Podręczniki do nowej podstawy programowej 2027. Liceum, technikum i szkoła branżowa

Nowe podręczniki do pierwszych klas liceów, techników i szkół branżowych będą potrzebne od roku szkolnego 2027/2028, kiedy zacznie obowiązywać nowa podstawa programowa. Według stanu na 17 sierpnia 2026 r. prace nad podstawami poszczególnych przedmiotów nadal trwają, dlatego nie ma jeszcze kompletnego oficjalnego wykazu podręczników przygotowanych do reformy. Rodzice i uczniowie nie powinni kupować książek na rok 2027/2028 przed opublikowaniem przez szkołę zatwierdzonego zestawu.

.Pytanie o podręczniki do nowej podstawy programowej staje się coraz ważniejsze dla uczniów kończących szkołę podstawową, ich rodziców, nauczycieli oraz dyrektorów szkół ponadpodstawowych. Reforma programowa będzie wprowadzana etapami, dlatego przez kilka lat w tych samych szkołach będą uczyć się jednocześnie uczniowie realizujący różne podstawy programowe. Innych książek będzie potrzebował uczeń rozpoczynający naukę we wrześniu 2027 r., a innych jego starszy kolega kontynuujący rozpoczęty wcześniej cykl kształcenia.

Najważniejsza informacja jest jednoznaczna: nowa podstawa programowa dla szkół ponadpodstawowych ma zacząć obowiązywać 1 września 2027 r. w klasach pierwszych. Zmiana obejmie licea ogólnokształcące, technika oraz szkoły branżowe, przy czym w przypadku szkolnictwa zawodowego trzeba odróżniać podstawę kształcenia ogólnego od podstaw programowych kształcenia w poszczególnych zawodach.

Nie oznacza to jednak, że już teraz można przedstawić zamkniętą listę nowych książek. Podręcznik może zostać uznany za zgodny z nową podstawą dopiero wtedy, gdy znana jest jej ostateczna treść, wydawca przygotuje publikację, rzeczoznawcy wydadzą wymagane opinie, a minister edukacji dopuści książkę do użytku szkolnego. Dopiero po przejściu tej procedury podręcznik pojawia się w oficjalnym wykazie Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Kiedy nowa podstawa programowa wejdzie do liceów i techników?

Kompleksowa reforma programowa jest wprowadzana stopniowo. Od 1 września 2026 r. nowa podstawa obejmie przedszkola oraz klasy I i IV szkoły podstawowej. Rok później, 1 września 2027 r., ma rozpocząć się jej wdrażanie w pierwszych klasach szkół ponadpodstawowych.

W praktyce oznacza to powstanie dwóch równoległych porządków. Uczniowie rozpoczynający pierwszą klasę we wrześniu 2027 r. będą kształceni według nowej podstawy, natomiast starsze roczniki mają kontynuować naukę zgodnie z zasadami, na podstawie których rozpoczęły szkołę ponadpodstawową. Reforma będzie więc przesuwała się wraz z pierwszym objętym nią rocznikiem do następnych klas.

Pierwszy rocznik licealistów uczących się według nowej podstawy powinien przystąpić do matury w 2031 r. Uczniowie techników, których cykl kształcenia jest dłuższy, mają zdawać egzamin według nowej formuły w 2032 r. Z tego względu przyszłe podręczniki nie będą jedynie nowymi redakcjami obecnych książek, lecz elementem systemu prowadzącego do zmienionego egzaminu maturalnego.

Czy są już podręczniki do nowej podstawy programowej 2027?

Według stanu na 17 sierpnia 2026 r. nie ma jeszcze kompletnego oficjalnego wykazu podręczników do nowej podstawy programowej dla liceów, techników i szkół branżowych. Nie powinno to dziwić, ponieważ Instytut Badań Edukacyjnych rozpoczął prace nad propozycjami podstaw dla szkół ponadpodstawowych 2 marca 2026 r. W prace zaangażowano około 280 ekspertów skupionych w 30 zespołach przedmiotowych.

Zespoły mają przygotować koncepcje podstaw dla poszczególnych przedmiotów, następnie ich pierwsze projekty, poprawki wynikające z recenzji oraz kolejne wersje dokumentów. Projekty mają zostać poddane recenzjom i konsultacjom społecznym. Dopiero później możliwe będzie zakończenie procesu legislacyjnego i przedstawienie wydawcom ostatecznych wymagań, według których będą opracowywane książki.

W internecie można już znaleźć podręczniki oznaczane jako „nowe”, „zgodne ze zmianami” albo przeznaczone do „nowej podstawy programowej”. Nie wszystkie te określenia odnoszą się jednak do reformy szkół ponadpodstawowych rozpoczynającej się w 2027 r. Część dotyczy podstawy wprowadzonej po reformie z 2017 r., część zmian z 2022 r., a jeszcze inne publikacje są nowymi wydaniami przygotowanymi po ograniczeniu wymagań w 2024 r.

