Rocznice Najważniejsze [30 marca - 5 kwietnia]

Jakie rocznice przypadają w dniach 30 marca – 5 kwietnia? Przedstawiamy kalendarz rocznic najważniejszych, na które warto zwrócić uwagę w nadchodzącym tygodniu.

30 marca

1853 – W oknie lwowskiej apteki „Pod Złotą Gwiazdą” zapłonęła pierwsza lampa naftowa, skonstruowana przez farmaceutę Ignacego Łukasiewicza i blacharza Adama Bratkowskiego.

1857 – W Podhajcach urodziła się Gabriela Zapolska, aktorka, powieściopisarka, dramatopisarka, felietonistka; autorka m.in. dramatów „Moralność Pani Dulskiej”, „Skiz”, „Żabusia” i powieści „Kaśka Kariatyda”.

1867 – Rosja sprzedała Stanom Zjednoczonym Alaskę; jednym z głównych negocjatorów transakcji ze strony amerykańskiej był Polak, gen. Włodzimierz Krzyżanowski, który następnie został pierwszym amerykańskim administratorem Alaski.

1880 – W Kórniku zmarł Jan Kanty Działyński, mecenas sztuki, bibliofil i wydawca; uczestnik Powstania Wielkopolskiego w 1848 r.; w czasie powstania styczniowego „organizator sił zbrojnych narodowych w zaborze pruskim”.

1892 – W Krakowie urodził się Stefan Banach, matematyk, wykładowca Uniwersytetu Jana Kazimierza, współzałożyciel lwowskiej szkoły matematycznej; jeden z twórców analizy funkcjonalnej.

1908 – W Olszance koło Suwałk urodził się Witold Urbanowicz, as polskiego lotnictwa; w czasie II wojny światowej dowódca Dywizjonu 303.

1915 – W Łodzi urodziła się Jadwiga Andrzejewska, aktorka; gwiazda kina międzywojennego, wystąpiła m.in. w filmach „Dziewczęta z Nowolipek” i „Strachy” oraz komediach „Papa się żeni”, „Ada to nie wypada”.

1917 – Odezwa rosyjskiego Rządu Tymczasowego do Polaków: „Naród rosyjski, który zrzucił jarzmo, uznaje i dla polskiego narodu braterskie pełne prawo stanowienia o swym losie z własnej woli. (…) Rząd Tymczasowy współdziała w tworzeniu niepodległego państwa polskiego, złożonego z tych wszystkich obszarów, których ludność jest w większości polska”

1924 – W Zakopanem urodził się Józef Uznański, przewodnik tatrzański w czasie II wojny światowej kurier ZWZ-AK, po wojnie ratownik górski, jeden z pierwszych ratowników pracujących z psem specjalnie przeszkolonym do odnajdowania ofiar lawin.

1938 – W Warszawie urodziła się Zofia Merle, aktorka, występowała m.in. w Studenckim Teatrze Satyryków i warszawskim Teatrze Komedia; znana m.in. z ról w filmach „Rzeczpospolita babska”, „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz?”, „Miś”, a także z seriali „Chłopi” oraz „Noce i dnie”.

1940 – Żołnierze Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego pod dowództwem mjr. Henryka Dobrzańskiego ps. Hubal wyrwali się z okrążenia pod wsią Hucisko w pow. koneckim, gdzie pokonali niemiecki batalion policji; w odwecie Niemcy zamordowali 711 mieszkańców z 31 wsi w tej okolicy.

1940 – W Warszawie Niemcy dokonali aresztowań działaczy politycznych i społecznych, lekarzy, adwokatów oraz nauczycieli; wśród zatrzymanych był m.in. Maciej Rataj, były marszałek Sejmu RP, jeden z przywódców Stronnictwa Ludowego, zaangażowany w działania konspiracyjnej Głównej Rady Politycznej przy Służbie Zwycięstwu Polski; rozstrzelany w czerwcu 1940 r. w Palmirach.

1942 – W Bielsku urodził się Zbigniew Bizoń, kompozytor, saksofonista, członek zespołów Niebiesko-Czarni, Czerwono-Czarni, Tajfuny, lider formacji Bizony, autor przeboju „Nie wiem, czy to warto”.

1943 – W Szpitalu Wolskim w Warszawie zmarł na skutek obrażeń odniesionych podczas przesłuchań prowadzonych przez gestapo Jan Bytnar „Rudy”, odbity w akcji pod Arsenałem; tego samego dnia w warszawskim szpitalu Dzieciątka Jezus zmarł ranny czasie akcji Maciej Aleksy Dawidowski „Alek”.

1945 – Wojska 2 Frontu Białoruskiego, przy udziale 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte, zajęły Gdańsk.

1945 – W Warszawie urodził się Stanisław Latałło, operator filmowy, reżyser, aktor, odtwórca roli Franciszka Retmana w „Iluminacji” Krzysztofa Zanussiego.

1950 – Urodziła się Hanna Bakuła, malarka, pisarka i publicystka.

1962 – W Toruniu urodziła się Adrianna Biedrzyńska, aktorka, wystąpiła m.in. w filmach „Dekalog IV”, „Niezwykła podróż Baltazara Kobera”, „Piłkarski poker”, „300 mil do nieba”, „Nad rzeką, której nie ma”, „Pierścionek z orłem w koronie” i „Pajęczarki”.

1970 – W Warszawie rozpoczęła się operacja przesunięcia Pałacu Lubomirskich – odcięty od fundamentów pałac obrócono o ponad 70 stopni w stosunku do pierwotnego położenia.

1971 – W kopalni „Rokitnica” w Zabrzu po trwającej sześć dni (158 godzin) akcji, uratowano górnika Alojzego Piontka.

1973 – Zakończono produkcję samochodu FSO Warszawa.

1975 – Premiera filmu „Awans” w reżyserii Janusza Zaorskiego.

1981 – W Warszawie podpisane zostało porozumienie pomiędzy stroną rządową i solidarnościową, kończące tzw. kryzys bydgoski; władze NSZZ „Solidarność” odwołały planowany na 31 marca strajk generalny.

