Czy średniowieczne armie były mniejsze niż się wydaje?

Wielu historyków przepuszcza, że średniowieczne armie były z reguły naprawdę niewielkie, mniejsze niż sobie wyobrażamy. Skąd biorą się te przypuszczenia, i czy faktycznie dawne bitwy były tak mało spektakularne?

Średniowieczne bitwy od dawna pobudzały wyobraźnie. Tysiące rycerzy w lśniących zbrojach. Chorągwie łopoczące na wietrze. Deszcze strzał, niemal przysłaniające słońce. Filmy oraz literatura zdecydowanie utrwaliły widowiskową wizje bitew w wiekach średnich. Jak jednak było naprawdę?

Wielu ekspertów uważa, że średniowieczne armie były dużo mniej imponujące niż powszechnie się uważa. Pierwszym zwolennikiem “teorii małych armii” był niemiecki historyk wojskowości Hans Delbrück. Początkowo zajmował się on historią starożytnej sztuki wojennej, ale w trzecim tomie swojej obszernej pracy „Historia wojny”, wydanym w 1907 roku, postawił tezę, że  średniowiecze w Europie było okresem pozbawionym bardziej skomplikowanych doktryn wojskowych. 

Miał przez to na myśli przede wszystkim brak skutecznych formacji piechoty oraz sprawnie działającej logistyki (co w naturalny sposób ograniczało liczebność armii). Dowodził także, że kronikarze często zawyżali liczbę wojsk przeciwnika, aby wyolbrzymić znaczenie własnego zwycięstwa albo usprawiedliwić klęskę.

Kolejni historycy często zgadzali się z jego teorią. Jedną z przyczyn małego rozmiaru średniowiecznych armii mogła być kawaleria. Konni rycerze i niskourodzeni zbrojni byli bowiem główną siła uderzeniową przez niemal całe średniowiecze, a ich utrzymanie było dużo bardziej kosztowne. To samo tyczy się wyszkolenia i wyposażenia zabitych kawalerzystów. Średniowieczne armie, zwłaszcza na początku tej epoki, były więc raczej małe, skupione stosunkowo nielicznych rycerzy. Przykładowo, Karol Wielki u szczytu swojej potęgi miał dysponować armią “zaledwie” pięciu tysięcy jeźdców. 

Nie bez przyczyny był także aspekt ekonomiczny. Piesi wojownicy, podchodzący z najniższych klas społecznych, byli często bardziej przydatni na swoich polach, a ich strata była bardzo bolesna dla średniowiecznej gospodarki. 

Nie znaczy to oczywiście, że wielkie średniowieczne bitwy są wyłącznie obrazem zbiorowej wyobraźni. Historia zna wiele przykładów takich batalii. Starcia podczas wojen krzyżowych czy wojny stuletniej często były udziałem tysięcy ludzi, a w słynnej bitwie pod Grunwaldem walczyło ponad 68 tysięcy ludzi. Te starcia były jednak raczej wyjątkami od reguły. 

Maciej Bzura