Zmarli w 2025

Przypominamy ludzi polskiej polityki, kultury i nauki, którzy zmarli w 2025 roku. Odeszli m.in. Jadwiga Jankowska-Cieślak, Ewa Dałkowska, Elżbieta Penderecka, Joanna Kołaczkowska, Magda Umer, Stanisław Sojka, Michał Urbaniak, Adam Strzembosz, Bogusław Nizieński i Mirosław Chojecki.

STYCZEŃ 2025

2.01 – Karol Krasnodębski, inżynier, działacz opozycji w PRL, więzień polityczny, poseł na Sejm X kadencji – miał 85 lat.

5.01 – Urszula Trawińska-Moroz, śpiewaczka operowa (sopran koloraturowy), reżyser – miała 87 lat.

6.01 – Krzysztof Sońta, nauczyciel, działacz samorządowy i polityk, poseł na Sejm VI i VII kadencji – miał 56 lat.

10.01 – Longin Pastusiak, historyk, politolog, amerykanista, poseł na Sejm I, II i III kadencji, wiceprzewodniczący SLD, marszałek Senatu V kadencji – miał 89 lat.

11.01 – Barbara Rylska, aktorka teatralna i filmowa, piosenkarka – miała 88 lat.

13.01 – Alicja Bobrowska, aktorka, spikerka telewizyjna, malarka, Miss Polonia 1957 – miała 89 lat.

13.01 – Stanisław Brudny, aktor teatralny, filmowy i dubbingowy – miał 94 lata.

14.01 – Marianna Krasnodębska, żołnierz Armii Krajowej, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata – miała 101 lat.

17.01 – prof. Janusz Krzysztof Kozłowski, archeolog, prehistoryk, były dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek PAU – miał 88 lat.

17.01 – prof. Barbara Szacka, socjolog, zajmowała się problematyką pamięci zbiorowej, biologicznych podstaw życia społecznego i socjologią ogólną – miała 95 lat.

21.01 – Stanisław Ciok, fotograf prasowy, fotoreporter m.in. „itd”, „Rzeczpospolitej” i „Polityki” – miał 68 lat.

29.01 – ks. Zbigniew Sobolewski, sekretarz generalny Caritas Polska (2005-12), dyrektor Dzieła Pomocy „Ad Gentes” przy Komisji Episkopatu Polski ds. Misji – miał 62 lata.

31.01 – Danuta Baszkowska, nauczycielka, założycielka i wieloletnia prezes ekumenicznego Stowarzyszenia Pokoju i Pojednania „Effatha” – miała 84 lata.

LUTY 2025

1.02 – Wojciech Trzciński, muzyk, kompozytor muzyki rozrywkowej, filmowej i teatralnej, dyrygent, producent muzyczny, założyciel warszawskiej „Fabryki Trzciny” (2003-16) – miał 75 lat.

3.02 – prof. Marian Marek Drozdowski, historyk, biografista, varsavianista – miał 93 lata.

4.02 – Emma Popik, pisarka, autorka fantastyki naukowej oraz baśni dla dzieci – miała 78 lat.

5.02 – Mieczysław Buczkowski, lekarz internista, uczestnik Powstania Warszawskiego – miał 101 lat.

8.02 – prof. Jadwiga Puzynina, językoznawczyni, badaczka literatury, nauczyciel akademicki – miała 97 lat.

10.02 – prof. Wojciech Dziembowski, astrofizyk, twórca polskiej szkoły asterosejsmologii – miał 85 lat.

15.02 – prof. Włodzimierz Kiernożycki, inżynier, wykładowca akademicki, współtwórca Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego – miał 73 lata.

16.02 – Andrzej Potocki, polityk, poseł na Sejm, wiceprzewodniczący Europejskiej Partii Demokratycznej (2012–23) – miał 60 lat.

17.02 – prof. Krystyna Daszkiewicz, prawniczka, zajmująca się m.in. problematyką odpowiedzialności za niemieckie zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie ustrojów totalitarnych, a także sprawą uprowadzenia i zamordowania ks. Jerzego Popiełuszki – miała 100 lat.

