Rocznice najważniejsze [13-19 lipca]

Przypominamy o rocznicach niektórych, najważniejszych wydarzeń od 13 do 19 lipca.

13 lipca

1508 – Wojska polsko-litewskie pod dowództwem hetmana Konstantego Ostrogskiego i wojewody Mikołaja Firleja pokonały nad Orszą armię moskiewską wielkiego księcia Wasyla.

1521 – Na wawelskiej Wieży Zygmuntowskiej po raz pierwszy zadzwonił dzwon Zygmunt.

1656 – Klęska pospolitego ruszenia w bitwie pod Tykocinem z wojskami szwedzkimi dowodzonymi przez księcia Bogusława Radziwiłła.

1666 – W trakcie rokoszu Lubomirskiego doszło do klęski wojsk królewskich w bitwie pod Mątwami (w okolicy Inowrocławia). W rezultacie król Jan Kazimierz był zmuszony zrezygnować z planów reform ustrojowych.

1794 – Insurekcja kościuszkowska: początek oblężenia Warszawy przez wojska rosyjskie i pruskie.

1831 – W trakcie składania broni na granicy pruskiej zastrzelony został przez polskiego oficera gen. Antoni Giełgud, jeden z dowódców powstania listopadowego.

1866 – W Olsztynie wybuchła epidemia cholery. Dotknęła w tym samym czasie również m.in. Szczecin i Poznań.

1882 – Przy ul. Próżnej (w okolicy Placu Grzybowskiego) w Warszawie uruchomiona została pierwsza na ziemiach polskich centrala telefoniczna.

1891 – Urodziła się Seweryna Broniszówna (właściwie: Seweryna Chwat), aktorka teatralna i filmowa, związana z Teatrem Narodowym w Warszawie, siostra pisarza i poety Aleksandra Wata.

1916 – Płk Józef Haller mianowany został dowódcą II Brygady Legionów Polskich.

1924 – Urodziła się Maria Koterbska, piosenkarka, wykonawczyni takich przebojów jak: „Brzydula i rudzielec”, „Parasolki”, „Do grającej szafy grosik wrzuć”, „Augustowskie noce” i „Karuzela”.

1929 – Podczas próby pierwszego polskiego przelotu przez Atlantyk w katastrofie na wyspie Faial zginął major pilot Ludwik Idzikowski. Towarzyszący mu nawigator kapitan Kazimierz Kubala został ranny.

1930 – W Gdyni odbyła się uroczystość chrztu i poświęcenia fregaty szkolnej „Dar Pomorza”.

1935 – Urodził się Jarosław Marek Rymkiewicz, poeta, dramaturg, eseista, krytyk i publicysta.

1943 – Na terenie Puszczy Nalibockiej (obecnie należącej do Białorusi) Niemcy rozpoczęli antypartyzancką operację Hermann. Wśród zaatakowanych formacji znajdowały się m.in. batalion AK oraz żydowski oddział braci Bielskich, a jednym z dowódców sił pacyfikacyjnych był osławiony z powodu zbrodni popełnionych rok później w Warszawie Oskar Dirlewanger. Partyzanci ponieśli duże straty, ale część zdołała wyjść z okrążenia.

1944 – Armia Czerwona wspólnie z oddziałami Armii Krajowej zajęła Wilno.

1946 – W Warszawie rozpoczął obrady pierwszy po zakończeniu wojny Kongres Stronnictwa Demokratycznego.

1951 – W Poznaniu urodził się Marek Piekarczyk, wokalista zespołu TSA, odtwórca roli Chrystusa w polskiej adaptacji rock-opery Andrew Lloyda Webera i Tima Rice’a „Jesus Christ Superstar”.

1969 – W Żelazowej Woli odsłonięto Pomnik Fryderyka Chopina.

1984 – Przed sądem wojskowym rozpoczął się proces działaczy KSS KOR: Jacka Kuronia, Adama Michnika, Zbigniewa Romaszewskiego i Henryka Wujca.

1986 – W wieku 98 lat zmarł Edward Lipiński, ekonomista, działacz PPS od 1906 r., w PRL-u związany z Klubem Krzywego Koła, sygnatariusz listów wysłanych do władz w proteście przeciwko cenzurze oraz represjonowaniu robotników w Radomiu i Ursusie, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników.

