Rocznice Najważniejsze [20-26 lipca]
Przypominamy o rocznicach niektórych, najważniejszych wydarzeń od 20 do 26 lipca.
20 lipca
1792 – Urodził się gen. Ignacy Prądzyński, jeden z dowódców powstania listopadowego (przez kilka dni wódz naczelny). Wcześniej wsławił się w wyprawie Napoleona na Moskwę i w bitwie pod Lipskiem, a w latach 1822-1824 zaprojektował Kanał Augustowski.
1797 – Pierwsze publiczne wykonanie „Pieśni Legionów Polskich” – utworu napisanego przez Józefa Wybickiego. Na cześć dowódcy tej formacji gen. Jana Henryka Dąbrowskiego pieśń nazwano „Mazurkiem Dąbrowskiego”, a po odzyskaniu niepodległości stała się ona oficjalnym hymnem Polski.
1797 – Urodził się Paweł Edmund Strzelecki, geolog, geograf, podróżnik, odkrywca, wybitny badacz Australii.
1806 – Rozpoczęła się eksploatacja Kanału Kłodnickiego, drogi wodnej łączącej Gliwice i Koźle. Inicjatorem budowy był Friedrich von Reden, ojciec górnośląskiego przemysłu, a inwestycja przyczyniła się do rozwoju gospodarki.
1816 – Ukazał się tekst „Pieśni narodowej za pomyślność króla” (chodziło o cara Aleksandra I, który był jednocześnie władcą utworzonego z części ziem polskich Królestwa Polskiego). Dziś utwór ten jest znany pod tytułem „Boże, coś Polskę”.
1888 – W Bielsku urodził się Emil Zegadłowicz, pisarz, poeta, autor powieści „Zmory”.
1904 – W Warszawie urodziła się Hanna Ożogowska, pisarka, autorka popularnych powieści dla młodzieży: „Tajemnica zielonej pieczęci”, „Ucho od śledzia” i „Głowa na tranzystorach”.
1917 – Urodził się Józef Bartosik, w czasie II wojny światowej oficer na okrętach „Błyskawica” i „Garland”, w 1948 r. został przyjęty do Royal Navy (brytyjskiej marynarki wojennej) i jako jedyny Polak doszedł w tej formacji do stopnia kontradmirała.
1926 – Zmarł Feliks Dzierżyński, organizator bolszewickich zbrodni u boku Lenina, odpowiedzialny za zorganizowanie Gułagu i masowe represje jako szef Czeka (poprzedniczki NKWD i KGB). Pochodził z polskiej szlacheckiej rodziny, a w młodości był członkiem SDKPiL.
1936 – Urodził się Andrzej Kondratiuk, reżyser filmowy, autor komedii kryminalnej „Hydrozagadka”
1939 – Wojciech Korfanty został zwolniony przez władze sanacyjne po trzech miesiącach uwięzienia na Pawiaku. Ciężko chory zmarł miesiąc później.
1944 – W Wilczym Szańcu niedaleko Kętrzyna na Mazurach doszło do nieudanego zamachu na Adolfa Hitlera. Bezpośrednim wykonawcą zamachu był pułkownik hrabia Claus Schenk von Stauffenberg.
1948 – W Warszawie urodziła się Anna Chodakowska, aktorka Teatru Narodowego, znana m.in. z roli Antygony w spektaklu Adama Hanuszkiewicza, filmu „Biały mazur”, serialu „W labiryncie” i interpretacji utworów poetyckich Edwarda Stachury.
1951 – Urodziła się Anna Dymna, aktorka i społeczniczka (założycielka i szefowa Fundacji Anny Dymnej „Mimo Wszystko”). W teatrze (na scenie Słowackiego w Krakowie) debiutowała rolą Isi w „Weselu”, w filmie zasłynęła m.in. z ról w komediach Chęcińskiego „Nie ma mocnych” i „Kochaj albo rzuć”. W „Znachorze” Hoffmanna zagrała córkę tytułowego bohatera, a w dwóch filmach Majewskiego – Barbarę Radziwiłłównę.1961 – Jurij Gagarin, pierwszy kosmonauta, odwiedził Polskę. W ciągu trzech dni przejechał przez Warszawę, Katowice, Bytom, Zabrze, Chorzów, Rudę Śląską, Świętochłowice i Zieloną Górę, witany przez tysiące ludzi (tylko na Górnym Śląsku było ich 1,1 mln).
