Wybory w Częstochowie po referendum. Prezydent i rada odwołani

Wybory w Częstochowie po referendum z 25 października 2026 r. mają wyłonić nowego prezydenta oraz nową Radę Miasta. Mieszkańcy opowiedzieli się za odwołaniem Krzysztofa Matyjaszczyka i rady, a w obu sprawach przekroczono wymagane progi frekwencji. Termin przedterminowych wyborów musi zostać określony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów.
Stan informacji na 26 października 2026 r.
Kiedy odbędą się wybory w Częstochowie?
Oficjalne protokoły Miejskiej Komisji do Spraw Referendum, sporządzone 26 października na podstawie wyników ze wszystkich 135 obwodów, potwierdzają odwołanie prezydenta i Rady Miasta. W głosowaniu dotyczącym Krzysztofa Matyjaszczyka uczestniczyły 51 863 osoby, przy wymaganym minimum 46 625, a frekwencja wyniosła 32,77 proc.
Za odwołaniem oddano 49 952 głosy, przeciw 1563, co oznacza, że odpowiedź popierająca odwołanie stanowiła 96,97 proc. ważnych głosów. W referendum dotyczącym Rady Miasta uczestniczyły 51 844 osoby, przy wymaganym minimum 48 754, a frekwencja wyniosła 32,76 proc. Za odwołaniem rady oddano 49 449 głosów, natomiast przeciw 1933.
Poparcie dla odwołania wyniosło 96,24 proc. ważnych głosów, dlatego także to referendum było ważne i przyniosło rozstrzygnięcie o odwołaniu organu. Wynik referendum uruchamia procedurę prowadzącą do wyboru nowych władz miasta.
Ustawa o referendum lokalnym wiąże zakończenie działalności odwołanych organów z ogłoszeniem wyników w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Prezes Rady Ministrów wyznacza osobę pełniącą funkcje organów miasta do czasu wyboru następców i zarządza wybory przedterminowe, określając ich datę oraz kalendarz czynności wyborczych.
Kodeks wyborczy przewiduje co do zasady zarządzenie i przeprowadzenie wyborów przedterminowych w ciągu 90 dni od wystąpienia przyczyny ich przeprowadzenia.
Znaczenie ma jednak również tryb protestów, na których wniesienie ustawa o referendum lokalnym przewiduje siedem dni od ogłoszenia wyników w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Wniesienie protestu wstrzymuje zarządzenie wyborów do rozstrzygnięcia sprawy, dlatego konkretny dzień głosowania należy podać dopiero na podstawie opublikowanego rozporządzenia.
Referendum zakończyło się 25 października, a terminy i adresy lokali opisane w poradniku dotyczą tego zakończonego głosowania. Materiał zachowuje wartość jako wyjaśnienie zasad oddawania i oceny głosów na dwóch oddzielnych kartach. Zasady przeprowadzonego referendum opisujemy w archiwalnym poradniku głosowania w Częstochowie „Jak głosować w referendum w Częstochowie”.
Dlaczego doszło do referendum w Częstochowie
Do inicjatywy odwołania władz doszło w czasie kryzysu politycznego związanego ze śledztwem korupcyjnym i zarzutami wobec Krzysztofa Matyjaszczyka. Według komunikatu Prokuratury Krajowej Krzysztof Matyjaszczyk został zatrzymany przez CBA 25 lutego 2026 r., a następnie usłyszał dwa zarzuty. Pierwszy dotyczy przyjęcia co najmniej 40 tys. zł w latach 2018–2022 w związku ze zmianami w budżecie pozwalającymi na realizację zamówienia publicznego z korzyścią dla określonego przedsiębiorcy, drugi przyjmowania od wielu osób korzyści majątkowych o łącznej wartości co najmniej 129 tys. zł w okresie od września 2020 r. do października 2025 r.
Według relacji PAP z 23 października Krzysztof Matyjaszczyk nadal jest objęty zakazem pełnienia funkcji, wstępu do urzędu i kontaktowania się z jego pracownikami. Sąd nie zastosował tymczasowego aresztowania, ale nie uwzględnił również ponawianego wniosku obrony o uchylenie prokuratorskich środków. Prezydent utrzymuje, że jest niewinny, i powołuje się na uzasadnienie odmowy aresztowania, w którym wskazano możliwość oparcia zarzutów na pomówieniu. Odpowiedzialność karna pozostaje przedmiotem odrębnego postępowania, podczas gdy referendum dotyczy dalszego sprawowania mandatu.
