Co to jest konwencja ottawska?
Konwencja ottawska obowiązuje od 1997 roku. – Polska wychodzi z konwencji ottawskiej, zakazującej użycia, składowania i produkcji min przeciwpiechotnych – poinformował premier Donald Tusk. Zaznaczył, że w trakcie finalizacji jest nowoczesny, polski system narzutowego minowania Bluszcz.
Polska wychodzi z konwencji ottawskiej
.Szef rządu, który w czwartek 19. lutego obserwował prezentację możliwości m.in. polskich systemów antydronowych, powiedział, że właśnie „w tych godzinach” Polska wychodzi z konwencji ottawskiej, zakazującej użycia, składowania, produkcji oraz przekazywania min przeciwpiechotnych. Przy tej okazji poinformował o finalizacji nowoczesnego systemu narzutowego minowania Bluszcz, który – jak zaznaczył premier – jest kluczowy dla polskiego bezpieczeństwa, bezpieczeństwa polskiego terytorium i granicy.
Donald Tusk podkreślił też, że w ramach programu Tarczy Wschód Polska osiągnie niedługo zdolność zaminowania wschodniej granicy w ciągu 48 godzin.
PMN Bluszcz jest bezzałogowo-załogowym pojazdem minowania narzutowego, opracowanym wspólnie przez podmioty państwowe i prywatne: Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej, STEKOP S.A., Wojskowy Instytut Techniki Inżynieryjnej oraz Belma S.A.
Spotkanie grupy E5
.Szef MON, wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz zapowiadając piątkowe spotkanie w Krakowie grupy E5 – zrzeszającej najsilniejsze militarnie państwa Europy, tj. Francję, Niemcy, Włochy, Wielką Brytanię oraz Polskę – powiedział, że nastąpi po nim możliwość budowy potencjału zbrojeniowego w zakresie min przeciwpiechotnych. Dodał, że oczekuje od polskich firm zbrojeniowych „budowy potencjału tworzonego na rzecz min przeciwpiechotnych, wytwarzania ich w Polsce i zabezpieczenia potrzeb polskiej armii”.
Premier Władysław Kosiniak-Kamysz zapewnił, że Polska nie ma intencji używania min, tylko intencję obrony i gotowości, jeżeli – jak powiedział – „ktoś zgłupiałby i chciałby testować nasze zdolności w tym wymiarze”. Poinformował, że w tym zakresie Polska będzie koordynować swoje działania z innymi państwami, które wypowiedziały konwencję ottawską.
O zamiarze wyjścia z konwencji ottawskiej polski rząd poinformował na początku 2025 r., a w lipcu ub.r. ustawę o wypowiedzeniu konwencji podpisał ówczesny prezydent Andrzej Duda.
W ramach zawartego tzw. solidarnego porozumienia regionalnego traktat poza Polską wypowiedziały w 2025 r. również inne kraje wschodniej flanki NATO – Finlandia, Litwa, Łotwa oraz Estonia. Pod koniec czerwca ub. r. dekret o wycofaniu się z konwencji podpisał także prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski. Litwa i Finlandia zadeklarowały także powrót do produkcji min przeciwpiechotnych, a także wspierania nimi Ukrainy.
Co to jest konwencja ottawska?
.Traktat ottawski, oficjalnie znany jako Konwencja o zakazie użycia, składowania, produkcji i przekazywania min przeciwpiechotnych oraz o ich zniszczeniu (ang. Convention on the Prohibition of the Use, Stockpiling, Production and Transfer of Anti-Personnel Mines and on their Destruction), jest jedną z najważniejszych umów międzynarodowych w dziedzinie prawa humanitarnego i rozbrojenia. Jego celem jest całkowite wyeliminowanie min przeciwpiechotnych jako środka prowadzenia działań zbrojnych – broni, która przez dekady po zakończeniu konfliktów zbierała śmiertelne żniwo wśród ludności cywilnej.
Konwencja ottawska została przyjęta 18 września 1997 roku podczas konferencji dyplomatycznej w Oslo, a następnie wyłożona do podpisu w Ottawie w dniach 3–4 grudnia 1997 roku. W życie weszła 1 marca 1999 roku, po spełnieniu warunku ratyfikacji przez co najmniej 40 państw. Depozytariuszem traktatu, zgodnie z jego postanowieniami, jest Sekretarz Generalny Organizacja Narodów Zjednoczonych, co nadaje mu rangę formalnego instrumentu prawa międzynarodowego. Kluczową rolę w powstaniu Traktatu ottawskiego odegrała Międzynarodowa Kampania na rzecz Zakazu Min Przeciwpiechotnych (ICBL) – globalny ruch organizacji pozarządowych, który od 1992 roku konsekwentnie budował presję moralną i polityczną na państwa świata. To właśnie dzięki tej mobilizacji doszło do przełomu w 1997 roku i przyjęcia konwencji, którą w krótkim czasie podpisało 161 państw.
Traktat ottawski jest jednym z najbardziej powszechnie akceptowanych instrumentów rozbrojeniowych: do 2019 roku ratyfikowały go 164 państwa. Jednocześnie pozostają znaczące wyjątki – wśród stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ traktatu nie podpisały Chiny, Rosja i Stany Zjednoczone, a poza systemem konwencji pozostają również m.in. Indie, Izrael oraz Korea Północna i Południowa. Pokazuje to napięcie między logiką bezpieczeństwa militarnego a normami humanitarnymi prawa międzynarodowego.
Znaczenie konwencji ottawskiej
.Polska podpisała konwencję ottawską już 4 grudnia 1997 roku, jednak proces ratyfikacji trwał ponad 15 lat. Zwłoka była tłumaczona względami obronności i koniecznością opracowania alternatywnych systemów zabezpieczenia granic. Ostatecznie ratyfikacja nastąpiła w 2012 roku, a konwencja zaczęła obowiązywać Polskę od 1 czerwca 2013 roku, czyniąc ją 161. państwem-stroną traktatu.
Symboliczny i politycznie doniosły zwrot nastąpił jednak w 2025 roku. 18 marca 2025 roku Polska, wraz z Litwą, Łotwą i Estonią, ogłosiła zamiar wycofania się z Traktatu ottawskiego, a 1 kwietnia do tej decyzji dołączyła Finlandia. Ten krok, motywowany względami bezpieczeństwa regionalnego i sytuacją geopolityczną w Europie Środkowo-Wschodniej, stał się jednym z najbardziej kontrowersyjnych momentów w historii konwencji. Traktat ottawski to nie tylko dokument prawny, ale także symbol globalnej zmiany myślenia o wojnie i odpowiedzialności państw wobec ludności cywilnej. Ustanowił normę międzynarodową, według której pewne środki walki są nie do pogodzenia z elementarnymi zasadami humanitaryzmu. Jednocześnie współczesne decyzje o wycofaniu się z konwencji pokazują, że ta norma nie jest dana raz na zawsze – pozostaje przedmiotem politycznych sporów, kalkulacji strategicznych i zmieniających się realiów bezpieczeństwa.
PAP / MK