1990 – Powstał GROM (Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego) – Jednostka Wojskowa Wojsk Specjalnych; jej twórcą i pierwszym dowódcą był gen. Sławomir Petelicki.

1996 – W Warszawie zmarła Loda Halama, tancerka, aktorka i choreografka, gwiazda kabaretów dwudziestolecia międzywojennego, primabalerina Teatru Wielkiego w Warszawie.

2000 – W Waszyngtonie zmarł Jan Karski, legendarny kurier i emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego, który w czasie II wojny światowej przekazał na Zachód raport dotyczący zagłady Żydów. Odznaczony Medalem Wolności USA, krzyżem Virtuti Militari, uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

2006 – Hala Stulecia we Wrocławiu została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

2006 – W Warszawie zmarł Tomasz Zaliwski, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z ról w filmie „Zamach”, serialu „Blisko, coraz bliżej” i powieści radiowej „W Jezioranach”.

2008 – W wypadku samochodowym zginął Bronisław Geremek, historyk, w PRL-u opozycjonista, w III RP minister spraw zagranicznych; kawaler Orderu Orła Białego i francuskiej Legii Honorowej.

2012 – W Warszawie zmarł Jerzy Kulej, bokser, mistrz olimpijski z Tokio (1964) i Meksyku (1968), dwukrotny mistrz Europy.

2022 – Zmarła Anna Jakubowska, w Powstaniu Warszawskim łączniczka (ps. „Paulinka”) w batalionie „Zośka”. Po wojnie przez pięć lat więziona (z powodu tortur i bicia straciła zdrowie), w stanie wojennym działaczka opozycji demokratycznej. Honorowa obywatelka Warszawy. Nie dożyła wyroku Sądu, który przyznał jej odszkodowanie za pobyt w więzieniu.

2023 – Zmarła Kaya Mirecka-Ploss, pisarka, projektantka mody, społeczniczka rodem z Górnego Śląska. Od połowy lat 60. mieszkała w Stanach Zjednoczonych, przyjaźniła się z Janem Karskim, któremu poświęciła książkę.

14 lipca

1683 – Wojska tureckie rozpoczęły oblężenie Wiednia. Po dwóch miesiącach zakończyła je bitwa, w której wojskami antytureckiej koalicji dowodził Jan III Sobieski.

1789 – Od zburzenia Bastylii w Paryżu rozpoczęła się rewolucja francuska, jedno z najważniejszych wydarzeń w nowożytnych dziejach Europy, z dużym wpływem na wydarzenia w Polsce.

1844 – W Warszawie rozpoczęła się budowa Dworca Wiedeńskiego, początkowej stacji kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Autorem projektu był Henryk Marconi.

1874 – Urodził się Jerzy Żuławski, literat okresu Młodej Polski, autor jednych z pierwszych polskich powieści fantastycznych: „Na srebrnym globie”, „Zwycięzca”, „Stara Ziemia”.

1887 – W Warszawie wydana została pierwsza książka do nauki języka esperanto „Język międzynarodowy”, jej autorem był Ludwik Zamenhof.

1894 – We Lwowie drużyny „Sokoła” Lwów i „Sokoła” Kraków rozegrały pierwszy mecz w historii polskiego futbolu. Trwał tylko sześć minut – do zdobycia gola przez reprezentującego lwowski zespół Włodzimierza Chomickiego.

1905 – W Warszawie urodził się Jerzy Borejsza, działacz KPP, PPR i PZPR, po II wojnie światowej jedna z najbardziej wpływowych osób w polskiej kulturze. Twórca Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”, dziennika „Rzeczpospolita” (wtedy organu PKWN) i tygodnika „Odrodzenie”, a w 1948 r. inicjator Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju.

1911 – W Warszawie urodził się Tadeusz Fijewski, aktor, odtwórca ról Ignacego Rzeckiego (w filmie), pana Anatola w filmach Jana Rybkowskiego i Wojciecha Grzelaka w powieści radiowej „Matysiakowie”. W czasie II wojny światowej więzień niemieckich obozów w Dachau i Oranienburgu.