1985 – W Katowicach zmarł Stefan Maria Kuczyński, historyk, mediewista, autor powieści historycznych, m.in. „Zawisza Czarny” oraz licznych prac naukowych, m.in. „Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim”.

1986 – Premiera telewizyjnego filmu Janusza Kondratiuka „Big Bang”.

1997 – W wieku 90 lat w Londynie zmarł Tadeusz Żenczykowski, przed II wojną światową poseł z listy Obozu Zjednoczenia Narodowego (sanacji), w czasie Powstania Warszawskiego szef Wydziału Propagandy AK, a na emigracji wicedyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. W 1995 r. został odznaczony Orderem Orła Białego, był autorem takich książek jak „Polska Lubelska 1944”, „Dramatyczny rok 1945” i „Dwa komitety 1920, 1944. Polska w planach Lenina i Stalina”.

1997 – W Bretanii zmarła Janina Brochwiczówna, aktorka teatralna i filmowa, artystka kabaretowa, znana m.in. z ról w filmach „Każdemu wolno kochać”, „Żona i nie żona”; od 1945 roku przebywała na emigracji.

2010 – W Warszawie zmarł Krzysztof Teodor Toeplitz, pisarz, publicysta, autor scenariuszy filmowych, m.in. serialu „Czterdziestolatek”; wykładowca warszawskiej PWST i PWSFTviT w Łodzi.

2023 – W Warszawie zmarł prof. Paweł Śpiewak, historyk myśli społecznej i socjolog, były dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego.

31 marca

1241 – Wycofujące się wojska mongolskie spaliły Kraków. Ocalały tylko kościół św. Andrzeja i zamek na Wawelu. Zginęło około 3 tysięcy mieszkańców.

1745 – W Warszawie urodziła się Izabela z Flemingów Czartoryska, mecenaska sztuki, kolekcjonerka; założycielka rezydencji w Puławach, na terenie której utworzyła pierwsze polskie muzeum gromadzące pamiątki narodowe; aktywna uczestniczka życia politycznego w okresie Sejmu Wielkiego, związana ze Stronnictwem Patriotycznym.

1765 – Na zamku Stolpen koło Drezna zmarła hrabina Anna Konstancja Cosel, faworyta Augusta króla II Mocnego.

1785 – W Warszawie zmarł Antoni Tyzenhauz, zarządca litewskich ekonomii króla Stanisława Augusta Poniatowskiego; założyciel licznych manufaktur.

1831 – Powstanie listopadowe: ofensywa wojsk polskich, zwycięskie bitwy pod Wawrem i Dębem Wielkim.

1832 – W Warszawie zmarł Antoni Brodowski, malarz, przedstawiciel klasycyzmu.

1880 – Zmarł Henryk Wieniawski, wirtuoz skrzypiec i kompozytor.

1886 – W Warszawie urodził się Tadeusz Kotarbiński – filozof, logik, etyk, twórca prakseologii, czyli teorii sprawnego działania.

1892 – Urodził się Stanisław Maczek, w czasie II wojny światowej generał i dowódca 1 Polskiej Dywizji Pancernej.

1902 – Urodził się Zbigniew Burzyński, pilot, konstruktor balonowy, rekordzista świata i dwukrotny zdobywca pucharu Gordona Bennetta.

1912 – Pierwszy mecz piłkarski na stadionie Cracovii (remis 2:2 z Pogonią Lwów).

1921 – W Gnieźnie urodził się Mieczysław Porębski, krytyk i historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, w czasie II wojny światowe więzień obozów koncentracyjnych Gross-Rosen i Sachsenhausen.

1938 – W Krakowie urodził się Marek Piestrak, reżyser, scenarzysta; twórca filmów „Test pilota Pirxa”, „Wilczyca”, „Klątwa Doliny Węży”, a także serialu telewizyjnego „Przyłbice i kaptury”.

1939 – Premier Neville Chamberlain zadeklarował, że rząd Wielkiej Brytanii „będzie uważał się za zobowiązany do okazania rządowi polskiemu całkowitego poparcia, jakiegokolwiek będzie w stanie udzielić”.

1941 – Utworzenie getta w Kielcach.

1944 – W Warszawie został zastrzelony przez żołnierzy oddziału 993/W Armii Krajowej płk Mychajło Pohotowko, szef kolaborującego z Niemcami Ukraińskiego Komitetu Centralnego. Podczas akcji zginęło też kilku innych działaczy ukraińskich.

1953 – W Warszawie urodził Andrzej Fidyk, reżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych, autor m.in. „Defilady”.

1961 – Zmarł Paul Landowski, francuski rzeźbiarz polskiego pochodzenia, syn powstańca styczniowego, autor m.in. pomnika Chrystusa Odkupiciela w Rio de Janeiro.

1963 – W Londynie zmarła Aleksandra Piłsudska, druga żona Józefa Piłsudskiego, działała w PPS i Legionach Polskich.

1964 – Premiera filmu Wandy Jakubowskiej „Koniec naszego świata”.

1968 – Zmarł Bolesław Drobner, działacz socjalistyczny, członek PPS i PZPR, pierwszy powojenny prezydent Wrocławia, poseł na Sejm PRL.

1973 – W Krakowie urodził się Borys Lankosz, reżyser, scenarzysta; twórca filmów „Rewers” i „Ziarno prawdy”.

1982 – Podziemny „Tygodnik Mazowsze” opublikował artykuł Jacka Kuronia „Tezy o wyjściu z sytuacji bez wyjścia”, wzywający do strajku generalnego.

1989 – Premiera filmu „Piłkarski poker” w reżyserii Janusza Zaorskiego.

1991 – Rozwiązane zostały wojskowe struktury Układu Warszawskiego.

1993 – Nadawanie zainaugurował kanał satelitarny TVP Polonia, kierowany do Polaków na świecie.

1998 – Polska rozpoczęła negocjacje akcesyjne z Unią Europejską.

2009 – Cała czteroosobowa załoga zginęła w katastrofie należącego do Brygady Lotnictwa Marynarki Wojennej samolotu Bryza na lotnisku wojskowym w Gdyni-Babich Dołach.

2014 – Zamknięto ostatnią w Europie regularną linię (Wolsztyn-Leszno) zwykłego ruchu pasażerskiego obsługiwaną przez parowozy.