18.02 – Andrzej Strupczewski, ekspert ds. bezpieczeństwa jądrowego Komisji Europejskiej i Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, wiceprezes Stowarzyszenia Ekologów na rzecz Energii Nuklearnej SEREN, rzecznik ds. energetyki jądrowej NCBJ w Świerku – miał 88 lat.

19.02 – prof. Jan Krysiński, naukowiec specjalizujący się w mechanice płynów i badaniach maszyn przepływowych, rektor Politechniki Łódzkiej (1990–96 i 2002–08) – miał 89 lat.

24.02 – Zdzisław Tranda, biskup Kościoła Ewangelicko-Reformowanego (1978-2002) – miał 100 lat.

25.02 – ks. bp Kazimierz Romaniuk, pierwszy ordynariusz diecezji warszawsko-praskiej (1992-2004), autor pierwszego od 400 lat przekładu Biblii z języków oryginalnych na język polski dokonanego przez jednego tłumacza – miał 97 lat.

25.02 – Janusz Roszkowski, dziennikarz, prezes PAP (1971-86), działacz PZPR, ambasador w Danii (1989–91) – miał 96 lat.

27.02 – prof. Stanisław Gebhardt, polityk, działacz społeczny, ekonomista; żołnierz AK, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych, przewodniczący Rady Programowej Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego (2020-24), Kawaler Orderu Orła Białego – miał 96 lat.

MARZEC 2025

3.03 – Zbigniew Eysmont, polityk, artysta, plastyk, minister-członek Rady Ministrów (1992-93), poseł na Sejm I i III kadencji – miał 75 lat.

6.03 – Krzysztof Kononowicz, działacz polityczny i samorządowy, aktywista lokalny i wideobloger – miał 62 lata.

10.03 – Krystyna Grochowska, wokalistka, członkini zespołu Alibabki – miała 82 lata.

11.03 – Witold Tomczak, lekarz, poseł na Sejm III i IV kadencji, europoseł (2004–09) – miał 67 lat.

12.03 – Jolanta Popiołek, pedagog, senator V kadencji z ramienia SLD – miała 77 lat.

15.03 – Barbara Skrzypek, współpracowniczka prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego, członkini zarządów spółki „Srebrna” i Instytutu im. Lecha Kaczyńskiego – miała 66 lat.

22.03 – prof. Łukasz Turski, fizyk, popularyzator nauki, publicysta, związany z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN i Centrum Nauki Kopernik – miał 82 lata.

24.03 – Bożena Wahl, malarka, działaczka społeczna – miała 92 lata.

25.03 – Danuta Ćirlić-Straszyńska, dziennikarka, tłumaczka literatury serbskiej, chorwackiej i bośniackiej – miała 94 lata.

25.03 – Jadwiga Gawrych, muzyk, perkusistka, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata – miała 93 lata.

KWIECIEŃ 2025

5.04 – prof. Karol Karski, teolog ewangelicki, działacz ekumeniczny, prorektor Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie – miał 84 lata.

12.04 – Anna Mieszczanek, dziennikarka, publicystka, animatorka społeczna, reporterka, autorka książek (m.in. „Dzień bez Teleranka” i „Przedwojenni. Zawsze był jakiś dwór”) – miała 70 lat.

12.04 – ks. prof. Jan Andrzej Kłoczowski, dominikanin, filozof, duszpasterz Studenckiego Komitetu Solidarności, członek Prezydium Komitetu Nauk Filozoficznych PAN – miał 87 lat.

14.04 – ks. Piotr Turzyński, biskup pomocniczy diecezji radomskiej i delegat Konferencji Episkopatu Polski ds. Duszpasterstwa Emigracji Polskiej – miał 60 lat.

15.04 – Jadwiga Jankowska-Cieślak, aktorka, pierwsza Polka nagrodzona na MFF w Cannes (1982) za pierwszoplanową rolę kobiecą w węgierskim filmie „Inne spojrzenie” – miała 74 lata.

20.04 – Irena Senderska-Rzońca, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata – miała 94 lata.

23.04 – Leszek Kopeć, producent filmowy, dyr. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, Gdyńskiej Szkoły Filmowej i prezes Pomorskiej Fundacji Filmowej w Gdyni – miał 73 lata.

