczącej się wojnie. Wojnie, która (cały czas trzeba o tym pamiętać) nie przynosi co prawda spektakularnych sukcesów militarnych Moskwie, ale co ważniejsze, coraz bardziej grozi prawdziwą katastrofą Ukrainie.
.Mandat negocjacyjny europejskiego wysłannika mógłby więc obejmować taki zakres spraw, wobec których przywódcy państw unijnych, a także Wielkiej Brytanii czy Norwegii, zajmowali już wielokrotnie wspólne stanowisko. A więc choćby to, że potrzebny jest natychmiastowy rozejm wedle jedynie realistycznej zasady „uti possidetis”, że Kijów musi mieć na przyszłość wiarygodne gwarancje, iż Moskale po czasowej „pieriedyszce” nie ruszą z nową inwazją, jak również, że od chwili zaprzestania działań wojennych można wdrożyć po obu stronach rozmaite „środki budowy zaufania”, zwiększające szanse na utrzymanie pokoju. Obecność w dalszych negocjacjach europejskiego wysłannika z takim mniej więcej, raczej niespornym w Europie, mandatem wzmocniłaby wyraźnie pozycję Ukrainy, a europejskim przywódcom dałaby pewność kontroli nad sytuacją, czego brak tak ich ostatnio martwi i niepokoi.
Tymczasem polski premier mówi, że jest przeciwny nawoływaniom Zełenskiego i nie zamierza „wdawać się w licytację”, kto miałby reprezentować Europę w negocjacjach. Donald Tusk nie kryje tego, że woli uzgadnianie poglądów w ramach istniejących instytucji europejskich. Niestety, nie jest to w dzisiejszych okolicznościach stanowisko optymalne dla polskich interesów, a są po temu przynajmniej dwa całkiem niebłahe powody.
Primo – hipotetyczne wysłanie na negocjacje z Moskwą reprezentantów Komisji Europejskiej byłoby fatalnym precedensem przekazania przez państwa członkowskie Unii kompetencji do prowadzenia polityki zagranicznej, co niebezpiecznie wykraczałoby poza traktaty. Co innego bowiem upełnomocnienie z jasnym mandatem wysłannika całej Europy (nie tylko unijnej) do załatwienia jednej, konkretnej sprawy, a co innego precedensowe wyposażenie Komisji w mandat do prowadzenia rozmów i ustaleń na temat wojny i pokoju. To pierwsze jest doraźną koniecznością chwili, to drugie – tektoniczną zmianą kompetencyjną w ramach instytucji unijnych.
Secundo – brak specjalnego wysłannika i niesformułowanie przez rządy europejskie mandatu do negocjacji skończy się nieuchronnie tym, czym musi się skończyć. A więc tak jak zwykle, jakiś, większy bądź mniejszy, wpływ na negocjacje z Moskwą wywalczą sobie Francuzi, Niemcy i Brytyjczycy wedle istniejącego już precedensu tzw. „formatu E3”. Już właśnie pojawiły się doniesienia, że to Amerykanie sugerują, iż w kolejnej – po Abu Zabi – turze negocjacyjnej powinny wziąć udział „niektóre kraje europejskie”. Mówi o tym Witkoff w tonie, który teoretycznie ma być uspokajający dla Europy. Tymczasem z perspektywy interesów krajów europejskich, w tym także Polski, będzie to rozwiązanie fatalne. I to bynajmniej nie dlatego, że w efekcie „nie będzie nas przy stole” (jak głosi wyjątkowo niemądry slogan upowszechniony w Polsce przez media i polityków), ale dlatego, że taki scenariusz wzbudzi falę podejrzeń i nieufności co do tego, co tak naprawdę chcą ugrać w negocjacjach ci, którzy dostali się do nich kuchennymi drzwiami albo mówiąc dosadniej – na krzywy ryj?
.Sam bym zresztą nie dał złamanego szeląga za to, jak w takich negocjacjach zachowają się na przykład Francuzi, jeśli nie będą związani żadnym europejskim mandatem, poza tym, którego tajnie udzieli im Macron. Tylko jawny i precyzyjny mandat, udzielony niezależnemu wysłannikowi Europy, niereprezentującemu struktur Unii Europejskiej, może rozwiać tego rodzaju podejrzenia i obawy. I do tego właśnie nawołuje Europę Zełenski.
