Przesmyk Suwalski ma 104 km
Przesmyk suwalski to obszar pogranicza Polski i Litwy, położony między rosyjskim obwodem królewieckim a Białorusią, przez który prowadzi lądowe połączenie Polski z państwami bałtyckimi. Przywoływane w jego opisie 104 km odpowiadają długości granicy polsko-litewskiej, podawanej przez Straż Graniczną. Znaczenie tego regionu dla NATO wynika przede wszystkim z możliwości przemieszczania wojsk, sprzętu i zaopatrzenia między Polską a Litwą, a dalej Łotwą i Estonią.
.To pięta achillesowa NATO, może być obszarem szczególnie narażonym na atak rosyjski – stwierdził były oficer brytyjskiego wywiadu Philip Ingram, cytowany przez „Sun”, „Daily Express” i „Mirror”.
Gdzie leży przesmyk suwalski i do kogo należy?
Przesmyk suwalski obejmuje pogranicze dwóch państw, Polski i Litwy, dlatego określenie to nie oznacza terytorium należącego do Rosji lub Białorusi. Obwód królewiecki i Białoruś sąsiadują z tym obszarem, a granica polsko-litewska oddziela terytoria obu państw. Polska i Litwa pozostają członkami NATO, co nadaje temu połączeniu znaczenie dla bezpieczeństwa całego Sojuszu.
Na polskiej mapie przesmyk suwalski wiąże się z Suwalszczyzną i okolicami Suwałk, Sejn oraz Augustowa, natomiast jego znaczenie strategiczne obejmuje również sąsiadujący obszar Litwy. Od strony zachodniej znajduje się rosyjski obwód królewiecki, a od wschodniej Białoruś, co tłumaczy zainteresowanie tym pograniczem w analizach bezpieczeństwa. Nie jest to odrębna jednostka administracyjna ani nazwa pojedynczej drogi, lecz określenie obszaru istotnego dla komunikacji i obrony.
Liczba 104 km wymaga doprecyzowania, ponieważ Straż Graniczna podaje ją jako długość granicy Polski z Litwą. Nie należy utożsamiać tej wartości z jednolitą szerokością całego przesmyku ani długością konkretnej trasy transportowej. Chatham House opisuje przesmyk suwalski jako obszar otaczający właśnie tę granicę, położony między obwodem królewieckim a Białorusią.
.Znaczenie przesmyku suwalskiego można wyjaśnić również przez infrastrukturę transportową, ponieważ przez polsko-litewskie pogranicze prowadzi szlak Via Baltica. Jak informuje GDDKiA, 2 października 2025 r., po udostępnieniu drugiej jezdni obwodnicy Łomży, zakończono budowę polskiej części tej trasy, zapewniając dwujezdniowe połączenie ekspresowe od Warszawy do Budziska. S61 prowadzi przez okolice Suwałk do granicy z Litwą, a dalej szlak łączy Polskę z państwami bałtyckimi.
Podczas uroczystego otwarcia połączenia drogowego Polski i Litwy 20 października 2025 r. prezydenci obu państw podkreślali, że inwestycja służy gospodarce i bezpieczeństwu, o czym informowała agencja Associated Press. Sprawniejszy transport może ułatwiać przemieszczanie sojuszniczych wojsk i dostaw do państw bałtyckich, co wyjaśnia znaczenie tego regionu dla NATO. Ukończenia polskiego odcinka i połączenia z Litwą nie należy przy tym utożsamiać z zakończeniem modernizacji całego szlaku aż do Estonii.
Jakie są szanse na atak rosyjski na przesmyk suwalski?
We wrześniu 2025 r. były oficer brytyjskiego wywiadu Philip Ingram wskazywał na zagrożenia dla przesmyku suwalskiego, a jego opinię przytaczały brytyjskie dzienniki „Sun”, „Daily Express” i „Mirror”. Ostrzeżenie dotyczyło znaczenia tego obszaru dla łączności państw bałtyckich z pozostałymi sojusznikami. Swój pogląd o tym, że atak rosyjski na przesmyk suwalski jest możliwy w zasadzie cały czas Philip Ingram oparł na obserwacji ruchów rosyjskich wojsk.
– Obserwujemy zwiększoną obecność rosyjskich wojsk w Królewcu i na Białorusi, jednocześnie jesteśmy świadkami niespodziewanych ćwiczeń wojskowych i nietypowych ruchów wojsk – stwierdził analityk. Jak zauważył, „przejęcie kontroli nad tym korytarzem mogłoby potencjalnie odizolować państwa bałtyckie od ich partnerów z NATO”.
W jego ocenie atak rosyjski ma obecnie formę wojny hybrydowej z zagłuszaniem sygnału GPS, sabotażem kabli podmorskich i małymi zielonymi ludzikami, co „wywołuje niepokój wśród mniejszości rosyjskojęzycznych”.
Ingram wyjaśnił, że wszelkie potencjalne zagrożenia dla państw bałtyckich należy porównać do czasu poprzedzającego inwazję Rosji na Ukrainę.
W raporcie „Defending Europe Without the United States: Costs and Consequences”, opublikowanym w maju 2025 r., Międzynarodowy Instytut Studiów Strategicznych oceniał, że Rosja mogłaby już w 2027 r. stworzyć poważne wyzwanie militarne dla NATO, szczególnie dla państw bałtyckich. Autorzy przyjęli na potrzeby analizy hipotetyczny scenariusz zawieszenia broni w Ukrainie w 2025 r. oraz rozpoczęcia wycofywania się Stanów Zjednoczonych z NATO i redukcji ich obecności wojskowej w Europie. Zaznaczyli przy tym, że nie uznają takiego scenariusza za nieuchronny, dlatego wskazanego roku nie należy przedstawiać jako ustalonego terminu rosyjskiej agresji.
Oceny znaczenia przesmyku suwalskiego nie są jednak jednolite, czego przykładem jest analiza Alexandra Lanoszki opublikowana przez Chatham House w lipcu 2022 r. Autor wskazywał, że niektóre opisy wyjątkowej podatności tego regionu na atak wyolbrzymiają jego znaczenie, a ewentualna agresja tworzyłaby poważne zagrożenia również dla Rosji. Zwracał uwagę na ryzyko eskalacji konfliktu z NATO oraz możliwość izolacji rosyjskich sił w obwodzie królewieckim. Jest to argument za ocenianiem przesmyku w kontekście całej obrony regionu bałtyckiego, z uwzględnieniem możliwości obu stron.
Kontekst bezpieczeństwa przesmyku suwalskiego zmieniło rozszerzenie NATO o Finlandię, która przystąpiła do Sojuszu 4 kwietnia 2023 r., oraz Szwecję, będącą jego członkiem od 7 marca 2024 r. Ich obecność pozwala rozpatrywać obronę państw bałtyckich również z uwzględnieniem północnego zaplecza Sojuszu, obok połączenia lądowego przez Polskę i Litwę. Dodatkowym elementem wzmacniania regionu jest rozbudowa niemieckiej brygady na Litwie, która według komunikatu Bundeswehry z 14 września 2026 r. ma osiągnąć gotowość bojową do końca 2027 r., obejmując około 4800 żołnierzy i 200 pracowników cywilnych. Szersze znaczenie tego regionu dla obrony państw bałtyckich przedstawiamy w materiale „PRZESMYK SUWALSKI. Dlaczego jest tak ważny?”.
PAP/ad