28.04 – Jan Wołosz, bibliotekarz, redaktor, wicedyrektor Biblioteki Narodowej (1991-98), przewodniczący Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich (2001–05) – miał 88 lat.

MAJ 2025

10.05 – prof. Janusz Witkowski, ekonomista, nauczyciel akademicki, specjalista z zakresu demografii i polityki społecznej, wiceprezes (1996–2011) i prezes (2011-16) Głównego Urzędu Statystycznego – miał 79 lat.

13.05 – Janusz Jagucki, biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego (2001-10) – miał 78 lat.

14.05 – Aleksander Łodzia-Kobyliński, pieśniarz, gitarzysta, kompozytor, bard krakowskiego Półwsia Zwierzynieckiego, autor muzyki do hymnu KS Cracovia – miał 89 lat.

16.05 – Jadwiga Rappé, śpiewaczka, solistka, pedagog – miała 73 lata.

18.05 – Bogusław Nizieński, prawnik, żołnierz AK i Narodowej Organizacji Wojskowej, opozycjonista w PRL, sędzia Sądu Najwyższego (1990-98), pierwszy Rzecznik Interesu Publicznego (1999-2004), Kawaler Orderu Orła Białego – miał 97 lat.

21.05 – prof. Włodzimierz Pawluczuk, antropolog, badacz kultury ludowej, religioznawca, nauczyciel akademicki, publicysta, pisarz – miał 90 lat.

29.05 – Alicja Schnepf, działaczka społeczna, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata – miała 94 lata.

CZERWIEC 2025

3.06 – Ryszard Wójcik, dziennikarz, reportażysta, reżyser filmów dokumentalnych – miał 90 lat.

6.06 – Marcin Ziębiński, reżyser filmowy i telewizyjny (m. in. „Kiedy rozum śpi”, „Dublerzy”, „Bank nie z tej ziemi”), scenarzysta, aktor – miał 57 lat.

8.06 – Ewa Dałkowska, aktorka teatralna, radiowa i filmowa – miała 78 lat.

13.06 – Piotr Nowina-Konopka, ekonomista, nauczyciel akademicki, rzecznik prasowy Lecha Wałęsy (1982-89), minister stanu w Kancelarii Prezydenta RP (1989-90), poseł na Sejm I, II i III kadencji, ambasador RP przy Stolicy Apostolskiej (2013–16) – miał 76 lat.

15.06 – Maria Leśnikowska-Pietrasik, dziennikarka „Kuriera Polskiego”, „Super Expressu” i „Życia” – miała 76 lat.

21.06 – Danuta Kobylińska-Walas, pierwsza Polka z uprawnieniami kapitana Żeglugi Wielkiej – miała 95 lat.

21.06 – Jarosław Klejnocki, pisarz, poeta, eseista, krytyk literacki, nauczyciel akademicki, dyr. Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie (2010–24) – miał 61 lat.

LIPIEC 2025

6.07 – prof. Jan Górecki, ekonomista, członek PAN, rektor SGGW (1990-96), ambasador RP w Danii (1997-2001) – miał 90 lat.

8.07 – ks. Władysław Bobowski, biskup pomocniczy senior diecezji tarnowskiej – miał 93 lata

11.07 – Jolanta Darczewska, politolog, tłumaczka, znawczyni problematyki bezpieczeństwa obszaru posowieckiego, dyr. Ośrodka Studiów Wschodnich w Warszawie (2007–11) – miała 75 lat.

12.07 – Janusz Wiśniewski, reżyser teatralny, scenograf, autor plakatów, dyr. Teatru Nowego w Poznaniu (2003–11) – miał 76 lat.

13.07 – prof. Edmund Przegaliński, neuropsychofarmakolog, członek PAN i PAU, dyr. Instytutu Farmakologii PAN (1993–2007) – miał 87 lat.

14.07 – Tadeusz Rolke, artysta fotografik, prekursor polskiej fotografii reportażowej – miał 96 lat.

15.07 – prof. Wojciech Kurpik, konserwator dzieł sztuki, rektor ASP w Warszawie (1996–99) – miał 94 lata.