Przed referendum, od 3 marca 2026 r., obowiązki prezydenta Częstochowy wykonywał pierwszy zastępca Zdzisław Wolski, podczas gdy mandat zachowywał Krzysztof Matyjaszczyk. Głosowanie z 25 października przyniosło rozstrzygnięcie o odwołaniu prezydenta. Ustawowa procedura po ogłoszeniu wyników przewiduje wyznaczenie przez premiera osoby pełniącej funkcje władz miasta do czasu wyboru nowych organów.
Organizatorzy inicjatywy podnosili w kampanii kwestie rozwoju gospodarczego, pozyskiwania inwestorów i budowy stadionu Rakowa Częstochowa. Radzie zarzucali, że nie doprowadziła do referendum własną uchwałą, co wymusiło zbiórkę podpisów mieszkańców. Były to argumenty środowiska zabiegającego o odwołanie władz, a mieszkańcy rozstrzygnęli obie sprawy w głosowaniu z 25 października.
Formalne zgłoszenie zamiaru przeprowadzenia referendum dotarło do Urzędu Miasta 19 czerwca 2026 r., a do jego uruchomienia potrzebne było poparcie co najmniej 15 900 uprawnionych mieszkańców. Raport KBW z weryfikacji podpisów obejmuje 21 678 pozycji, z których 16 232 uznano za prawidłowe, a 5446 za błędne. Wymagany próg przekroczono zatem o 332 prawidłowe podpisy, co pozwoliło przejść od zbiórki poparcia do organizacji głosowania.
Częstochowskie struktury Prawa i Sprawiedliwości wsparły inicjatywę odwołania władz, informując o tym 6 lipca podczas konferencji z udziałem Lidii Burzyńskiej i Andrzeja Gawrona. Mieszkańcy zdecydowali jednak o odwołaniu całej rady, co obejmuje również radnych ugrupowań popierających referendum. Uzgodnienia dotyczące wspólnego kandydata i list wyborczych wymagają odrębnych decyzji politycznych.
Kto może wystartować i jak Częstochowa głosowała wcześniej?
12 października 2026 r. Jarosław Kaczyński potwierdził poparcie Prawa i Sprawiedliwości dla odwołania Krzysztofa Matyjaszczyka, wskazując częstochowskie referendum jako kolejną próbę zmiany lokalnych władz. Prezes PiS odniósł się do zakończonych wyborów w Krakowie, a mobilizację przeciwników obecnych władz samorządowych powiązał ze swoją oceną możliwości zmiany rządu po wyborach parlamentarnych w 2027 r. W jego wypowiedzi referendum w Częstochowie zostało zatem wpisane również w kontekst ogólnopolskiej rywalizacji politycznej, podczas gdy wybór przyszłych kandydatów i zawarcie lokalnych porozumień pozostają osobnym etapem.
Urzędowa lista kandydatów na prezydenta Częstochowy będzie znana po zarządzeniu wyborów i przeprowadzeniu procedury zgłoszeń oraz rejestracji. Jeszcze przed referendum pełnomocnik inicjatorów Marcin Nocoń zapowiadał w Radiu Jura budowę list do rady i poparcie wspólnego kandydata po skutecznym odwołaniu władz. Ta deklaracja dotyczyła przyszłego porozumienia, a nazwisk uczestników wyborów nie należy wywodzić automatycznie z listy osób startujących w 2024 r.
Odwołanie prezydenta i Rady Miasta spotkało się również z reakcją inicjatorów referendum. Pełnomocnik komitetu Marcin Nocoń poinformował o wcześniejszym apelu do premiera dotyczącym osoby, która ma zarządzać Częstochową do wyborów. Oficjalne wyniki, przebieg kampanii i stanowisko organizatorów opisujemy w wiadomości o odwołaniu Krzysztofa Matyjaszczyka.