1952 – W Gdańsku urodziła się Grażyna Łobaszewska, wokalista jazzowa, wykonawczyni przeboju „Czas nas uczy pogody”.
1965 – Jacek Kuroń i Karol Modzelewski zostali skazani przez warszawski sąd na trzy oraz trzy i pół roku więzienia. Podstawą był napisany przez nich „List otwarty do członków PZPR”.
1968 – Na Sanie w Solinie oddano do użytku sztuczny zbiornik o powierzchni ponad 21 km kw.
1982 – Powstał Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego (PRON). Zastąpił działający przez 30 lat Front Jedności Narodu i miał stwarzać pozory pluralizmu politycznego.
2016 – Zmarł Włodzimierz Odojewski, pisarz, wyrzucony z pracy w Polskim Radiu po marcu 1968 emigrował, został szefem działu literackiego Radia Wolna Europa.
21 lipca
1342 – Przyszły król Polski Ludwik Węgierski zasiadł na tronie Węgier i Chorwacji.
1807 – Uroczyście proklamowano Wolne Miasto Gdańsk powstałe po klęsce Prus w wojnie z napoleońską Francją.
1905 – Na stokach warszawskiej Cytadeli stracony został Stefan Okrzeja, współtwórca Organizacji Bojowej PPS, aresztowany podczas zamachu na oberpolicmajstra Karla Nolkena.
1907 – W Warszawie urodził się Kazimierz Moczarski, żołnierz Armii Krajowej, więzień stalinowski, dziennikarz, autor „Rozmów z katem”, opisujących 255 dni, które spędził w jednej celi z Jürgenem Stroopem, oprawcą warszawskiego getta.
1943 – Rozkaz Naczelnego Wodza o utworzeniu z Armii Polskiej na Wschodzie 2. Korpusu Polskiego; dowództwo tej formacji objął gen. Władysław Anders.
1944 – W Moskwie pod patronatem Stalina powstał Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN).
1944 – Krajowa Rada Narodowa jako namiastka polskiego parlamentu powołała Ludowe Wojsko Polskie i zdecydowała o scaleniu Armii Ludowej i Armii Polskiej w ZSRR w jednolite Wojsko Polskie.
1946 – Na stokach poznańskiej cytadeli w ostatniej publicznej egzekucji w Polsce został powieszony niemiecki zbrodniarz wojenny, były namiestnik Kraju Warty Arthur Greiser.
1947 – W Łodzi urodził się Marek Nowicki, działacz opozycji antykomunistycznej, obrońca praw człowieka; prezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w latach 1990-2003.
1952 – Zapadł wyrok w tzw. procesie komandorów – siedmiu wysokich rangą oficerów Marynarki Wojennej fałszywie oskarżonych o szpiegostwo i dywersję. Pięciu oskarżonych skazano na karę śmierci (wykonano trzy wyroki), pozostałych na karę dożywotniego więzienia.
1955 – W Warszawie premier Józef Cyrankiewicz i ambasador ZSRR Pantelejmon Ponomarienko podpisali protokół przekazania Polsce Pałacu Kultury i Nauki im. Józefa Stalina; następnego dnia PKiN został uroczyście otwarty.
1958 – W Bytomiu urodziła się Agnieszka Fatyga, aktorka i śpiewaczka; związana z teatrami Ateneum i Narodowym; odtwórczyni songów Bertolda Brechta.
1972 – W Warszawie rozpoczęto licencyjną produkcję Coca-Coli.
1973 – Pierwsza wolna sobota, którą wprowadziła Rada Państwa dekretem z 1972 r.; początkowo wolne soboty były dwa razy w roku (do odpracowania); od 1975 roku było to 12 dni sobót w roku, potem dwie i trzy miesięcznie.
1982 – Z okazji Święta 22 Lipca władze zwolniły z internowania 913 osób (w tym wszystkie kobiety), a 314 internowanym udzieliły urlopu.
1983 – Rozwiązała się Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego.
1984 – Sejm uchwalił amnestię dla więźniów politycznych. Na wolność wyszła większość skazanych i aresztowanych, w sumie ponad 600 osób.
1988 – Lech Wałęsa, za pośrednictwem mecenasa Władysława Siły-Nowickiego, przekazał ministrowi spraw wewnętrznych gen. Czesławowi Kiszczakowi list zawierający „wstępną zgodę na proponowane kontakty i rozmowy”.