17.07 – Joanna Kołaczkowska, aktorka kabaretowa i teatralna, autorka tekstów, prezenterka radiowa – miała 59 lat.

18.07 – Michał Bałasz, architekt, autor projektów świątyń katolickich i prawosławnych na Podlasiu – miał 102 lata.

19.07 – Ryszard Olesiński, muzyk, gitarzysta, kompozytor, członek grupy Maanam – miał 71 lat.

20.07 – Urszula Kozioł, poetka, pisarka, felietonistka, autorka dramatów – miała 94 lata.

21.07 – Waldemar Skrzypczak, żołnierz, generał broni Sił Zbrojnych RP, dowódca Wojsk Lądowych (2006-09) – miał 69 lat.

27.07 – Jerzy Sztwiertnia, reżyser i scenarzysta filmowy – miał 78 lat.

30.07 – prof. Jerzy Makarczyk, prawnik, wiceminister spraw zagranicznych (1989–92), pierwszy polski sędzia w Europejskim Trybunale Praw Człowieka (1992–2002) i Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej (2004–09) – miał 87 lat.

31.07 – Halina Jędrzejewska, lekarka, działaczka kombatancka, łączniczka AK, sanitariuszka w Powstaniu Warszawskim, prezes Związku Powstańców Warszawskich – miała 98 lat.

SIERPIEŃ 2025

3.08 – Jadwiga Morawiecka – chemik, działaczka opozycyjna w PRL, żona Kornela i matka Mateusza Morawieckich – miała 95 lat.

11.08 – Jerzy Dziewulski, milicjant i policjant, antyterrorysta, poseł na Sejm RP z ramienia Polskiej Partii Przyjaciół Piwa (1991) i SLD (1993-2005) – miał 91 lat.

12.08 – prof. Andrzej Werner, krytyk literacki i filmowy, historyk literatury, współpracownik drugiego obiegu wydawniczego w PRL, pracownik Instytutu Badań Literackich PAN – miał 84 lata.

13.08 – Jacek Śliwczyński, muzyk, basista, członek zespołów T. Love (1983-89) i Sztywny Pal Azji (2008-11), fotograf – miał 59 lat.

13.08 – ks. Marian Błażej Kruszyłowicz, franciszkanin, biskup pomocniczy archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej (1990-2013) – miał 89 lat.

20.08 – Marcel Łoziński, reżyser filmów dokumentalnych (m.in. „Jak żyć”, „Próba mikrofonu”, „89 mm od Europy”) – miał 85 lat

20.08 – ks. Józef Kowalczyk, nuncjusz apostolski w Polsce (1989-2010), arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski (2010-14) – miał 86 lat.

21.08 – Stanisław Sojka, wokalista jazzowy i popowy, pianista, gitarzysta, skrzypek, kompozytor, aranżer – miał 66 lat.

22.08 – Piotr Pacholski, członek Niezależnego Zrzeszenia Studentów, działacz Solidarności Walczącej i Ligi Republikańskiej, współzałożyciel Telewizji RTL7 oraz Telewizji Puls – miał 59 lat.

28.08 – ks. Jan Szkodoń, biskup pomocniczy senior archidiecezji krakowskiej – miał 78 lat.

28.08 – płk Maciej Krakowian, pilot wojskowy, lider zespołu akrobatycznego F16 Tiger Demo Team; szef sekcji szkolenia lotniczego Grupy Działań Lotniczych w 31. Bazie Lotnictwa Taktycznego; zginął podczas lotu treningowego do pokazów lotniczych Air Show Radom 2025 – miał 35 lat.

WRZESIEŃ 2025

5.09 – Katarzyna Stoparczyk, dziennikarka radiowa i telewizyjna – miała 55 lat.

14.09 – ks. Antoni Pacyfik Dydycz, biskup senior diecezji drohiczyńskiej – miał 87 lat.

17.09 – Stanisław Szostak, żołnierz AK na Wileńszczyźnie, aresztowany przez NKWD – po ucieczce „żołnierz wyklęty”, więzień stalinowski – miał 100 lat.