1 kwietnia

1455 – W Sandomierzu zmarł Zbigniew Oleśnicki, biskup krakowski, pierwszy polski kardynał (od 1449 r.); pochowany został w Katedrze Wawelskiej.

1548 – W Krakowie zmarł Zygmunt I Stary, król Polski i wielki książę litewski, panujący od 1506 r.

1579 – Król Stefan Batory założył Akademię Wileńską, powstałą z przekształcenia istniejącego w Wilnie od 1570 r. Kolegium Jezuitów.

1656 – Śluby Jana II Kazimierza w katedrze lwowskiej, tzw. śluby lwowskie.

1666 – Zmarł Wacław Leszczyński, biskup warmiński, od 1658 r. arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski.

1683 – Przymierze cesarza Leopolda I Habsburga i króla Jana III Sobieskiego wymierzone przeciwko Turcji.

1715 – W Sviadnovie niedaleko miasta Frydek-Mistek zabity został Ondraszek czyli Ondrasz Szebesta, śląski zbójnik, harnaś; bohater wielu opowieści ludowych Śląska Cieszyńskiego.

1750 – Urodził się Hugo Kołłątaj, ksiądz, publicysta oświeceniowy, reformator szkolnictwa, jeden z twórców Konstytucji 3 Maja.

1855 – Na emigracji w Paryżu zmarł Józef Zaliwski, członek sprzysiężenia Piotra Wysockiego, uczestnik Powstania Listopadowego, dowódca partyzantki w Królestwie Polskim w 1833 r.

1886 – Urodził się Kazimierz Tołłoczko, architekt, wykładowca Politechniki Warszawskiej, autor projektu Kolonii Akademickiej przy placu Narutowicza, tzw. domów profesorskich przy ulicy Brzozowej oraz budynków Żoliborza Dziennikarskiego.

1890 – W Krakowie urodził się Iwo Gall, reżyser teatralny scenograf, pedagog.

1893 – Liga Polska i „Zet” z inspiracji Romana Dmowskiego połączyły się w Ligę Narodową.

1896 – Urodziła się Pola Gojawiczyńska, pisarka, autorka m.in. powieści „Dziewczęta z Nowolipek”, „Rajska jabłoń”, „Słupy ogniste” oraz tomu wspomnień „Krata”.

1899 – We Lwowie zmarł Leonard Marconi, rzeźbiarz, autor lwowskiego pomnika Aleksandra Fredry (po wojnie przeniesionego do Wrocławia), i stojącego na Wawelu pomnika Tadeusza Kościuszki.

1902 – Urodził się Józef Mackiewicz, prozaik, publicysta, autor takich książek jak „Kontra”, „Droga donikąd”, „Nie trzeba głośno mówić”, „Lewa wolna”.

1905 – W Łodzi bojówka PPS dokonała udanego zamachu na znanego z okrucieństwa carskiego komisarza Michała Szatałowicza.

1911 – W Zakopanem urodził się Jerzy Ustupski, narciarz, wioślarz, brązowy medalista Igrzysk Olimpijskich w 1936 roku (wraz z Rogerem Vereyem), żołnierz AK, powstaniec warszawski, działacz sportowy i społeczny.

1919 – Powołano Główny Urząd Miar.

1923 – W Warszawie urodził się Bohdan Czeszko, pisarz, scenarzysta, publicysta, autor m.in. powieści „Pokolenie”, „Przygoda w kolorach”; żołnierz Gwardii Ludowej i Armii Ludowej, powstaniec warszawski.

1924 – W Badurkach urodził się Tadeusz Sumiński, ps. Leszczyc, fotografik, żołnierz batalionu AK „Zośka”, powstaniec warszawski.

1925 – W Krakowie urodził się Wojciech Jerzy Has, reżyser filmowy, scenarzysta; autor filmów „Pętla”, „Pożegnania”, „Rękopis znaleziony w Saragossie”, „Jak być kochaną”, „Lalka”, „Sanatorium pod Klepsydrą”.

1925 – W Wilnie urodziła się Józefa Hennelowa, publicystka, wieloletnia zastępczyni redaktora naczelnego „Tygodnika Powszechnego”.

1931 – W Zieluniu urodziła się Helena Pilejczyk, łyżwiarka, wielokrotna mistrzyni Polski, brązowa medalistka Igrzysk Olimpijskich w Squaw Valley w 1960 roku.

1933 – Odbyła się premiera filmu Józefa Lejtesa i Edwarda Puchalskiego „Pod Twoją obronę”.

1939 – Urodził się Józef Grudzień, jeden z najlepszych polskich bokserów, zdobył złoty medal na igrzyskach olimpijskich w Tokio w 1964 r. i srebrny w Meksyku w 1968 r.

1940 – Na polecenie okupacyjnych władz niemieckich rozpoczęła się budowa muru wokół getta w Warszawie.

1945 – PLL LOT wznowiły połączenia na liniach krajowych.

1945 – Tadeusz Łomnicki zadebiutował rolą Pasterza w sztuce Jerzego Zawieyskiego „Mąż doskonały” na deskach Starego Teatru w Krakowie.

1947 – W Warszawie odbył się pogrzeb zastrzelonego przez UPA gen. Karola Świerczewskiego.

1950 – Powstał Świętokrzyski Park Narodowy.

1950 – Zmarł Stefan Krzywoszewski, dramaturg, komediopisarz, scenarzysta, autor m.in. powieści „Zmierzch”, „Panna Jula” oraz komedii teatralnych „Edukacja Bronki”; w latach 1931-34 dyrektor Warszawskich Teatrów Dramatycznych.

1950 – Urodził się Ryszard Brylski, reżyser, autor filmów „Deborah”, „Żurek”, „Cudowne lato”.

1956 – W Świerku pod Warszawą rozpoczęto budowę ośrodka badań jądrowych.

1961 – Urodził się Paweł Królikowski, aktor, znany m.in. z seriali „Pitbull” i „Ranczo”; odtwórca głównej roli w filmie „Hel”.

1965 – W Nowym Jorku zmarła Helena Rubinstein, urodzona w Krakowie założycielka słynnej firmy produkującej kosmetyki; kolekcjonerka dzieł sztuki nowoczesnej, filantropka; jedna z najbogatszych kobiet na świecie.