2005 – W Warszawie zmarł Stanisław Stomma, publicysta, prawnik, działacz katolicki; współzałożyciel miesięcznika „Znak”, prezes krakowskiego Klubu Inteligencji Katolickiej (1958-1964); poseł na Sejm (1957-1976), w 1976 r. jako jedyny nie poparł zmian w Konstytucji wprowadzających zapis o PZPR jako przewodniej sile narodu; uczestnik obrad Okrągłego Stołu; senator RP w latach 1989-1991.
2005 – W Sopocie zmarł Andrzej Grubba, najlepszy polski tenisista stołowy; zdobywca 15 medali mistrzostw świata i Europy, zwycięzca turnieju Europa TOP 12 w 1985 r. oraz zdobywca Pucharu Świata w roku 1988 i dwukrotny finalista tych rozgrywek.
2011 – Koniec misji kosmicznej wahadłowca Atlantis, ostatniego promu kosmicznego.
2012 – W Warszawie zmarł Andrzej Łapicki, aktor, reżyser teatralny; wieloletni wykładowca warszawskiej PWST, jej rektor w latach 1981-1987 i 1994-1996; prezes ZASP (1989-1996); dyrektor Teatru Polskiego w Warszawie (1996-1998), poseł na Sejm (1989-1991).
22 lipca
1018 – W czasie wyprawy na Kijów Bolesław Chrobry pokonał Jarosława Mądrego, wielkiego księcia kijowskiego.
1603 – W Lipnikach pod Tykocinem zmarł Łukasz Górnicki, humanista, poeta, tłumacz, sekretarz i bibliotekarz króla Zygmunta Augusta, autor „Dworzanina polskiego” i „Dziejów w Koronie Polskiej”.
1793 – Pod naciskiem wojsk rosyjskich obradujący w Grodnie Sejm usankcjonował II rozbiór Polski.
1807 – Napoleon Bonaparte nadał konstytucję Księstwu Warszawskiemu, które utworzył z części ziem zaboru pruskiego.
1878 – Urodził się Janusz Korczak, pedagog, pisarz, lekarz, działacz społeczny, prekursor walki o prawa dziecka i uznanie jego podmiotowości; twórca zakładów wychowawczych, autor powieści dla dzieci „Król Maciuś I”, „Bankructwo Małego Dżeka”, „Kajtuś czarodziej”.
1897 – W Warszawie rozpoczęła działalność pierwsza stacja pogotowia ratunkowego.
1917 – Po tzw. kryzysie przysięgowym w Legionach władze niemieckie aresztowały w Warszawie Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego; obaj zostali osadzeni w domku na terenie cytadeli magdeburskiej.
1930 – W Warszawie zmarł Wacław Szymanowski, rzeźbiarz i malarz, autor projektu Pomnika Fryderyka Chopina w warszawskich Łazienkach oraz Pomnika Juliusza Słowackiego we Wrocławiu (wcześniej – w Krzemieńcu).
1938 – Koło miejscowości Gura Humorului w Rumunii w katastrofie lecącego z Czerniowiec do Bukaresztu samolotu Lockheed L-14 Super Electra PLL LOT zginęło 14 osób, które były na pokładzie.
1942 – Niemcy rozpoczęli akcję wysiedleńczą w warszawskim getcie; w ciągu dwóch miesięcy 254 tys. ludzi wywieźli do obozu zagłady w Treblince, 11 tys. skierowali do obozów pracy, na miejscu rozstrzelali ok. 6 tys. W getcie legalnie pozostało 35 tys. osób, a ok. 25 tys. żyło w ukryciu.
1944 – Radio moskiewskie ogłosiło powstanie w zajętym przez Armię Czerwoną Chełmie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Podało też tekst ogłoszonego przez PKWN manifestu. W rzeczywistości PKWN powstał pod patronatem Stalina 21 lipca 1944 r. w Moskwie, a jego członkowie dotarli do Chełma dopiero 27 lipca 1944 r.
1949 – W Warszawie oddano do użytku Trasę W-Z i Most Śląsko-Dąbrowski; na Placu Zamkowym ponownie ustawiono Kolumnę Zygmunta III Wazy.
1949 – W Raszynie uruchomiono stację nadawczą Polskiego Radia; jej 335-metrowy maszt był najwyższy w Europie.