22.09 – ks. Stanisław Kardasz, duchowny rzymskokatolicki, opozycjonista w PRL, ratownik GOPR, himalaista (uczestnik wypraw wysokogórskich m.in. na Noszak, Mt. Everest, podczas których odprawiał msze św. na wysokości 7 tys. m) – miał 88 lat.

24.09 – Lesław Ciesiółka, dziennikarz, redaktor, wykładowca UAM w Poznaniu – miał 70 lat.

30.09 – Rajmund Jarosz, aktor Starego Teatru w Krakowie (1969-2008), współzałożyciel Piwnicy pod Baranami, występował w spektaklach Tadeusza Kantora – miał 90 lat.

PAŹDZIERNIK 2025

3.10 – Teresa Kramarska, piosenkarka, aktorka teatralna i telewizyjna, artystka kabaretowa, parodystka, współautorka „Wesołych Wykładów o Piosence Polskiej” dla Uniwersytetów Trzeciego Wieku – miała 83 lata.

10.10 – Mirosław Chojecki, chemik, opozycjonista w PRL (członek Komitetu Obrony Robotników, współtwórca niezależnego ruchu wydawniczego w PRL, współorganizator Niezależnej Oficyny Wydawniczej), producent filmowy, Kawaler Orderu Orła Białego – miał 76 lat.

10.10 – prof. Adam Strzembosz, prawnik, sędzia, nauczyciel akademicki wiceminister sprawiedliwości (1989-90), pierwszy prezes Sądu Najwyższego (1990-98), przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa (1994-98) – miał 95 lat.

11.10 – Katarzyna Zachwatowicz-Jasieńska, śpiewaczka (mezzosopran), nauczycielka – miała 93 lata.

17.10 – Andrzej Mrożewski, aktor teatralny i filmowy, dyrektor Teatru Satyry „Maszkaron” w Krakowie (1990-94) – miał 85 lat.

19.10 – Andrzej Paweł Kołakowski, pieśniarz, poeta, publicysta, nauczyciel akademicki, działacz opozycyjny w PRL – miał 61 lat.

21.10 – dr hab. Zbigniew Pilarczyk, historyk wojskowości, profesor UAM – miał 75 lat.

21.10 – Stanisław Esden-Tempski, poeta, prozaik, publicysta – miał 73 lata.

24.10 – Maciej Karpiński, prozaik, dramaturg, scenarzysta filmowy, krytyk literacki i teatralny, pedagog – miał 74 lata.

31.10 – Elżbieta Penderecka, mecenas kultury, promotorka muzyki, inicjatorka festiwali muzycznych, żona kompozytora Krzysztofa Pendereckiego – miała 78 lat.

31.10 – Jan Turnau, publicysta, teolog, działacz na rzecz ekumenizmu, inicjator pierwszego w Polsce międzywyznaniowego tłumaczenia Nowego Testamentu – miał 92 lata.

LISTOPAD 2025

2.11 – prof. Leszek Bednarczuk, językoznawca, indoeuropeista i celtolog, profesor Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie, członek Polskiej Akademii Umiejętności – miał 89 lat.

2.11 – Edward Lipiec, inżynier-rolnik, współtwórca NSZZ Solidarność Rolników Indywidualnych, internowany w stanie wojennym, polityk, samorządowiec, senator I kadencji z ramienia Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego – miał 89 lat.

3.11 – Jerzy Derfel, pianista, kompozytor, dyrygent i akompaniator, autor muzyki do ponad 200 piosenek, m.in. Wojciecha Młynarskiego – miał 84 lata.

4.11 – Krzysztof Rączka, prawnik, specjalista prawa pracy, prof. nadzwyczajny UW, sędzia Sądu Najwyższego (2016-25) – miał 72 lata.

6.11 – Rafał Poniedzielski „Pono”, raper i producent muzyczny, działacz społeczny i przedsiębiorca – miał 49 lat.

7.11 – Zbigniew Rylski, ps. „Andrzej”, harcerz Szarych Szeregów, powstaniec warszawski, kawaler Orderu Virtuti Militari – zmarł jako ostatni żołnierz Batalionu AK „Parasol” – miał 102 lata.