1966 – W Warszawie urodził się Konrad T. Lewandowski, pisarz, laureat Nagrody im. Janusza A. Zajdla, pisarz fantasy, autor serii powieści kryminalnych osadzonych w realiach dwudziestolecia międzywojennego.

1967 – Pod kierownictwem Stanisława Różewicza utworzony został Zespół Realizatorów Filmowych „Tor”.

1981 – Z powodu kryzysu rząd wprowadził sprzedaż mięsa na kartki (reglamentacja).

1981 – Zmarła Tamara Wiszniewska, aktorka filmowa znana m.in. z ról w „Trędowatej”, „Dziewczętach z Nowolipek”, „Kobietach nad przepaścią” i „Białym Murzynie”.

1982 – W Paryżu ukazał się pierwszy numer miesięcznika „Kontakt”, którego redaktorem naczelnym został Mirosław Chojecki.

1982 – Zdzisław Najder został dyrektorem Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.

1984 – Odbyła się premiera filmu „Był jazz” w reżyserii Feliksa Falka.

1987 – We Wrocławiu odbył się pierwszy duży happening Pomarańczowej Alternatywy, ruchu powstałego z inicjatywy Waldemara Fydrycha „Majora”.

1998 – W Warszawie zmarł Franciszek Ryszka – historyk, politolog, badacz m.in. historii III Rzeszy.

1998 – W Warszawie zmarł Janusz Nasfeter, reżyser filmowy, scenarzysta, autor m.in. filmów „Małe dramaty”, „Zbrodniarz i panna”, „Abel, twój brat”, „Niekochana”, „Motyle”.

2013 – Zmarła Barbara Piasecka-Johnson, kolekcjonerka dzieł sztuki, filantropka.

2016 – Wystartował program społeczny Rodzina 500 plus.

2017 – W Arizonie zmarł pułkownik Zygmunt Błażejewicz, żołnierz Armii Krajowej, dowódca 1 szwadronu 5 Brygady Wileńskiej AK; w 2011 r. odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

2024 – W niewyjaśnionych okolicznościach od ostrzału wojsk izraelskich w Strefie Gazy zginął polski pracownik humanitarny Damian Soból.

2 kwietnia

1640 – W Warszawie zmarł Maciej Kazimierz Sarbiewski, poeta, teolog, nadworny kaznodzieja króla Władysława IV Wazy.

1800 – W Wiedniu urodził się Andrzej Zamoyski, działacz gospodarczy i polityczny, założyciel i prezes Towarzystwa Rolniczego oraz Spółki Żeglugi Parowej.

1813 – Broniące Jasnej Góry oddziały armii Księstwa Warszawskiego skapitulowały przed wojskami rosyjskimi.

1877 – W Paryżu zmarła Delfina Potocka, przyjaciółka Fryderyka Chopina, muza Zygmunta Krasińskiego.

1891 – Urodził się Stanisław Lam, dziennikarz, wydawca, w latach 1924-39 redaktor naczelny wydawnictwa Trzaska, Evert i Michalski, od 1944 kierownik Księgarni Polskiej w Paryżu.

1899 – Urodził się Dobiesław Damięcki, aktor, reżyser; prezes ZASP (1945-48).

1911 – Urodził się Zygmunt Zintel, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z filmów „Niewiarygodne przygody Marka Piegusa”, „Wyspa złoczyńców”, „Pociąg”, „Matka Joanna od Aniołów”.

1919 – Powstało Polskie Towarzystwo Matematyczne.

1928 – Straż Celna została przekształcona w Straż Graniczną.

1932 – Urodziła się Joanna Chmielewska, pisarka, scenarzystka, autorka popularnych powieści sensacyjnych, kryminalnych – m.in. „Lesio”, „Wszystko czerwone”, „Nawiedzony dom” – a także utworów dla dzieci i młodzieży.

1934 – Zmarł Adam Skwarczyński, działacz PPS, żołnierz I Brygady Legionów, ideolog obozu piłsudczykowskiego.

1935 – W Warszawie urodził się Marek Nowakowski, pisarz, scenarzysta, publicysta; opisywał powojenną Warszawę i świat ludzi żyjących na marginesie społeczeństwa.

1940 – Początek formowania w Syrii Brygady Strzelców Karpackich.

1940 – W Palmirach pod Warszawą Niemcy zamordowali 81 osób; wśród nich proboszcza parafii Wilanów księdza Jana Krawczyka oraz harcmistrza Juliusza Dąbrowskiego „Bema”.

1941 – Urodził się Andrzej Barański, reżyser, scenarzysta; autor filmów „Kobieta z prowincji”, „Kramarz”, „Nad rzeką, której nie ma”, „Dwa Księżyce”, „Parę osób, mały czas”.

1942 – W Warszawie ukazało się pierwsze wydanie konspiracyjnego czasopisma „Sztuka i Naród”, z którym współpracowali m.in. Wacław Bojarski, Tadeusz Gajcy, Zdzisław Stroiński i Andrzej Trzebiński.

1943 – W wyniku ran odniesionych w akcji pod Arsenałem zmarł Tadeusz Krzyżewicz „Buzdygan”.

1947 – Najwyższy Trybunał Narodowy w Warszawie skazał na karę śmierci Rudolfa Hoessa – niemieckiego zbrodniarza, komendanta KL Auschwitz.

1947 – Władze aresztowały Kazimierza Pużaka i innych działaczy związanych z PPS-WRN pod zarzutem organizowania podziemnej partii socjalistycznej.

1951 – Początek seryjnej produkcji samochodów ciężarowych „Star” w Starachowicach.

1953 – W Warszawie urodził się Krzysztof Krauze, reżyser, scenarzysta, operator; autor filmów „Gry uliczne”, „Dług”, „Mój Nikifor”, „Plac Zbawiciela”, „Papusza” – wspólnie z Joanną Kos-Krauze.

1969 – Katastrofa samolotu PLL LOT An 24 pod Zawoją; zginęły 53 osoby.

1970 – Premiera filmu „Jak rozpętałem II wojnę światową” w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego.