Punktem odniesienia pozostają ostatnie wybory samorządowe, których pierwsza tura odbyła się 7 kwietnia 2024 r. O urząd prezydenta rywalizowało wówczas sześć osób, a do drugiej tury przeszli Krzysztof Matyjaszczyk i Monika Pohorecka. Poniższe zestawienie przedstawia historyczny wynik głosowania, a nie listę kandydatów na 2026 lub 2027 r.
| Kandydat w wyborach 2024 r. | Komitet w 2024 r. | Głosy w pierwszej turze | Poparcie |
|---|---|---|---|
| Krzysztof Matyjaszczyk | Lewica | 25 801 | 31,93 proc. |
| Monika Pohorecka | Prawo i Sprawiedliwość | 22 051 | 27,29 proc. |
| Łukasz Banaś | Koalicja Obywatelska | 17 446 | 21,59 proc. |
| Krzysztof Świerczyński | Trzecia Droga | 7398 | 9,16 proc. |
| Tomasz Stala | Alternatywa dla Częstochowy | 5504 | 6,81 proc. |
| Małgorzata Terrero-Rozmus | Wybieram Częstochowę! | 2595 | 3,21 proc. |
Źródło danych liczbowych: wyniki PKW.
.Drugą turę, przeprowadzoną 21 kwietnia 2024 r., wygrał Matyjaszczyk, uzyskując 44 555 głosów i 57,76 proc. poparcia, podczas gdy Pohorecka otrzymała 32 586 głosów i 42,24 proc. Różnica wyniosła 11 969 głosów, a zwycięzca objął czwartą kolejną kadencję. Wynik pokazuje, że przewaga z pierwszej tury nie opisywała całej zdolności obu kandydatów do pozyskania wyborców w końcowym pojedynku.
W sprawie ewentualnego ponownego startu Matyjaszczyka znaczenie ma także ograniczenie prawa wybieralności po dwóch wyborach na ten sam urząd, wprowadzone w 2018 r. Prezydent wygrał wybory w 2018 i 2024 r., a art. 11 § 4 Kodeksu wyborczego odnosi się do dwukrotnego wyboru, bez wymagania ukończenia obu kadencji.
Przy obecnym brzmieniu art. 11 § 4 Kodeksu wyborczego wcześniejszy dwukrotny wybór w 2018 i 2024 r. wyklucza ponowny start Matyjaszczyka na ten sam urząd. Odwołanie w referendum nie usuwa tego ograniczenia, które pozostaje niezależne od postępowania karnego.
W wyborach do Rady Miasta w 2024 r. obsadzano 25 mandatów w czterech okręgach, a podział miejsc wyniósł dziewięć dla PiS, siedem dla KO, sześć dla Lewicy, dwa dla Trzeciej Drogi i jeden dla komitetu Wspólnie dla Częstochowy K. Matyjaszczyk. Był to wynik wyborów, który należy odróżniać od późniejszych zmian personalnych i układu klubów w trakcie kadencji. Ewentualna nowa kampania będzie dotyczyć także zdolności przyszłego prezydenta do współpracy z radą, w której żaden z tych komitetów samodzielnie nie zdobył większości.
Wybór prezydenta wymaga uzyskania więcej niż połowy ważnych głosów, a przy braku takiego wyniku odbywa się druga tura po 14 dniach. Mandaty do rady miasta przydziela się natomiast w wyborach proporcjonalnych, z zastosowaniem metody d’Hondta. Jej działanie opisuje opublikowane we „Wszystko co Najważniejsze” wyjaśnienie, pomagające zrozumieć, dlaczego liczba zdobytych miejsc zależy od wyników całych list i wielkości okręgów.
Kto ma największe szanse na prezydenturę?
Bez potwierdzonych kandydatur i aktualnego sondażu nie ma podstaw do wskazania jednego faworyta, można natomiast opisać pozycję środowisk, które mają udokumentowane zaplecze wyborcze. Poniższa ocena jest analizą wyników wcześniejszych głosowań i możliwych warunków nowej rywalizacji. Nie stanowi prognozy procentowego poparcia ani deklaracji, że osoby znane z wyborów w 2024 r. ponownie wystartują.