8.11 – prof. Andrzej Wasilewski, prawnik i nauczyciel akademicki UJ, sędzia Sądu Najwyższego (1997-2006), członek Polskiej Akademii Umiejętności – miał 85 lat.

8.11 – Andrzej Świetlik – artysta fotografik, wykładowca akademicki, współtwórca awangardowo-anarchistycznej grupy artystycznej Łódź Kaliska – miał 74 lata.

11.11 – ks. Jan Wilk, franciszkanin konwentualny, misjonarz w Brazylii, biskup Formosy (1998–2004) i Anápolis (2004–25) – miał 74 lata.

23.11 – Wanda Bargiełowska-Bargeyłło, śpiewaczka operowa (mezzosopran, solistka Teatru Wielkiego – Opery Narodowej w Warszawie (1967–2014) – miała 87 lat.

26.11 – Jacek Staszelis, matematyk i informatyk, żeglarz i taternik, działacz opozycji demokratycznej w PRL, współpracownik KOR i podziemnego NSZZ „Solidarność”, bohater „Piosenki o Jacku Staszelisie” Jana Krzysztofa Kelusa – miał 76 lat.

27.11 – Agnieszka Maciąg, modelka, pisarka, blogerka, aktorka i dziennikarka – miała 56 lat.

28.11 – Piotr Wierzbicki, dziennikarz, redaktor naczelny dziennika „Nowy Świat” (1991-92) i tygodnika „Gazeta Polska” (1993-2005); pisarz, publicysta, krytyk muzyczny – miał 90 lat.

GRUDZIEŃ 2025

7.12 – Piotr Cieplak, reżyser teatralny, wykładowca Akademii Teatralnej w Warszawie – miał 65 lat.

12.12 – Magda Umer, piosenkarka, wykonawczyni poezji śpiewanej (m.in. „Koncertu na dwa świerszcze i wiatr w kominie”), autorka recitali, dziennikarka, reżyser, scenarzystka i aktorka – miała 76 lat.

12.12 – ks. Bolesław Kazimierz Rakoczy (paulin Eustachy), historyk sztuki, major Wojska Polskiego, Jasnogórski Kapelan Żołnierzy Niepodległości (od 1975 r.), organizator duszpasterstwa kombatantów, kapelan naczelny Związku Piłsudczyków (od 1989 r.) – miał 82 lata.

12.12 – Krystian Brodacki, krytyk jazzowy, pianista, pisarz, historyk, menedżer kultury, wydawca, fotograf i podróżnik – miał 88 lat.

19.12 – prof. Andrzej Kola, historyk, archeolog średniowiecza i nowożytności – kierował m.in. pracami ekshumacyjnymi na cmentarzu ofiar stalinowskich w Bykowni na Ukrainie oraz pracami ekshumacyjnymi w Jedwabnem – miał 84 lata.

20.12 – Michał Urbaniak, muzyk jazzowy, skrzypek i saksofonista, kompozytor, aranżer, twórca muzyki filmowej – m.in. „Pożegnanie jesieni” (1990) i „Dług” (1999) – miał 82 lata.

25.12 – Zuzanna Csató-Żórawska, dziennikarka, redaktorka, kolporterka wydawnictw podziemnych (1977-89) – miała 73 lata.

25.12 – Jerzy Kasprzak „Albatros”, listonosz harcerskiej poczty polowej, autor publikacji na temat Powstania Warszawskiego – miał 96 lat.

26.12 – Cezary Miżejewski, działacz Międzyzakładowego Robotniczego Komitetu „Solidarności” (1985-90), redaktor i drukarz „Robotnika”, współzałożyciel reaktywowanej PPS, poseł na Sejm II kadencji wiceminister polityki społecznej (2004-05), społecznik – miał 61 lat.

28.12 – Jacek Kulczycki, producent filmów fabularnych, dokumentalnych i reklamowych – miał 67 lat.

Śmierć w dzisiejszych czasach może być postrzegana jako wielki negat sensu albo dowód na absurd narodzin

.Niezależnie od tego, jakiego wyboru dokonamy, stanięcie w prawdzie wobec własnego życia wymaga także, a może nawet przede wszystkim odniesienia się do faktu własnej śmiertelności i ograniczoności – pisze prof. Piotr CZAUDERNA.