1970 – W Warszawie zmarła Tacjanna Wysocka, tancerka, choreograf, historyk baletu.

1976 – W Warszawie zmarł Feliks Stamm, trener bokserski, wychowawca kilku pokoleń polskich pięściarzy, m.in. takich mistrzów jak Antoni Polus, Jerzy Kulej, Józef Grudzień, Leszek Drogosz i Zbigniew Pietrzykowski; prowadził polską reprezentację na siedmiu igrzyskach olimpijskich i czternastokrotnie w zawodach Mistrzostw Europy.

1997 – Zgromadzenie Narodowe przyjęło nową Konstytucję RP; po przyjęciu jej w referendum przez Polaków i podpisaniu przez prezydenta weszła w życie 17 października 1997 r.

2005 – W Watykanie zmarł Karol Wojtyła – papież Jan Paweł II.

2015 – W Warszawie zmarła Barbara Sass, reżyser m.in. filmów „Debiutantka”, „Krzyk”, „Dziewczęta z Nowolipek” i „Pokuszenie”.

2019 – W Warszawie zmarł Andrzej Trzos-Rastawiecki, reżyser filmów dokumentalnych.

2022 – We Wrocławiu zmarł Janusz Styczeń, poeta, dramatopisarz i prozaik. Należał do grupy literackiej Ugrupowanie 66.

3 kwietnia

1634 – Urodził się Stanisław Jan Jabłonowski, hetman wielki koronny, uczestnik wojny polsko-szwedzkiej (1655-1660), bitwy chocimskiej (1673) i odsieczy wiedeńskiej (1683).

1702 – We Lwowie zmarł Stanisław Jan Jabłonowski.

1804 – Zmarł Jędrzej Kitowicz, ksiądz, pamiętnikarz, historyk, uczestnik konfederacji barskiej, autor „Opisu obyczajów za panowania Augusta III”.

1824 – W Zakopanem urodził się Maciej Sieczka, jeden z pierwszych przewodników tatrzańskich, autor wielu pierwszych wejść na tatrzańskie szczyt, m.in. na Świnicę, Mnicha i Mięguszowiecki Szczyt.

1849 – W Paryżu zmarł Juliusz Słowacki – poeta, jeden z najwybitniejszych twórców polskiego romantyzmu.

1886 – Urodził się Władysław Tatarkiewicz – historyk filozofii i sztuki, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; jego najważniejsze dzieła to „Historia filozofii”, „Historia estetyki”, traktat „O szczęściu”.

1886 – Urodził się Stefan Okrzeja, współtwórca Organizacji Bojowej PPS; w 1905 r. aresztowany podczas zamachu na oberpolicmajstra Karla Nolkena; stracony na stokach warszawskiej Cytadeli.

1887 – Urodził się Stefan Frankowski, we wrześniu 1939 r. dowódca Morskiej Obrony Wybrzeża.

1889 – Urodził się Marian Januszajtis-Żegota, organizator Polskich Drużyn Strzeleckich, żołnierz Legionów Polskich, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, w czasie kampanii 1939 r. dowódca Korpusu Ochotniczego Obrony Lwowa.

1896 – Urodził się Józef Czapski, malarz, krytyk sztuki, pisarz, współzałożyciel i współredaktor paryskiej „Kultury”; uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. i kampanii polskiej 1939 r.; więzień sowieckich łagrów (1939-41); żołnierz Armii Polskiej w ZSRS tworzonej przez gen. Władysława Andersa i II Korpusu Polskiego; autor książki „Na nieludzkiej ziemi”.

1911 – Urodziła się Stanisława Walasiewicz, lekkoatletka, sprinterka, mistrzyni olimpijska z Los Angeles (1932) i wicemistrzyni olimpijska z Berlina (1936).

1915 – W Warszawie zmarł Icchok Lejb Perec, poeta, prozaik, dramaturg, tworzący w języku jidysz, działacz społeczny, prawnik; autor „Opowiadań chasydzkich” i „Opowiadań ludowych”, dramatów „Nocą na starym rynku” i „Złoty łańcuch”, a także książki „Moje wspomnienia”.

1925 – Zmarł Jan Reszke, śpiewak operowy, gwiazda Metropolitan Opera.

1927 – Inauguracja pierwszego sezonu rozgrywek piłkarskich o mistrzostwo Polski w systemie ligowym (w latach 1920-1926 mecze rozgrywano w formule pucharowej).

1935 – Zmarł gen. Daniel Konarzewski, prawnik, archeolog, pułkownik armii rosyjskiej, następnie w I Korpusie Polskim w Rosji (1917-18); od 1918 r. w Wojsku Polskim; w czasie wojny polsko-bolszewickiej dowódca Wielkopolskiej Grupy Operacyjnej.

1935 – Zmarł Wacław Sobieski, historyk, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego.

1937 – Urodziła się Aleksandra Zawieruszanka, aktorka, znana z filmów „Mąż swojej żony”, „Walkower”, „Z tamtej strony tęczy”, „Rzeczpospolita babska”; przez ponad 30 lat występowała na scenie Teatru Narodowego w Warszawie.

1939 – Samobójstwo popełnił Walery Sławek, jeden z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego, po jego śmierci pozbawiony wpływów przez innych piłsudczyków.

1939 – Naczelne dowództwo niemieckich sił zbrojnych przedstawiło Hitlerowi projekt dyrektywy w sprawie gotowości bojowej armii na lata 1939-40; jej część, tzw. Wariant Biały (Fall Weiss) dotyczył ewentualnego ataku na Polskę; dokument został podpisany 11 kwietnia 1939 r.

1940 – Zbrodnia katyńska: NKWD rozpoczęło likwidację obozu w Kozielsku, a w kolejnych dniach – obozów w Ostaszkowie (4 kwietnia) i Starobielsku (5 kwietnia); z Kozielska 4 404 jeńców przewieziono do Katynia i zamordowano strzałami w tył głowy; 3 896 jeńców ze Starobielska zabito w pomieszczeniach NKWD w Charkowie, a ich ciała pogrzebano na przedmieściach miasta w Piatichatkach; 6 287 jeńców z Ostaszkowa rozstrzelano w gmachu NKWD w Kalininie, obecnie Twer, a pochowano w miejscowości Miednoje.