1949 – W Warszawie urodził się Wojciech Trzciński, kompozytor, dyrygent, założyciel Centrum Artystycznego Fabryka Trzciny na warszawskiej Pradze.
1952 – Sejm uchwalił Konstytucję PRL.
1952 – W Warszawie oddano do użytku Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową (MDM).
1953 – Koniec pierwszego etapu powojennej odbudowy Starego Miasta w Warszawie; do użytku oddano Rynek i część budynków przy ulicach Piwnej i Zapiecek.
1954 – W podkrakowskiej Hucie im. Lenina dokonano pierwszego spustu surówki.
1955 – W Warszawie oddano do użytku Pałac Kultury i Nauki (wtedy nosił imię Józefa Stalina) oraz Stadion Dziesięciolecia PRL.
1973 – W Bielsku-Białej uruchomiono linię produkcyjną Fiata 126p.
1974 – W Warszawie otwarto Trasę Łazienkowską i Wisłostradę. W Gdańsku otwarto Port Północny.
1983 – Rada Państwa, po 586 dniach obowiązywania, zniosła formalnie stan wojenny w Polsce, zachowując część represyjnego ustawodawstwa.
2002 – W siedzibie „Gazety Wyborczej” doszło do spotkania Lwa Rywina z redaktorem naczelnym Adamem Michnikiem; opublikowany kilka miesięcy później przez „Wyborczą” artykuł „Ustawa za łapówkę, czyli przychodzi Rywin do Michnika” zapoczątkował aferę, która doprowadziła do klęski wyborczej SLD.
2011 – Prawicowy norweski ekstremista Anders Breivik zabił na wyspie Utoya 69 osób, a 110 zranił. Kilka godzin wcześniej w wyniku eksplozji podłożonej przez niego bomby zginęło 8 osób. Były to największe zamachy terrorystyczne w dziejach Norwegii.
2019 – Zmarł Kazimierz Albin, ostatni więzień z pierwszego transportu Polaków do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz, po ucieczce w 1943 r. żołnierz Armii Krajowej, członek Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej.
2024 – Zmarł Andrzej Milczanowski, w latach 1992-1995 minister spraw wewnętrznych, w 1990 r. współtwórca i jeden z szefów Urzędu Ochrony Państwa, w czasach PRL działacz opozycji.
23 lipca
1422 – W Czerwińsku nad Wisłą król Władysław II Jagiełło nadał szlachcie polskiej przywilej, który m.in. zabraniał królowi konfiskowania majątków szlacheckich bez wyroku sądowego; nie pozwalał również na łączenie urzędów starosty i sędziego.
1777 – Kazimierz Pułaski dotarł do Stanów Zjednoczonych Ameryki, które walczyły o niepodległość.
1792 – Król Stanisław August Poniatowski zgłosił akces do konfederacji targowickiej; przedstawił rosyjskie ultimatum na naradzie Straży Praw zwołanej w Zamku Królewskim; za jego przyjęciem opowiedziała się większość zebranych; po uzyskaniu zapewnienia o zachowaniu przez Rosję integralności terytorialnej Rzeczypospolitej, mając nadzieję na uratowanie przynajmniej części reform Sejmu Czteroletniego, zdecydował o zakończeniu działań zbrojnych w wojnie z Rosją.
1817 – W krypcie św. Leonarda w Katedrze na Wawelu pochowano księcia Józefa Poniatowskiego.
1829 – W Warszawie zmarł Wojciech Bogusławski, aktor, dramatopisarz, reżyser, twórca polskiego teatru narodowego.
1842 – W Przemyślu urodził się Henryk Jordan, lekarz, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, pionier wychowania fizycznego na ziemiach polskich; w 1888 r. założył w Krakowie pierwszy w Polsce park gier i zabaw ruchowych dla dzieci i młodzieży (ogród jordanowski).
1914 – Austro-Węgry wystosowały wobec Serbii ultimatum z żądaniem m.in. dopuszczenia cesarsko-królewskich organów ścigania do śledztwa na terenie Serbii ws. zabójstwa arcyksięcia Franciszka Ferdynanda; niespełnienie tego warunku doprowadziło 28 lipca do wypowiedzenia Serbii przez Austro-Węgry wojny, która przekształciła się w konflikt światowy.
1920 – W Smoleńsku bolszewicy powołali Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski (Polrewkom), który miał sprawować władzę na ziemiach polskich zajętych przez wojska bolszewickie.