„Żyjemy w epoce, w której prawda nie jest lubiana i nie jest poszukiwana. Prawda jest zastępowana przez pożytek i interes, wolę mocy. Niechęć do prawdy jest wynikiem nie tylko nihilizmu lub sceptycyzmu, ale także jej zamiany na jakąś wiarę i nauki dogmatyczne, w imię których dopuszcza się fałsz, uważany nie za zło, ale za dobro”. Powyższe zdanie pochodzi z ostatniego dzieła rosyjskiego filozofa, Mikołaja Bierdiajewa, Królestwo Ducha i królestwo cezara, opublikowanego już po jego śmierci, która miała miejsce w roku 1948.

Współczesne powszechne zamieszanie wokół prawdy jest w pewnym sensie zjawiskiem nowym mimo różnego rozumienia i definiowania pojęcia prawdy w dorobku filozofii przez wieki. Ma też ono absolutnie podstawowe znaczenie dla powstania wielkiego chaosu, w jakim obecnie znajduje się nie tylko nasz świat, ale i sama myśl ludzka. Jedynym sposobem jego przezwyciężenia wydaje się zrozumienie nierozerwalnego związku prawdy z istnieniem Logosu albo inaczej mówiąc, wielkiego Sensu świata i ludzkiej w nim egzystencji.

Sens ten każdy powinien odnaleźć wbrew zjawisku ludzkiej śmierci albo może lepiej – w bezpośrednim odniesieniu się do niego. Śmierć bowiem w dzisiejszych czasach może być postrzegana jako wielki negat sensu albo dowód na absurd narodzin. Inni, na pewno liczniejsi, będą po prostu za wszelką cenę ignorować jej istnienie.

Niezależnie od tego, jakiego wyboru dokonamy, stanięcie w prawdzie wobec własnego życia wymaga także, a może nawet przede wszystkim odniesienia się do faktu własnej śmiertelności i ograniczoności.

Jak podkreśla wybitny psycholog Viktor Frankl, którego wielokrotnie cytowałem w swoich tekstach, w pewnym sensie to właśnie śmierć nadaje sens ludzkiemu życiu. Przemijalność życia nie jest w stanie zniszczyć jego sensu, ponieważ nic z przeszłości nie zostaje bezpowrotnie utracone. Cokolwiek zrobiliśmy lub stworzyliśmy, czegokolwiek się nauczyliśmy i doświadczyliśmy – wszystko to przenieśliśmy w przeszłość. Nie ma nikogo i niczego, co mogłoby to cofnąć.

Dlatego śmierć nie jest naszym wrogiem; jest raczej częścią naszego życia, a może i winna zostać naszą siostrą, jak nazwał ją w swoich ostatnich słowach św. Franciszek z Asyżu. Mimo to dla wielu życie jawi się jako bezsensowne w zestawieniu z faktem czekającej każdego człowieka naturalnej śmierci. Frankl pyta nawet: „Czy z góry nie zmusza ona do traktowania wszelkich podejmowanych wciąż na nowo działań jako bezsensownych – bo przecież nic nie jest trwałe?”. Następnie stawia drugie pytanie, będące logiczną konsekwencją pierwszego: „A co, gdybyśmy byli nieśmiertelni?”. I odpowiada: „Gdybyśmy byli nieśmiertelni, wówczas moglibyśmy wszystko, ale to naprawdę wszystko odłożyć na później. Nigdy bowiem nie byłoby istotne, czy zrobilibyśmy coś właśnie teraz, czy jutro lub pojutrze, czy też za rok albo dziesięć lat albo kiedykolwiek. Nie groziłyby nam ani śmierć, ani żaden kres, ani żadne ograniczenie możliwości, nie widzielibyśmy powodu, aby dokonać jakiegoś czynu lub oddać się jakiemuś doświadczeniu właśnie w danej chwili – w końcu byłby na to czas, mielibyśmy przecież nieskończenie wiele czasu”.

Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-piotr-czauderna-smierc-i-swieci/

PAP/MB