1941 – W Radomiu Niemcy utworzyli getto dla ludności żydowskiej.

1942 – W Teheranie powstała Delegatura Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej Polskiego Rządu, której celem było niesienie pomocy m.in. polskim uchodźcom z ZSRR, którzy ewakuowali się wraz z Armią Polską na Wschodzie.

1942 – Urodził się Marek Perepeczko, aktor, odtwórca roli Janosika w filmie Jerzego Passendorfera, wystąpił także m.in. w „Panu Wołodyjowskim”, „Weselu” i „Panu Tadeuszu”.

1946 – W Pleszewie urodziła się Hanna Suchocka, premier RP w latach 1992-93, minister sprawiedliwości (1997-2000); ambasador RP przy Stolicy Apostolskiej w latach 2001-13.

1948 – Podczas wspólnego posiedzenia KC PPR i CKW PPS w sprawie zjednoczenia, podjęto decyzję o budowie Domu Zjednoczonej Partii Klasy Robotniczej Wspólny Dom.

1950 – Urodził się Romuald Lipko, kompozytor, multiinstrumentalista, współzałożyciel zespołu Budka Suflera; autor przebojów Anny Jantar „Nic nie może wiecznie trwać” i Zdzisławy Sośnickiej „Aleja gwiazd”.

1980 – Sejm powołał rząd na czele z premierem Edwardem Babiuchem.

1981 – Ukazał się pierwszy numer „Tygodnika Solidarność” (w nakładzie 500 tys. egzemplarzy), niezależnego pisma, którego redaktorem naczelnym został Tadeusz Mazowiecki.

1981 – W Krakowie rozpoczął obrady I Ogólnokrajowy Zjazd Niezależnego Zrzeszenia Studentów.

1983 – Zmarł Aleksander Ścibor-Rylski, pisarz i scenarzysta (m.in. „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza”, „Lalka”), reżyser filmów: „Ich dzień powszedni”, „Jutro Meksyk”, „Wilcze echa”, „Morderca zostawia ślad”.

1989 – Podczas negocjacji w Magdalence osiągnięto porozumienie w sprawie kompetencji prezydenta PRL oraz relacji pomiędzy Sejmem i Senatem; uzgodniono także kwestię podziałów mandatów w przyszłym Sejmie.

1995 – Zmarł Bogusław Zych, szermierz, florecista, wielokrotny mistrz Polski, drużynowy brązowy medalista Igrzysk Olimpijskich w Moskwie.

2005 – Zmarł Aleksy Antkiewicz, pierwszy polski medalista olimpijski w boksie – na igrzyskach w Londynie (1948) zdobył brązowy medal; wicemistrz olimpijski z Helsinek (1952); mistrz Europy (1953).

2011 – Zmarł Marian Pankowski, pisarz, poeta, tłumacz, dramaturg, a w czasie II wojny światowej więzień obozów koncentracyjnych Auschwitz i Gross-Rosen.

2019 – Zmarł Jerzy Wójcik, operator filmowy, współtwórca polskiej szkoły filmowej, autor zdjęć do „Popiołu i diamentu” (1958) Andrzeja Wajdy, „Matki Joanna od Aniołów” (1961) i „Faraona” (1966) Jerzego Kawalerowicza, „Westerplatte” (1967) Stanisława Różewicza i „Potopu” (1973) Jerzego Hoffmana.

4 kwietnia

986 – W Kwedlinburgu odbył się zjazd, na którym Mieszko I złożył hołd cesarzowi Ottonowi III i podarował młodemu władcy wielbłąda.

1350 – W Budzie Kazimierz III Wielki zawarł porozumienie z królem węgierskim Ludwikiem Andegaweńskim dotyczące Rusi Halicko-Włodzimierskiej oraz węgierskiej pomocy w walce z Litwą.

1557 – Urodził się Lew Sapieha, hetman wielki litewski, twórca potęgi rodu Sapiehów.

1682 – Zmarł Michał Kazimierz Pac, hetman wielki litewski, wojewoda wileński, fundator wielu świątyń, m.in. kościoła świętych Piotra i Pawła w Wilnie, w którym został pochowany.

1782 – Zmarł August Czartoryski, architekt politycznej potęgi tzw. Familii, ojciec Adama Kazimierza Czartoryskiego.

1794 – W bitwie pod Racławicami powstańcy dowodzeni przez Tadeusza Kościuszkę pokonali wojska rosyjskie gen. Aleksandra Tormasowa; w bitwie wsławili się kosynierzy, a do legendy przeszedł Bartosz Głowacki.

1849 – Armia Sycylijska pod dowództwem gen. Ludwika Mierosławskiego została rozbita przez wojska neapolitańskie w bitwie o Katanię.

1865 – Urodził się Zdzisław Lubomirski, ziemianin, działacz społeczno-polityczny, prezydent Warszawy (1916-17), członek Rady Regencyjnej (1917-18); w latach 1928-38 senator II RP, w czasie okupacji niemieckiej aresztowany przez Niemców (1942), więziony na Pawiaku.

1875 – Urodził się Kazimierz Prószyński, wynalazca, konstruktor, pionier polskiej kinematografii; zginął w niemieckim obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen w marcu 1945 r.

1877 – W Krakowie urodził się Mordechaj Gebirtig, poeta żydowski, autor m.in. wiersza „Bleibt gesund mir, Kroke” („Bądź mi zdrów, Krakowie”); zamordowany przez Niemców w czerwcu 1942 roku.

1883 – W Wieliczce urodził się Władysław Skoczylas, grafik, drzeworytnik, malarz, rzeźbiarz, autor m.in. „Pochodu zbójników”, „Teki zbójnickiej” i „Teki podhalańskiej”.

1912 – Urodził się Jan Rybkowski, reżyser, scenarzysta, pedagog, scenograf; twórca seriali filmowych „Chłopi”, „Kariera Nikodema Dyzmy” i „Rodzina Połanieckich”.