1920 – Wojna polsko-bolszewicka: Armia Czerwona zajęła Wilno.

1926 – Urodził się Jan Krenz. Przez 15 lat szef Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach (obecnie NOSPR), a następnie dyrektor artystyczny Teatru Wielkiego w Warszawie. Gościnnie dyrygował też orkiestrami Filharmonii Narodowej, Sinfonia Varsovia, Berliner Philharmoniker i innymi. Komponował – m.in. muzykę do filmów Andrzeja Wajdy „Popiół i diament” oraz „Kanał”.

1928 – W Warszawie urodziła się Lucyna Winnicka, aktorka i dziennikarka, odtwórczyni głównych ról w filmach „Pociąg”, „Matka Joanna od Aniołów”, „Gra”, żona reżysera Jerzego Kawalerowicza.

1930 – W Milanówku pod Warszawą zmarł Władysław Leopold Jaworski, galicyjski polityk konserwatywny, prezes Naczelnego Komitetu Narodowego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

1937 – W Warszawie urodziła się Teresa Lipowska, aktorka filmowa i teatralna, związana z teatrami Ludowym, Nowym i Syrena oraz z kabaretem „Dudek”. Popularność przyniosły jej role w filmach „Hasło KORN”, „Rzeczpospolita babska” i w serialu „M jak miłość”.

1943 – Prezydent Władysław Raczkiewicz mianował Stanisława Mikołajczyka premierem Rządu RP na uchodźstwie.

1943 – Zbrodnia wołyńska: we wsiach Kołodno Lisowszczyzna i Kołodno Siedlisko (pow. Krzemieniec) UPA zamordowała 320-500 Polaków.

1944 – Na skutek denuncjacji aresztowany został ukrywający się w Milanówku prof. Marceli Handelsman, jeden z czołowych polskich historyków żydowskiego pochodzenia, przed wojną pierwszy dyrektor Instytutu Historycznego na Uniwersytecie Warszawskim i dziekan Wydziału Humanistycznego na tej uczelni. Razem z nim aresztowana została Halina Krahelska (oboje współpracowali z Biurem Informacji i Propagandy KG AK).

1958 – W Krakowie urodziła się Elżbieta Zającówna, aktorka, debiutowała jako Natalia w filmie Juliusza Machulskiego „Vabank”, a popularność przyniosły jej role w „Seksmisji” i „Nadzorze”.

1989 – W Warszawie zmarł Artur Sandauer, prozaik, krytyk literacki, tłumacz, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, propagator twórczości Witolda Gombrowicza i Brunona Schulza, sygnatariusz Listu 34, autor „Śmierci liberała”, „Bez taryfy ulgowej”, „Bóg, Szatan, Mesjasz i ?”.

1999 – W Krakowie zmarł Władysław Hasior – rzeźbiarz, malarz, scenograf, artysta związany z Podhalem; twórca kapliczek, rzeźb plenerowych i pomników m.in. „Rozstrzelanych Partyzantów”, „Ratowników górskich”, „Płonącej Piety” i „Słonecznego rydwanu.

2004 – W Warszawie zmarł inżynier Tadeusz Sołtyk, konstruktor lotniczy, autor m.in. projektu samolotu PZL TS-11 Iskra.

2009 – W Warszawie zmarł Zbigniew Zapasiewicz, aktor, reżyser i pedagog, odtwórca ról docenta Szelestowskiego w „Barwach ochronnych”, Wiktora Lewena w „Matce Królów”, kapitana Wagnera w „C.K. Dezerterzy”.

2009 – Jerzy Buzek został wybrany na przewodniczącego Parlamentu Europejskiego.

2017 – W Gouldsboro w USA zmarła Julia Hartwig, poetka, eseistka, tłumaczka literatury pięknej z języka francuskiego i angielskiego.

2023 – W Warszawie w wieku 109 lat zmarł płk Kazimierz Klimczak, ps. „Szron”, żołnierz września 1939 r. (ciężko ranny w bitwie nad Bzurą), Armii Krajowej, najdłużej żyjący uczestnik Powstania Warszawskiego.

