Uzależnienie od social mediów występuje również u dorosłych
Uzależnienie od social mediów u dorosłych może poważnie wpływać na codzienne życie, ale istnieją konkretne sposoby, by świadomie je ograniczyć.
.Mechanizmy stojące za mediami społecznościowymi działają podobnie jak te wykorzystywane w kasynach czy przy projektowaniu papierosów. Mają utrzymać naszą uwagę jak najdłużej, aby zbierać o nas jeszcze więcej danych na podstawie naszych upodobań w konsekwencji czego personalizować reklamy i generować większe zyski. Krótkie filmiki, system lajków, wyskakujące powiadomienia i algorytmy „endless scroll” są projektowane tak, by wywoływać szybkie wyrzuty dopaminy, nagradzając nas za każdą interakcję. U części osób równie silny efekt mają treści wywołujące złość czy lęk w postaci „rage‑baitów”, pesymistyczne newsy i internetowe kłótnie potrafią przyciągać uwagę tak samo skutecznie jak zabawne filmiki. Chociaż dyskusja o szkodliwości mediów społecznościowych zwykle dotyczy dzieci i nastolatków, dorośli także są podatni na wzorce kompulsywnego używania, które zaczynają kolidować z pracą, relacjami i odpoczynkiem.
Psychiatra Anna Lembke definiuje uzależnienie jako „kontynuowanie kompulsywnego używania substancji lub zachowania mimo szkody dla siebie lub innych”. W przypadku dorosłych użytkowników mediów społecznościowych warto zadać sobie kilka szczerych pytań: czy zdarza ci się odkładać obowiązki, sen, czas z bliskimi lub hobby, bo „jeszcze tylko chwilę”, aby jeszcze tylko krótką chwilę pooglądać treści, które i tak nie są dla nas wartościowe? Czy próbowałeś ograniczyć czas w aplikacjach, ale po kilku dniach wracasz do dawnych nawyków? Czy po zakończeniu scrollowania częściej czujesz się zmęczony, przygnębiony, zazdrosny, rozdrażniony niż zrelaksowany? Eksperci podkreślają, że nie trzeba spełniać formalnych kryteriów uzależnienia, by mówić o szkodliwym, problematycznym nadużywaniu aplikacji. Kluczowe jest to, czy media społecznościowe wypierają z życia rzeczy, które są dla ciebie ważne, oraz to, jak wpływają na twój nastrój.
Pierwszym krokiem jest uświadomienie sobie, że media społecznościowe nie są neutralną przestrzenią, ale produktem komercyjnym, którego celem jest jak najdłużej zatrzymać użytkownika. Pomaga przyjęcie perspektywy: „to firma, która walczy o mój czas i uwagę”, co ułatwia zdystansowanie się do treści i reklam.
W praktyce warto zacząć od lekkich zmian w postaci: wyłączenia powiadomień, przeniesienia ikon aplikacji na inny ekran, ustawienia limitów czasu wbudowanych w system (Screen Time na iOS, cyfrowa równowaga na Androidzie). Dla wielu osób pomocne bywa wprowadzenie stref lub momentów bez telefonu – np. brak smartfona w sypialni, przy posiłkach, w czasie spotkań z bliskimi. Jeśli to nie wystarcza, można sięgnąć po rozwiązania zwiększające tarcie. Tryb szarości ekranu, korzystanie z prostszego telefonu, fizyczne bariery typu zamykane pudełka na telefon lub gadżety, które trzeba przyłożyć do urządzenia, by odblokować określone aplikacje. Chodzi o to, by przerwać automatyzm sięgania po telefon i dać sobie chwilę na świadomą decyzję, ponieważ wielokrotnie jest to sytuacja po prostu impulsowa.
.Jeśli mimo prób ograniczenia używania wciąż wracasz do kompulsywnego scrollowania, może to być sygnał, że media społecznościowe pełnią funkcję „plastra” na inne trudności, które Cię otaczają. Wtedy obcinanie czasu w aplikacjach bez zajęcia się przyczyną może frustrować, bo zabierasz sobie główne źródło ulgi, nie oferując nic w zamian. Warto wtedy rozważyć rozmowę z psychologiem lub psychiatrą, dołączenie do grup wsparcia czy choćby szczere ustalenia z przyjaciółmi: wspólne „wyjście z telefonu”, ustalanie offline’owych aktywności, które realnie dają przyjemność. Nie chodzi o całkowitą demonizację mediów społecznościowych, lecz o odzyskanie nad nimi kontroli tak, by to one służyły tobie, a nie odwrotnie.
Szymon Ślubowski