1914 – Urodził się Ryszard Białous, ps. Jerzy, żołnierz AK, w Powstaniu Warszawskim dowódca Oddziału Specjalnego „Jerzy”, batalionu „Zośka” i brygady dywersji „Broda 53” zgrupowania „Radosław”; później więzień niemieckich obozów, po II wojnie światowej na emigracji w Argentynie.

1915 – Urodził się Ludwik Bazylow, historyk, badacz dziejów Europy Wschodniej, autor wielu książek poświęconych historii Rosji.

1918 – Rada Regencyjna powołała rząd Jana Kantego Steczkowskiego.

1919 – W Warszawie, w podziemiach Galerii Luxenburga przy ulicy Senatorskiej, założono teatrzyk literacko-artystyczny Qui Pro Quo.

1919 – Powołano do życia Wydział Filozoficzny Wszechnicy Piastowskiej w Poznaniu, przemianowanej w 1955 r. na Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.

1926 – W Częstochowie ukazało się pierwsze wydanie tygodnika katolickiego „Niedziela”.

1932 – Urodził się Jerzy Gruza, reżyser filmowy, teatralny i telewizyjny, scenarzysta, twórca m.in. seriali „Wojna domowa” i „Czterdziestolatek”; dyrektor Teatru Muzycznego w Gdyni w latach 1983-91.

1939 – Początek kilkudniowej wizyty ministra spraw zagranicznych RP Józefa Becka w Londynie, zakończonej wydaniem dwustronnego komunikatu oznaczającego zawarcie wstępnego porozumienia między Polską a Wielką Brytanią o wzajemnej pomocy na wypadek wojny.

1940 – W Warcie koło Sieradza Niemcy zamordowali około 500 pacjentów Publicznego Szpitala Psychiatrycznego.

1940 – Na Firleju pod Radomiem Niemcy dokonali publicznej egzekucji, zabijając 145 mieszkańców wsi Gałki, Gielniów i Mechlin za udzielanie pomocy oddziałowi mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala”; w czasie II wojny światowej na Firleju w masowych egzekucjach Niemcy zamordowali od 12-15 tys. osób.

1946 – Urodziła się Halina Wyrodek, aktorka, piosenkarka, gwiazda „Piwnicy pod Baranami”, przez wiele lat związana z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, aktorka filmowa, znana m.in. z ról w filmach „Party przy świecach”, „Grzeszny żywot Franciszka Buły”.

1946 – Sejm przyjął ustawę o nacjonalizacji banków.

1949 – W Waszyngtonie przedstawiciele 12 państw podpisali sojusz wojskowy – Pakt Północnoatlantycki (NATO); w skład sojuszu weszły: Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Kanada, Francja, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg, Dania, Norwegia, Islandia i Portugalia.

1949 – W więzieniu we Wronkach zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach (najprawdopodobniej zamordowany), Wacław Lipiński, w II RP działacz piłsudczykowski; po wojnie założyciel i przewodniczący podziemnego Stronnictwa Niezawisłości Narodowej (1946), członek Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Polski Podziemnej (1946-1947); aresztowany w 1947 r. i skazany na karę śmierci, zamienioną na dożywocie.

1960 – Premiera filmu „Zezowate szczęście” w reżyserii Andrzeja Munka.

1961 – Premiera komedii „Mąż swojej żony” w reżyserii Stanisława Barei.

1962 – Urodził się Piotr Siwkiewicz, aktor, wystąpił m.in. w filmach „Yesterday”, „Pociąg do Hollywood”, „Marcowe migdały”.

1965 – Urodził się Janusz Olech, szermierz, szablista, srebrny medalista igrzysk olimpijskich w Seulu (1988).

1977 – Prawykonanie „Symfonii Pieśni Żałosnych” Henryka Mikołaja Góreckiego – jednego z najsłynniejszego dzieła tego kompozytora.

1980 – Zmarł prof. Władysław Tatarkiewicz – historyk filozofii i sztuki.

1980 – W Nowym Jorku zmarł Aleksander Ford, reżyser, autor filmów „Ulica Graniczna”, „Krzyżacy”, „Pierwszy dzień wolności”, „Młodość Chopina” i „Ósmy dzień tygodnia”.

2004 – Zmarł Marian Jonkajtys, aktor, reżyser, poeta, wykładowca warszawskiej PWST, twórca Teatru Na Targówku (późniejszego Teatru Rampa).

2016 – Zmarła Elżbieta Dziębowska „Dewajtis”, w czasie II wojny światowej harcerka Szarych Szeregów, żołnierz Armii Krajowej, uczestniczka akcji „Kutschera” oraz Powstania Warszawskiego, później muzykolog, wykładowca uniwersytecki, wieloletnia redaktor Polskiego Wydawnictwa Muzycznego.

5 kwietnia

1382 – Zmarł arcybiskup gnieźnieński Janusz Suchywilk, bliski współpracownik króla Kazimierza Wielkiego, współautor Statutów Kazimierzowskich.

1573 – W Warszawie otwarto pierwszy stały most na Wiśle; drewniana konstrukcja, której budową kierował Erazm z Zakroczymia, miała ok. 500 metrów długości.

1807 – Napoleon Bonaparte podpisał dekret o utworzeniu Legii Polskiej, przemianowanej w lipcu 1807 r. na Polsko-Włoską, późniejszej Legii Nadwiślańskiej.

1831 – W warszawskim Teatrze Wielkim odbyło się pierwsze wykonanie „Warszawianki”, pieśni rewolucyjnej do słów Casimira Francois Delavigne w tłumaczeniu Karola Sienkiewicza, z muzyką Karola Kurpińskiego.

1857 – W Waszyngtonie zmarł Jan Tyssowski, działacz polityczny, żołnierz powstania listopadowego, przywódca powstania krakowskiego w 1846 roku.

1862 – W Krakowie z inicjatywy Józefa Dietla ukazał się pierwszy numer „Przeglądu Lekarskiego”, najstarszego wydawanego do dziś pisma medycznego.

1863 – Powstanie styczniowe: pod Szklarami Rosjanie rozbili 500-osobowy oddział galicyjskich ochotników.

1871 – W Borowie koło Łowicza urodził się Stanisław Grabski, polityk, ekonomista, publicysta, ideolog Narodowej Demokracji, poseł na Sejm II RP.