15 lipca

1410 – Pod Grunwaldem wojska polsko-litewskie, wspierane przez oddziały ruskie, czeskie i tatarskie, pod wodzą króla Władysława Jagiełły pokonały wojska Zakonu Krzyżackiego.

1606 – Urodził się Rembrandt van Rijn, jeden z największych artystów w dziejach światowego malarstwa.

1646 – Maria Ludwika Gonzaga została koronowana na królową Polski; była żoną króla Władysława IV Wazy, a po jego śmierci – Jana Kazimierza. Założyła „Merkuriusza Polskiego” (pierwszą polską gazetę), sprowadziła do Polski zakony wizytek, księży misjonarzy oraz sióstr miłosierdzia. Damą dworu była u niej późniejsza żona Jana III Sobieskiego – Marysieńka.

1745 – W Misy-Faut-Yonne we Francji urodził się Jean-Pierre (Jan Piotr) Norblin, malarz, rysownik, grafik; przez ponad 30 lat mieszkał i tworzył w Polsce, do której przyjechał w 1774 r.; malował m.in. pejzaże i scenki z życia dworskiego.

1801 – Konkordat między Republiką Francuską a Stolicą Apostolską. Unormował stosunki państwo – Kościół, kończył represje wobec duchowieństwa. Biskupi i proboszczowie mieli składać przysięgę wierności państwu i w zamian otrzymywali od niego uposażenia.

1809 – Wojna polsko-austriacka: Książę Józef Poniatowski wkroczył do Krakowa na czele oddziałów Księstwa Warszawskiego.

1854 – W Radomiu urodził się Jacek Malczewski – malarz, rysownik, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu polskiego; jego najwybitniejsze prace to „Melancholia”, „Błędne koło”, „Chrystus i samarytanka”; pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.

1858 – Urodził się Mieczysław Frenkiel, jeden z najlepszych polskich aktorów przełomu XIX i XX wieku, związany z Teatrem Rozmaitości w Warszawie, czołowy odtwórca ról fredrowskich i molierowskich.

1861 – W wieku 91 lat zmarł książę Adam Jerzy Czartoryski, wybitny mąż stanu, ze względu na swój autorytet nazywany niekoronowanym królem Polski, od upadku powstania listopadowego przywódca Hotelu Lambert – obozu polskiej emigracji politycznej. Wcześniej minister spraw zagranicznych Rosji i bliski współpracownik cara Aleksandra I, zwolennik opcji antynapoleońskiej. W czasie powstania listopadowego prezes Rządu Narodowego.

1871 – W Warszawie urodził się Henryk Arctowski, geograf, geolog, podróżnik, jeden z pionierów polskich badań polarnych.

1876 – We Lwowie zmarł Aleksander Fredro, komediopisarz, poeta i pamiętnikarz, autor m.in. „Zemsty”, „Ślubów panieńskich”, „Dożywocia” i pamiętnika „Trzy po trzy”. Żołnierz armii Księstwa Warszawskiego, uczestnik kampanii rosyjskiej 1812 roku.

1908 – W Poznaniu urodził się Henryk Zygalski, matematyk, kryptolog, współautor złamania kodu niemieckiej maszyny szyfrującej „Enigma”.

1910 – W Krakowie podczas obchodów 500-lecia zwycięskiej bitwy pod Grunwaldem odsłonięto ufundowany przez Ignacego Paderewskiego Pomnik Grunwaldzki. W czasie uroczystości odbyło się pierwsze publiczne wykonanie „Roty”, pieśni autorstwa Feliksa Nowowiejskiego i Marii Konopnickiej.

1920 – Sejm RP przyjął Statut Organiczny Województwa Śląskiego – akt prawny, na mocy którego przyłączona do Polski część Śląska otrzymała autonomię. W momencie uchwalenia Statutu sprawa przynależności państwowej Śląska nie była jeszcze rozstrzygnięta – zdecydowały o tym zbrojne powstania, plebiscyt i akcja dyplomatyczna.

1936 – W Warszawie urodziła się Krystyna Chojnowska-Liskiewicz, żeglarka, jako pierwsza kobieta samotnie opłynęła Ziemię (1976-1978).