Samo umieszczenie słowa „nowy” w tytule serii albo na okładce książki nie przesądza więc o jej zgodności z podstawą, która zacznie obowiązywać w pierwszych klasach szkół ponadpodstawowych w 2027 r. Rozstrzygające znaczenie będą miały podstawa programowa wskazana w dokumentacji podręcznika, decyzja ministra edukacji oraz numer ewidencyjny w oficjalnym wykazie. Informacji tych nie należy zastępować zapewnieniami sprzedawcy ani samą deklaracją wydawcy.

Dlaczego zmian z 2024 r. nie należy mylić z reformą 2027?

Od 1 września 2024 r. w szkołach ponadpodstawowych obowiązuje ograniczona podstawa programowa, w której zakres wymagań został zmniejszony o około 20 proc. Było to rozwiązanie przejściowe, a nie pełna reforma konstrukcji nauczania. Zmiany objęły 18 przedmiotów ogólnokształcących w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych.

Ministerstwo Edukacji Narodowej podkreślało wówczas, że ograniczenie zakresu materiału zostało przygotowane tak, aby nie trzeba było wymieniać podręczników. Uczniowie mogli nadal korzystać z dotychczasowych książek, a wydawcy mieli wskazywać nauczycielom fragmenty wykraczające poza zmniejszone wymagania. Szerzej opisywaliśmy ten etap zmian w materiale „Znaczące zmniejszenie obowiązków uczniów w nowym roku szkolnym 2024/2025”.

Reforma rozpoczynająca się w szkołach ponadpodstawowych w 2027 r. ma mieć inny charakter. Nie chodzi wyłącznie o skreślenie części tematów z dotychczasowego dokumentu, ale o zmianę sposobu opisywania celów kształcenia, większe znaczenie praktycznego stosowania wiedzy, rozwijanie kompetencji oraz silniejsze powiązanie treści nauczania z przyszłymi wymaganiami egzaminacyjnymi. Ostateczny zakres tych zmian będzie można ocenić po opublikowaniu i przyjęciu podstaw dla poszczególnych przedmiotów.

Trzeba również oddzielić reformę szkół podstawowych rozpoczynającą się we wrześniu 2026 r. od zmian w liceach, technikach i szkołach branżowych. Podręczniki przygotowane dla klas I i IV szkoły podstawowej nie są podręcznikami dla szkół ponadpodstawowych. Zbieżność nazwy reformy i bliskość dat sprawiają jednak, że informacje o obu etapach są już często ze sobą mylone.

Jak rozpoznać podręcznik zgodny z nową podstawą programową?

Podręcznik szkolny nie staje się oficjalnie dopuszczonym podręcznikiem wyłącznie na podstawie decyzji wydawcy. Minister edukacji dopuszcza książkę do użytku szkolnego po otrzymaniu pozytywnych opinii rzeczoznawców. Następnie publikacja jest wpisywana do prowadzonego przez MEN wykazu podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego.

Wpis zawiera m.in. tytuł, autorów, wydawnictwo, przedmiot, typ szkoły, zakres kształcenia, numer ewidencyjny, informacje o rzeczoznawcach oraz datę decyzji. W przypadku liceum i technikum szczególnie ważne będzie wskazanie, czy podręcznik przeznaczony jest do zakresu podstawowego, rozszerzonego czy obu zakresów. Istotna będzie również część serii, ponieważ wiele cykli podręcznikowych jest rozłożonych na kilka kolejnych klas.

Numer wydrukowany na okładce nie wystarczy, jeżeli dotyczy wcześniejszej podstawy programowej. Przed zakupem trzeba sprawdzić nie tylko sam numer, lecz także rok i podstawę, do której przypisana została konkretna książka. Bezpiecznym punktem odniesienia pozostaje oficjalna baza MEN, a nie opis w sklepie internetowym, ogłoszenie sprzedawcy używanych książek czy podobieństwo okładek.

Należy przy tym pamiętać, że „nowe wydanie” i „podręcznik do nowej podstawy programowej” nie są pojęciami tożsamymi. Nowe wydanie może oznaczać poprawienie błędów, odświeżenie szaty graficznej, zmianę układu ćwiczeń albo aktualizację pojedynczych danych. Dopiero formalne przypisanie książki do podstawy obowiązującej od 2027 r. pozwoli uznać ją za podręcznik przygotowany dla pierwszego rocznika reformy.

Kto wybiera podręczniki w liceum, technikum i szkole branżowej?

Ministerstwo Edukacji Narodowej dopuszcza podręczniki do użytku, ale nie wybiera jednej obowiązkowej książki dla wszystkich szkół w Polsce. Nauczyciel może zdecydować o realizowaniu programu z wykorzystaniem podręcznika, materiałów edukacyjnych lub ćwiczeniowych, może również zrezygnować ze wskazywania podręcznika. Ostateczny szkolny zestaw powstaje na podstawie decyzji podejmowanych w danej placówce zgodnie z obowiązującą procedurą.