Monika Pohorecka, występująca obecnie także pod nazwiskiem Pohorecka-Całko, ma atut rozpoznawalności z poprzedniej drugiej tury i udokumentowany wynik przekraczający 32 tys. głosów w końcowym pojedynku. W ewentualnym ponownym starcie dawałoby jej to punkt wyjścia do walki o drugą turę, gdyby uzyskała nominację i utrzymała poparcie swojego dotychczasowego elektoratu. Wyzwaniem pozostawałoby pozyskanie dodatkowych wyborców, ponieważ wynik 42,24 proc. w 2024 r. nie wystarczył do zwycięstwa, a poparcie dla odwołania władz nie oznacza automatycznie poparcia dla kandydata PiS.
Łukasz Banaś miał w 2024 r. trzeci wynik, a jego ewentualna ponowna kandydatura opierałaby się zarówno na własnej rozpoznawalności, jak i na zapleczu Koalicji Obywatelskiej. W wyborach do Sejmu w 2023 r. KO zdobyła w samej Częstochowie 35,84 proc. głosów, PiS 30,90 proc., Lewica 12,35 proc., a Trzecia Droga 11,57 proc. Zestawienie tych danych z wynikiem Banasia pozwala wnioskować, że silna pozycja partii w mieście nie zapewnia sama w sobie podobnego wyniku jej kandydatowi na prezydenta, którego szanse zależałyby także od programu, porozumień i oceny lokalnego dorobku KO.
Po odwołaniu Matyjaszczyka Lewica staje przed zadaniem wyłonienia nowego kandydata, jeżeli chce utrzymać prezydenturę w Częstochowie. Jej zaplecze z poprzednich wyborów pozostaje punktem odniesienia, ale wynik referendum pokazał mobilizację na rzecz zmiany władz. O szansach następcy zdecydują jego rozpoznawalność, program i zdolność pozyskania poparcia w nowej kampanii.
Osobne miejsce zajmuje zapowiadany wspólny kandydat środowisk referendalnych, którego nazwisko pozostaje nieznane. Taka kandydatura mogłaby skorzystać z mobilizacji na rzecz zmiany władz, jeżeli jej organizatorzy utrzymaliby współpracę po referendum i uzgodnili program zarządzania miastem. Sam udział w akcji odwoławczej nie dowodzi jednak przyszłego poparcia wyborczego, ponieważ wyborcy różnych partii i komitetów mogą zgadzać się co do odwołania prezydenta, a następnie poprzeć różnych następców.
Wyniki Krzysztofa Świerczyńskiego, Tomasza Stali oraz Małgorzaty Terrero-Rozmus pokazują ponadto istnienie w 2024 r. poparcia dla kandydatur spoza trzech największych komitetów. Żadna z tych osób nie weszła wtedy do drugiej tury, dlatego do walki o prezydenturę potrzebne byłoby wyraźne poszerzenie dotychczasowego zaplecza lub szersze porozumienie. Ich historycznych rezultatów nie można jednak traktować jako górnej granicy poparcia w przyszłych wyborach, zwłaszcza przy zmianie kandydatów i układu politycznego.
Oceniając Częstochowę, należy również odróżniać samo miasto od otaczającego je regionu. W drugiej turze wyborów Prezydenta RP w 2025 r. w mieście wygrał Rafał Trzaskowski z wynikiem 56,41 proc., podczas gdy Karol Nawrocki uzyskał 43,59 proc., a frekwencja wyniosła 72,83 proc. Dane te wskazują na istotne zaplecze wyborców popierających kandydata KO, lecz głosowanie ogólnopolskie miało inną stawkę i znacznie większą mobilizację, dlatego nie zastępuje badania lokalnych preferencji przed ewentualnymi wyborami samorządowymi.
Referendum z 25 października rozstrzygnęło o odwołaniu obu organów, dlatego dalsza procedura dotyczy wyboru zarówno prezydenta, jak i Rady Miasta Częstochowy. Kolejne informacje wymagające uzupełnienia to ogłoszenie wyników w wojewódzkim dzienniku urzędowym, decyzja o osobie pełniącej funkcje władz miasta oraz rozporządzenie wyznaczające termin wyborów. Po rejestracji kandydatów będzie można ocenić rzeczywistą obsadę rywalizacji i znaczenie zawartych porozumień.
Karolina Gądek