1936 – Urodził się Tadeusz Walasek, bokser, siedmiokrotny mistrz Polski, mistrz Europy w wadze średniej, dwukrotny medalista olimpijski.

1938 – W Wołczynie (obecnie Białoruś) zostały pochowane przywiezione z Leningradu szczątki króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

1943 – W Sielcach nad Oką odbyła się przysięga żołnierzy 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Na bazie tej formacji utworzonej za pozwoleniem ZSRR powstała później 1 Armia Wojska Polskiego.

1943 – Powstało Kierownictwo Walki Podziemnej ośrodek dyspozycyjny Komendy Głównej AK, kierujący całością konspiracyjnych działań bojowych.

1955 – W Gdańsku urodził się Maciej Dejczer, reżyser, twórca filmów „300 mil do nieba”, „Bandyta”.

1956 – We Wrocławiu odsłonięto pomnik Aleksandra Fredry. Od 1897 r. stał we Lwowie, a po II wojnie światowej przez dziesięć lat w Wilanowie.

1959 – W Zagórzu (obecnie dzielnica Sosnowca) doszło do próby zamachu bombowego na goszczącego w Polsce I sekretarza KPZR Nikitę Chruszczowa.

1960 – W Łodzi odbył się pierwszy publiczny pokaz filmu „Krzyżacy” w reżyserii Aleksandra Forda.

1961 – Sejm przyjął ustawę o nowym systemie oświaty i wychowania, która usunęła ze szkół naukę religii; reforma wprowadzała też ośmioklasową szkołę podstawową.

1963 – Wybuch epidemii ospy we Wrocławiu. Do jej opanowania zmarło siedem osób.

1987 – Sejm przyjął ustawę o rzeczniku praw obywatelskich.

1989 – W Lublinie zmarła Maria Kuncewiczowa, pisarka, autorka „Dwóch księżyców” i „Cudzoziemki”, laureatka Złotego Wawrzynu Polskie Akademii Literatury.

1991 – We Frankfurcie nad Odrą otwarty został Uniwersytet Europejski Viadrina, transgraniczna uczelnia, której częścią jest Collegium Polonicum w Słubicach.

1995 – W Czymanowie w powiecie wejherowskim odbyła się pierwsza edycja Przystanku Woodstock, jednego z największych festiwali rockowych w Polsce.

2015 – Sąd w Lüneburgu skazał na 4 lata więzienia 94-letniego Oskara Gröninga, który w czasie wojny na ochotnika wstąpił do Waffen SS i był księgowym w KL Auschwitz. „Proszę o wybaczenie. Ponoszę moralną winę, ale o tym, czy jestem winny w świetle prawa, musicie zdecydować wy” – mówił podczas rozprawy.

16 lipca

1342 – Zmarł Karol Robert, król Węgier z dynastii andegaweńskiej, mąż Elżbiety Łokietkówny, dziadek Jadwigi Andegaweńskiej, koronowanej w 1384 roku na króla Polski.

1683 – Król Jan III Sobieski położył kamień węgielny pod budowę zespołu klasztornego kapucynów w Warszawie. Po zwycięstwie pod Wiedniem kościół stał się wotum wdzięczności Bogu za pomoc w odniesionym triumfie.

1894 – Urodził się Henryk Sławik, w czasie II wojny światowej jeden z organizatorów pomocy dla polskich uchodźców (także Żydów – obywateli RP) na Węgrzech. W 1944 r. aresztowany przez Niemców i zgładzony w obozie koncentracyjnym. Pośmiertnie uhonorowany Orderem Orła Białego (przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego), Złotym Medalem Kongresu USA i tytułem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. W młodości uczestnik powstań śląskich, w okresie międzywojennym jeden z liderów PPS na Górnym Śląsku.

1922 – W Katowicach podpisano Akt Objęcia Górnego Śląska przez Polskę.

1928 – W Olsztynie urodził się Andrzej Zawada, pionier alpinizmu zimowego, kierownik wyprawy, w czasie której Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki dokonali pierwszego w historii zimowego wejścia na Mount Everest.