1942 – Początek funkcjonowania niemieckiego obozu zagłady w Treblince; do sierpnia 1943 r. zgładzono w nim ok. 870 tys. Żydów, w tym największą grupę z Warszawy.
1942 – Adam Czerniaków, przewodniczący Judenratu w warszawskim getcie, popełnił samobójstwo.
1944 – Oddziały Armii Krajowej, współdziałając z Armią Czerwoną, rozpoczęły walkę o Lwów.
1944 – Armia Czerwona zajęła niemiecki obóz koncentracyjny na Majdanku, wyzwalając około tysiąca więźniów.
1944 – W Chełmie Lubelskim ukazał się pierwszy numer dziennika PKWN „Rzeczpospolita”, pod redakcją Jerzego Borejszy.
1944 – Współpracujący z Niemcami Ukraiński Legion Samoobrony dokonał pacyfikacji polskiej wsi Chłaniów i przyległych miejscowości w pow. krasnostawskim; w masakrze zginęło ponad 40 osób.
1951 – Sąd Wojewódzki w Warszawie skazał na karę śmierci niemieckiego zbrodniarza Jürgena Stroopa odpowiedzialnego m.in. za krwawe stłumienie powstania w getcie warszawskim.
1960 – W gdańskim klubie Czarny Kot zadebiutował zespół Czerwono-Czarni, jedna z pierwszych polskich grup bigbitowych.
1978 – W Warszawie zmarł Jerzy Duszyński, aktor, odtwórca głównych ról w pierwszych polskich filmach powojennych: „Zakazane piosenki”, „Skarb”; aktor teatrów warszawskich.
1980 – W większości lubelskich zakładów zakończyły się strajki.
1983 – Jerzy Kukuczka i Wojciech Kurtyka jako pierwsi Polacy zdobyli szczyt Gaszerbrum I (8068 m n.p.m.) leżący w paśmie Karakorum – gór na pograniczu Indii, Pakistanu i Chin.
2013 – Nastąpiło całkowite wyłączenie sygnału analogowego telewizji naziemnej w Polsce.
24 lipca
1292 – W Starym Sączu zmarła Kinga, zwana również Kunegundą, księżniczka węgierska, księżna krakowska i sandomierska, kanonizowana w 1999 r.
1400 – W salach krakowskiego Collegium Maius odbyły się pierwsze wykłady uniwersyteckie.
1599 – Parlament szwedzki pozbawił Zygmunta III Wazę praw do tronu szwedzkiego, kończąc w ten sposób polsko-szwedzką unię personalną.
1900 – W Warszawie urodził się Aleksander Żabczyński, aktor, uczestnik kampanii polskiej 1939 r., oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, ranny w bitwie pod Monte Cassino; gwiazda kina międzywojennego.
1912 – W Warszawie urodził się Stanisław Wohl, operator, scenarzysta i reżyser; współzałożyciel i wieloletni wykładowca PWSF w Łodzi; autor scenariusza filmu „Strachy” i serialu „Czterej pancerni i pies”.
1919 – Sejm RP uchwalił ustawę o Policji Państwowej.
1922 – W Wilnie urodził się Bernard Ładysz, śpiewak operowy, aktor filmowy; bas-baryton Opery Warszawskiej i Teatru Narodowego, niezapomniany Skołuba w „Strasznym dworze” Stanisława Moniuszki.
1924 – W Kielcach urodziła się Krystyna Skuszanka, reżyserka teatralna, w latach 1983-1990 wraz z mężem Jerzym Krasowskim prowadziła Teatr Narodowy w Warszawie.
1933 – W Puławach urodził się Jerzy Harasymowicz, poeta, związany ze środowiskiem pisma „Współczesność”, piewca Bieszczadów i Beskidu Niskiego.
1939 – Premier Węgier Pal Teleki w depeszy do Adolfa Hitlera odmówił poparcia planowanej niemieckiej inwazji na Polskę, tłumacząc, że „nie może przedsięwziąć żadnej akcji militarnej przeciw Polsce ze względów moralnych”.
1944 – Armia Czerwona wkroczyła do Lublina.
1944 – W Lesie Grabińskim koło Iwonicza-Zdroju Niemcy z Gestapo i Ukraińcy z formacji SS rozstrzelali 72 Polaków przetrzymywanych wcześniej w więzieniu w Jaśle.