1882 – W Kaliszu urodził się Jerzy Świrski, wiceadmirał, w latach 1920-25 dowódca Floty i Wybrzeża, następnie szef Kierownictwa Marynarki Wojennej (1925-46).

1883 – Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski jako pierwsi dokonali skroplenia tlenu.

1925 – W Poznaniu urodził się Zbigniew Raszewski, historyk teatru, profesor Instytutu Sztuki PAN.

1934 – Urodził się Bohdan Poręba, reżyser, współzałożyciel Zjednoczenia Patriotycznego „Grunwald”, symbol „narodowego komunizmu”

1935 – W Warszawie zmarł Emil Młynarski, dyrygent, skrzypek, kompozytor; w latach 1919-29 dyrektor Opery Warszawskiej.

1937 – Urodziła się Elżbieta Kępińska, aktorka filmowa i teatralna, znana m.in. z ról w filmach „Dotknięcie nocy”, „Samson”, „Romans Teresy Hennert”.

1939 – Premiera filmu „Włóczęgi” w reżyserii Michała Waszyńskiego.

1941 – Z więzienia na Pawiaku wywieziono do KL Auschwitz 1021 więźniów; wśród nich m.in. Stefana Jaracza i Leona Schillera.

1941 – W Weisser Hirsch koło Drezna zmarł gen. Franciszek Kleeberg, żołnierz Legionów Polskich, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej; w czasie kampanii polskiej w 1939 r. dowódca SGO „Polesie”.

1942 – Zakończenie ewakuacji pierwszej części Polskich Sił Zbrojnych z ZSRR.

1943 – W obozie koncentracyjnym na Majdanku zmarł Onufry Kopczyński, kompozytor, publicysta, działacz polityczny, członek Konfederacji Narodu, założyciel i pierwszy redaktor pisma „Sztuka i Naród”.

1945 – Urodziła się Teresa Bogucka, dziennikarka, działaczka opozycji demokratycznej w czasach PRL.

1948 – Przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Gdańsku rozpoczął się proces Alberta Forstera, gdańskiego gauleitera (szefa okręgu partyjnego NSDAP), namiestnika Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, odpowiedzialnego m.in. za utworzenie obozu koncentracyjnego Stutthof oraz za zbrodnie dokonywane przez Niemców na Polakach; Forster skazany został na śmierć, wyrok wykonano 28 lutego 1952 r.

1952 – Podpisanie polsko-radzieckiej umowy o budowie Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie.

1952 – W holenderskiej stoczni zwodowany został statek pasażerski „Maasdam IV” – późniejszy TSS „Stefan Batory”, ostatni polski transatlantyk.

1953 – W Warszawie zmarł Jerzy Boczkowski, kompozytor, dziennikarz, prezes ZAiKS w latach 1936-47, współtwórca i kierownik artystyczno-literacki kabaretu Qui Pro Quo.

1956 – W Warszawie rozpoczął działalność klub studencki „Stodoła”.

1969 – Premiera serialu telewizyjnego „Hrabina Cosel” w reżyserii Jerzego Antczaka.

1982 – Wznowił emisję zawieszony po wprowadzeniu stanu wojennego Program III Polskiego Radia.

1989 – Po dwóch miesiącach negocjacji nastąpiło podpisanie porozumień i uroczyste posiedzenie plenarne zamykające obrady Okrągłego Stołu; wydarzenie zapoczątkowało demokratyzację życia politycznego w Polsce i pokojowe przemiany w państwach bloku wschodniego.

2004 – Pracę zakończyła sejmowa komisja śledcza do zbadania ujawnionych w mediach zarzutów dotyczących przypadków korupcji podczas prac nad nowelizacją ustawy o radiofonii i telewizji, powszechnie zwana „komisją do spraw afery Rywina”.

2009 – W Warszawie zmarł Wojciech Alaborski, aktor filmowy i teatralny, znany m.in. z ról w filmach „Znak orła”, „Akcja pod Arsenałem”, „Bestia”, „Człowiek z żelaza”.

2016 – Zmarła Zyta Gilowska – ekonomistka, w latach 2006-07 wicepremier i minister finansów w rządzie PiS, wcześniej polityk Platformy Obywatelskiej.

2017 – W Warszawie zmarła Olga Johann, socjolog i psycholog, działaczka samorządowa, wiceprzewodnicząca Rady m.st. Warszawy, znana z zaangażowania na rzecz dekomunizacji przestrzeni publicznej.

2020 – W Warszawie zmarła Marta Olszewska, dziennikarka i działaczka opozycji antykomunistycznej, autorka sprawozdań z procesów robotników z Ursusa, morderców ks. Jerzego Popiełuszki oraz pierwszego wywiadu z płk. Ryszardem Kuklińskim, wdowa po zmarłym w 2019 r. Janie Olszewskim.

2024 – Zmarł prof. Edward Polański, wybitny językoznawca, związany z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach.

Newsletter „Piękno Historii” dla czytelników „Wszystko co Najważniejsze”

Ruszył nowy projekt redakcji „Wszystko co Najważniejsze” – newsletter „Piękno Historii”.

Nasz newsletter to przestrzeń dla każdego, kto interesuje się historią – zarówno na co dzień, jak i okazjonalnie. Co tydzień prezentujemy wybór najważniejszych i najciekawszych wydarzeń historycznych, których rocznice obchodzimy w danym tygodniu. Znajdą tu Państwo również jakościowe teksty na temat historii autorstwa profesjonalnych historyków, napisane w sposób przystępny i ciekawy.

Newsletter „Piękno Historii” to także szansa na zapoznanie się z głosem z epoki, w który warto się wsłuchać. Prezentujemy go pod postacią cytatu z wybranego źródła historycznego. Proponujemy ponadto zdjęcie bądź obraz z epoki, dzięki którym obcowanie z przeszłością będzie ciekawsze. Znajdą tu Państwo również polecenia książek historycznych, po jakie warto sięgnąć. Co tydzień przedstawimy także sylwetkę polskiego naukowca, wynalazcy, myśliciela lub artysty, którego dokonania  wpłynęły na świat, jaki znamy dziś. 

Zapraszamy do subskrybowania!

Link do zapisów: [Zapisz się].

PAP/ LW