1933 – Rozgłośnia Polskiego Radia we Lwowie rozpoczęła nadawanie audycji „Wesoła Lwowska Fala”.

1941 – Urodził się Damian Damięcki, aktor, syn Ireny Górskiej i Dobiesława Damięckiego, mąż śpiewaczki operetkowej Grażyny Brodzińskiej, znany z filmów „Nowy” i „W każdą pogodę”.

1942 – W Paryżu rozpoczęła się największa obława na ludność pochodzenia żydowskiego. Ponad 13 tys. Żydów, w tym ponad 4 tys. dzieci, wywieziono do obozu zagłady Auschwitz.

1943 – W Newark odbył się pogrzeb gen. Władysława Sikorskiego.

1957 – Urodził się Włodzimierz Smolarek, jeden z najlepszych polskich piłkarzy w latach 80. Z reprezentacją narodową zdobył trzecie miejsce na mistrzostwach świata w 1982 r., a z Widzewem Łódź dwa razy mistrzostwo Polski.

1976 – Pierwsze procesy sądowe robotników uczestniczących w czerwcowych protestach w Radomiu i Ursusie.

1980 – W Lublinie wybuchł strajk kolejarzy, do którego przyłączyły się inne zakłady pracy.

1984 – Wyrok w sprawie zabójstwa 19-letniego maturzysty Grzegorza Przemyka, który w maju 1983 r. został zatrzymany i pobity przez milicjantów. Sąd odrzucił zarzuty pod adresem milicjantów; a skazał dwóch sanitariuszy pogotowia, którzy wieźli Przemyka z komisariatu do szpitala.

1992 – W Klinice Otolaryngologii Akademii Medycznej w Warszawie przeprowadzono pierwszą w Polsce operację wszczepienia implantu ślimakowego.

1997 – Prezydent Aleksander Kwaśniewski podpisał Konstytucję RP.

2004 – Zmarła Maria Turlejska, historyk, socjolog, żołnierz Gwardii i Armii Ludowej, uczestniczka Powstania Warszawskiego.

2010 – Zmarł Kazimierz Imieliński, twórca polskiej seksuologii, autor licznych podręczników, organizator pierwszej akademickiej placówki seksuologicznej – Zakładu Seksuologii w Akademii Medycznej w Krakowie.

2014 – W Warszawie zmarł Szymon Szurmiej, aktor i reżyser, od 1969 roku do śmierci dyrektor Teatru Żydowskiego w Warszawie.

17 lipca

1399 – W Krakowie w wieku 25 lat zmarła królowa Jadwiga; żona Władysława Jagiełły, jedyna polska monarchini wyniesiona na ołtarze. W testamencie zapisała swój majątek Akademii Krakowskiej.

1852 – Otwarcie linii kolejowej z Gdańska do Bydgoszczy.

1862 – W majątku Pieczyska w powiecie grójeckim urodził się Czesław Tański, konstruktor lotniczy, popularyzator lotnictwa; malarz.

1879 – W Krakowie zmarł Maurycy Gottlieb, polski malarz pochodzenia żydowskiego, uczeń Jana Matejki.

1901 – Urodził się Bruno Jasieński, poeta polski o żydowskim pochodzeniu, w II RP czołowy przedstawiciel awangardy. W 1929 r. osiadł w ZSRR i padł tam ofiarą stalinowskiej czystki.

1916 – Urodził się Aleksander Gieysztor, historyk, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 1980-1991 dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie. Był też prezesem Polskiej Akademii Nauk, a w 1989 r. współprzewodniczył obradom Okrągłego Stołu.

1918 – W Stanisławowie urodził się Zenon Wiktorczyk, aktor, dziennikarz i satyryk, żołnierz kampanii wrześniowej i Powstania Warszawskiego, założyciel Teatru Buffo autor i konferansjer „Podwieczorku przy mikrofonie”.