1945 – Odezwa płk. Jana Rzepeckiego do byłych żołnierzy AK, wzywająca ich do legalnej pracy i walki politycznej.
1948 – W Warszawie powstał Instytut Badań Literackich (IBL), placówka naukowa zajmująca się badaniem historii i teorii literatury, historii kultury, dokumentacją literacką i leksykografią. Od 1952 r. IBL działa w strukturach Polskiej Akademii Nauk.
1959 – W Fabryce Samochodów Ciężarowych w Lublinie rozpoczęła się seryjna produkcja samochodu dostawczego Żuk.
1978 – Premiera filmu „Wodzirej” w reżyserii Feliksa Falka z Jerzym Stuhrem w roli głównej.
1979 – W Warszawie zmarł Edward Stachura, poeta, prozaik, tłumacz; autor powieści „Cała jaskrawość” i „Siekierezada”.
1993 – Po raz ostatni ukazała się gazeta „Świat Młodych” – wydawane od 1949 roku jedno z najpopularniejszych pism dla młodzieży w czasach PRL.
1995 – W Warszawie zmarł Jerzy Toeplitz, krytyk filmowy, historyk kina, pedagog.
1998 – Sejm RP uchwalił ustawę o podziale terytorialnym państwa, wprowadzającą podział na 16 województw i przywracającą powiaty.
1998 – Zmarł Jacek Kalabiński, dziennikarz, korespondent prasowy w USA, dziennikarz Radia Wolna Europa i BBC, tłumacz przemówienia Lecha Wałęsy w amerykańskim Kongresie.
2017 – W Otwocku zmarł Zbigniew Gostomski, malarz, artysta współczesny, twórca artystycznych eksperymentów, fotografik, profesor ASP w Warszawie, uczestnik i twórca happeningów, aktor teatru Tadeusza Kantora „Cricot 2”, współzałożyciel Galerii Foksal.
25 lipca
975 – Urodził się Thietmar, niemiecki duchowny katolicki, biskup Merseburga, autor kluczowej dla poznania wczesnych dziejów Polski „Kroniki”.
1016 – Urodził się Kazimierz Odnowiciel, książę Polski w latach 1034-1058. Był pierwszym Polakiem, którego znamy dokładną datę narodzin.
1410 – Wojska polsko-litewskie rozpoczęły oblężenie Malborka.
1434 – W Krakowie odbyła się królewska koronacja dziesięcioletniego Władysława Jagiellończyka (Władysława III Warneńczyka).
1510 – W Krakowie przy ulicy Kanoniczej 17 powstała pierwsza drukarnia wydająca książki w języku polskim; jej założycielem był Bawarczyk Florian Ungler.
1655 – Kapitulacja wielkopolskiego pospolitego ruszenia pod Ujściem przed armią szwedzką króla Karola X Gustawa.
1908 – We Lwowie urodził się Stanisław Kasznica, uczestnik kampanii wrześniowej, od 1945 r. ostatni komendant główny NSZ. Aresztowany w 1947 r., skazany na śmierć i stracony rok później w więzieniu na Mokotowie.
1908 – W Zakopanem urodził się Bronisław Czech, narciarz, taternik; trzykrotny olimpijczyk, 20-krotny mistrz Polski – w biegach narciarskich, skokach, biegu zjazdowym i slalomie alpejskim; po aresztowaniu w 1940 r. przez gestapo trafił do więzienia w Tarnowie, a następnie do KL Auschwitz, gdzie zmarł na udar serca w 1944 r.
1918 – Na wiecu w Zakopanem uchwalono przyłączenie Orawy i Spiszu do Polski.
1932 – W Moskwie podpisano polsko-sowiecki pakt o nieagresji.
1934 – W Warszawie urodził się przyszły ksiądz Adam Boniecki, redaktor naczelny polskiej edycji dziennika „L’Osservatore Romano” (1979-1991); generał zakonu marianów (1993-2000); od 1964 r. związany z „Tygodnikiem Powszechnym”, w latach 1999-2011 jego redaktor naczelny.
1939 – W ośrodku wywiadowczym w Pyrach pod Warszawą polski wywiad przekazał przedstawicielom wywiadów brytyjskiego i francuskiego rezultaty prac nad szyframi niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.