1932 – We Lwowie urodził się Wojciech Kilar, kompozytor, autor takich dzieł jak „Missa pro pace”, poematy symfoniczne „Krzesany” i „Kościelec”, oraz muzyki do 130 filmów (m.in. „Pan Tadeusz” Wajdy ze słynnym polonezem oraz „Ziemia obiecana”, „Korczak” i „Zemsta” tego samego reżysera, „Drakula” Coppoli, „Cwał” Zanussiego”, „Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie”, Paciorki jednego różańca” i Śmierć jak kromka chleba” Kutza, a także „Dziewiąte wrota” i „Pianista” Polańskiego). Przez prezydenta Bronisława Komorowskiego odznaczony Orderem Orła Białego.

1934 – We Lwowie urodził się Ryszard Filipski, aktor, Hubal w filmie Bohdana Poręby, wachmistrz Soroka w „Potopie” Jerzego Hoffmana i Józef Piłsudski w wyreżyserowanym przez siebie „Zamachu stanu”.

1936 – Wybuchła wojna domowa w Hiszpanii; początek wojskowego przewrotu gen. Francisco Franco.

1936 – Urodziła się Danuta Rinn, gwiazda polskiej estrady (m.in. za sprawą przeboju „Gdzie ci mężczyźni”).

1937 – W Małkini urodził się Stanisław Tym, aktor, satyryk, reżyser, scenarzysta, felietonista, autor tekstów dla teatru STS, kabaretów Dudek i Owca. Odtwórca roli kaowca w „Rejsie” Marka Piwowskiego oraz Ryszarda Ochódzkiego w „Misiu” Stanisława Barei.

1943 – Gen. Tadeusz Bór-Komorowski został komendantem głównym Armii Krajowej.

1944 – NKWD podstępnie aresztowało dowódcę Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej płk. Aleksandra Krzyżanowskiego „Wilka”, a jego żołnierzy rozbroiło.

1945 – W Poczdamie rozpoczęła się konferencja przywódców Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i ZSRR. Zadecydowała o powojennym porządku świata, potwierdziła nowe granice Polski.

1945 – Wojsko Polskie wkroczyło do Górnej Orawy i Spisza.

1977 – W Palma de Mallorca zmarł Witold Małcużyński, pianista; w 1937 r. zajął trzecie miejsce na Międzynarodowym Konkursie im. Fryderyka Chopina.

1987 – W Warszawie zmarł Jerzy Dobrowolski, aktor, reżyser, satyryk, twórca kabaretów „Koń” i „Owca”, współpracownik radiowej „Trójki”, odtwórca roli Jerzego Dąbczaka w filmie „Nie ma róży bez ognia”.

1990 – Pierwszy węzeł polskich serwerów akademickich PLEARN został podłączony do European Academic Research Network.

1995 – W Warszawie zmarł Jerzy Michotek, aktor, piosenkarz, reżyser programów telewizyjnych i estradowych.

1998 – W Rzymie pod egidą ONZ konferencja 162 państw powołała Międzynarodowy Trybunał Karny z siedzibą w Hadze; który ma za zadanie sądzenie winnych zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciw ludzkości i zbrodni wojennych.

2009 – W Oxfordzie zmarł prof. Leszek Kołakowski, filozof, historyk idei, eseista, autor „Głównych nurtów marksizmu”; w 1966 r. wydalony z PZPR i pozbawiony prawa nauczania; w latach 1971-1991 wykładowca Uniwersytetu Oksfordzkiego.

2020 – W Rzymie zmarł kardynał Zenon Grocholewski – współpracownik papieży Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka. W latach 1982–1999 był sekretarzem Najwyższego Trybunału Sygnatury Apostolskiej w Watykanie, a następnie w latach 1999–2015 prefektem Kongregacji ds. Edukacji Katolickiej.

18 lipca

1651 – W Krakowie został stracony Aleksander Kostka-Napierski, przywódca zdławionego powstania chłopskiego na Podhalu.

1792 – Pod Dubienką wojska polskie dowodzone przez gen. Tadeusza Kościuszkę pokonały korpus rosyjski gen. Michaiła Kachowskiego.

1870 – Urodził się Emil Młynarski, dyrygent, skrzypek, kompozytor; w latach 1919-1929 dyrektor Opery Warszawskiej.

1898 – Maria Skłodowska-Curie i Piotr Curie poinformowali o odkryciu nowego pierwiastka – polonu.