1944 – Pod Radzyminem na przedpolach Warszawy rozpoczęła się przegrana przez Armię Czerwoną bitwa pancerna. Mylna ocena przebiegu tych walk przez dowództwo AK wpłynęła na decyzję o wybuchu Powstania Warszawskiego.
1944 – Operacja Most III – na improwizowanym lądowisku w okolicy wsi Wał Ruda wylądował samolot Dakota, na pokładzie którego przerzucono do Anglii m.in. Józefa Retingera, Tomasza Arciszewskiego i Tadeusza Chciuka oraz zdobyte przez wywiad AK części rakiety V2.
1945 – Zakończyła się obława augustowska, w której z rąk NKWD zginęło kilkuset Polaków.
1952 – Wszedł w życie podpisany 18 kwietnia 1951 r. w Paryżu traktat o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali.
1969 – W Vence we Francji zmarł Witold Gombrowicz, prozaik, eseista, dramatopisarz; autor m.in. „Ferdydurke”, „Iwony, księżniczki Burgunda”, „Trans-Atlantyku”, „Pornografii” i „Operetki”.
2014 – Sejm przyjął ustawę powołującą do życia Polską Agencję Kosmiczną.
2020 – W Warszawie zmarł Bernard Ładysz, śpiewak operowy. Współpracował m.in. z Marią Callas. W Polsce najbardziej znane jest jego wykonanie arii Skołuby ze „Strasznego Dworu”. W czasie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej.
26 lipca
1030 – Urodził się Stanisław ze Szczepanowa, biskup krakowski, z rozkazu króla Bolesława II stracony za zdradę; święty Kościoła katolickiego, jeden z patronów Polski.
1376 – W Zakroczymiu książę mazowiecki Janusz I przyznał mieszczanom warszawskim przywilej prowadzenia łaźni miejskiej, zastrzegając sobie prawo do bezpłatnego korzystania z niej raz w tygodniu.
1400 – Król Władysław II Jagiełło zainaugurował działalność odnowionej Akademii Krakowskiej.
1792 – Pod Markuszowem na Lubelszczyźnie doszło do ostatniego zwycięskiego dla wojsk dowodzonych przez ks. Józefa Poniatowskiego starcia w trakcie polsko-rosyjskiej wojny w obronie Konstytucji 3 maja.
1885 – Władze pruskie rozpoczęły akcję wysiedlania z granic państwa Polaków niemających pruskiego obywatelstwa (tzw. rugi pruskie).
1887 – Ludwik Zamenhoff wydał w Warszawie pierwszy podręcznik do nauki języka esperanto „Unua libro”.
1894 – W Krakowie urodziła się Magdalena Samozwaniec, pisarka; córka malarza Wojciecha Kossaka, siostra Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej; autorka popularnych powieści i opowiadań satyrycznych.
1924 – W Warszawie urodził się Stanisław Komornicki „Nałęcz”, generał WP, historyk wojskowości; w czasie II wojny światowej żołnierz Armii Krajowej, powstaniec warszawski, żołnierz 1. Armii Wojska Polskiego; zginął w katastrofie smoleńskiej 10 kwietnia 2010 r.
1941 – We Lwowie Niemcy zamordowali Kazimierza Bartla, matematyka, pięciokrotnego premiera RP, prezesa Polskiego Towarzystwa Matematycznego, rektora Politechniki Lwowskiej.
1944 – ZSRR ogłosił, że uznaje PKWN za jedyną legalną władzę w Polsce.
1944 – W Warszawie Niemcy rozstrzelali działaczy komunistycznych: Pawła Findera – jednego z przywódców PPR – oraz Małgorzatę Fornalską.
1974 – Premiera pierwszego odcinka serialu telewizyjnego „Janosik”.
1974 – Zmarł Jan Żabiński, długoletni dyrektor Ogrodu Zoologicznego w Warszawie, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, wraz z żoną Antoniną ukrywał na terenie zoo Żydów z warszawskiego getta.
1979 – W Warszawie zmarł Stefan Wiechecki „Wiech”, satyryk, felietonista, scenarzysta, piewca tzw. gwary warszawskiej.
2022 – Katastrofa ekologiczna na Odrze – na środkowym odcinku tej rzeki doszło do masowego wyginięcia ryb. Prawdopodobną przyczyną zdarzenia był obniżony poziom tlenu w wodzie spowodowany zrzutem zasolonych wód kopalnianych.
PAP/MB