1920 – W Wołkowysku urodził się Ludwik Benoit, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. filmów „Ewa chce spać” oraz „Przygody Pana Michała”.

1927 – Urodził się Tadeusz Łomnicki, aktor, reżyser, założyciel i pierwszy dyrektor Teatru Na Woli w Warszawie; odtwórca roli Michała Wołodyjowskiego w filmach „Pan Wołodyjowski”, „Potop”.

1937 – W Gdyni urodził się Jacek Fedorowicz, aktor, satyryk; członek gdańskiego teatru Bim-Bom, współautor programów „Małżeństwo doskonałe” i „Sześćdziesiąt minut na godzinę”, odtwórca głównej roli w filmie „Nie ma róży bez ognia”.

1944 – Oddziały 2. Korpusu Polskiego gen. Andersa wkroczyły do Ankony, w walkach o to włoskie miasto zginął Adolf Bocheński, pisarz i publicysta.

1969 – Otwarto Centrum Radiowo-Telewizyjne przy ul. Woronicza w Warszawie.

1998 – Sejm przyjął ustawę o nowym podziale administracyjnym kraju; Polskę podzielono na 16 województw, 372 powiaty ziemskie i 64 powiaty grodzkie.

2003 – Wyłączono ostatni pracujący komputer Odra 1305.

19 lipca

1569 – Na Sejmie w Lublinie książę Prus Albrecht Fryderyk Hohenzollern złożył hołd lenny królowi Zygmuntowi Augustowi.

1655 – Początek „potopu szwedzkiego”; do Rzeczypospolitej wkroczyły wojska szwedzkie pod wodzą króla Karola X Gustawa.

1702 – Klęska wojsk sasko-polskich Augusta II Mocnego pod Kliszowem z wojskami szwedzkimi króla Karola XII. Ostatnia bitwa husarii.

1764 – W Olsztynku (wtedy Hochenstein) urodził się Krzysztof Celestyn Mrongowiusz, pastor, pisarz religijny, obrońca polskości na Warmii i Mazurach, autor podręczników do nauki języka polskiego.

1855 – Zmarł Tomasz Zan, poeta, współzałożyciel Towarzystwa Filomatów, założyciel Związku Promienistych, prezes Zgromadzenia Filaretów (1820-1823); w latach 1824-1837 na zesłaniu.

1934 – W Wilnie urodził się Janusz Christa, rysownik, autor jednego z najpopularniejszych polskich komiksów „Kajko i Kokosz”.

1939 – W Milanówku urodził się Bohdan Cywiński, historyk, publicysta, działacz opozycji antykomunistycznej, redaktor naczelny miesięcznika „Znak” (1973-1977), członek Klubu Inteligencji Katolickiej, współorganizator Towarzystwa Kursów Naukowych; w 1981 r. wicenaczelny (u boku Tadeusza Mazowieckiego) „Tygodnika Solidarność”.

1943 – W KL Auschwitz w odwecie za ucieczkę kilku więźniów i za kontakty z ludnością cywilną esesmani powiesili 12 Polaków.

1972 – Odkrycie bogatych złóż węgla kamiennego na Lubelszczyźnie. Trzy lata później rozpoczęła się budowa kopalni w Bogdance koło Łęcznej.

1974 – O godz. 11.15 uruchomiono zegar na Wieży Zygmuntowskiej odbudowanego Zamku Królewskiego w Warszawie.

1980 – Początek igrzysk olimpijskich w Moskwie, zbojkotowanych przez wiele krajów z powodu agresji ZSRR na Afganistan.

1985 – W Warszawie zmarł Janusz A. Zajdel, pisarz, prekursor nurtu socjologicznego w polskiej literaturze science-fiction; autor powieści „Limes inferior” i „Paradyzja”.

1989 – Wojciech Jaruzelski został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe na prezydenta.

1989 – W Londynie zmarł Prezydent RP na uchodźstwie Kazimierz Sabbat; tego samego dnia jako nowy prezydent zaprzysiężony został Ryszard Kaczorowski.

2020 – Zmarł prof. Franciszek Ziejka, historyk literatury, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (1999-2005) i wieloletni przewodniczący Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa.

PAP/MB