Rodzic ani uczeń nie powinien zatem wybierać książki wyłącznie na podstawie przedmiotu i klasy. Dwie szkoły, a czasem nawet dwa oddziały realizujące inne rozszerzenia, mogą korzystać z różnych publikacji. Znaczenie mają także poziom kształcenia, język obcy, profil klasy i program przyjęty przez nauczyciela.

Najbezpieczniejszą zasadą pozostaje oczekiwanie na oficjalny wykaz przekazany przez szkołę. Dotyczy to szczególnie pierwszych klas, w których rodzic nie zna jeszcze wszystkich nauczycieli, zakresów przedmiotów i szkolnych programów. Przedwczesny zakup może oznaczać wybór niewłaściwego poziomu, innej części serii albo publikacji opracowanej do wcześniejszej podstawy.

Spór o sposób wybierania podręczników i pozycję największych wydawców ma w Polsce długą historię. O konsekwencjach koncentracji rynku oraz relacjach między wydawcami, nauczycielami i dyrektorami pisaliśmy w analizie „Repolonizacja podręczników szkolnych?”. Nowa reforma będzie kolejnym momentem, w którym pytania o jakość książek, swobodę wyboru i konkurencję między wydawcami powrócą ze szczególną siłą.

Jak reforma obejmie liceum, technikum i szkołę branżową?

W liceum ogólnokształcącym najważniejsze znaczenie będzie miała relacja między nową podstawą, zakresem podstawowym, przedmiotami rozszerzonymi oraz maturą w formule planowanej od 2031 r. Podręczniki powinny prowadzić ucznia przez cały czteroletni cykl, ale pierwsze publikacje będą pojawiały się stopniowo, wraz z przechodzeniem rocznika reformy do kolejnych klas. Nie należy zakładać, że we wrześniu 2027 r. dostępne będą od razu wszystkie części wszystkich serii dla pełnego czteroletniego cyklu.

W technikum trzeba będzie połączyć kształcenie ogólne z przygotowaniem zawodowym. Podręczniki do języka polskiego, matematyki, historii, biologii czy geografii podlegają zasadom dotyczącym kształcenia ogólnego, natomiast materiały do przedmiotów zawodowych wynikają z odrębnych podstaw kształcenia w zawodach. Uczeń technikum może więc spotkać się jednocześnie z książkami przygotowanymi do reformy ogólnej i materiałami wynikającymi ze zmian dotyczących konkretnego zawodu.

Podobne rozróżnienie jest konieczne w branżowej szkole I i II stopnia. IBE przygotowuje propozycje podstaw kształcenia ogólnego także dla szkół branżowych, ale nie oznacza to automatycznego ujednolicenia wszystkich materiałów zawodowych. Rodzic i uczeń powinni sprawdzać, czy szkolny wykaz odnosi się do zajęć ogólnokształcących, czy do kształcenia zawodowego.

W każdym z tych typów szkół szczególna sytuacja może dotyczyć języków obcych, których wybór zależy nie tylko od podstawy, lecz również od stopnia zaawansowania i kontynuacji nauki ze szkoły podstawowej. Samo oznaczenie „klasa pierwsza liceum i technikum” może okazać się niewystarczające. Trzeba sprawdzić wariant podstawy, poziom kursu oraz decyzję szkoły.

Czy we wrześniu 2027 r. wszystkie podręczniki trzeba będzie wymienić?

Nowe podręczniki będą dotyczyły przede wszystkim uczniów rozpoczynających naukę według nowej podstawy. Starsze roczniki mają kontynuować kształcenie zgodnie z wcześniejszymi wymaganiami, dlatego w jednej szkole przez kilka lat będą używane książki przypisane do różnych podstaw. Nie będzie to sytuacja wyjątkowa, lecz naturalna konsekwencja etapowego wprowadzania reformy.

Nie każdy przedmiot musi również wymagać tradycyjnego podręcznika. Obowiązujące przepisy pozwalają nauczycielowi korzystać z podręcznika, materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych albo prowadzić zajęcia bez wskazywania jednej książki. Znaczenie mogą zyskać materiały cyfrowe, zasoby Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, własne materiały nauczyciela oraz zestawy źródeł wykorzystywane podczas pracy projektowej.

Nie można jednak zakładać, że książki używane obecnie automatycznie wystarczą pierwszoklasistom rozpoczynającym naukę w 2027 r. Reforma ma zmienić nie tylko zakres materiału, lecz również układ celów, oczekiwanych efektów uczenia się i sposób wykorzystywania wiedzy. O możliwości stosowania starszych wydań będzie można odpowiedzialnie mówić dopiero po porównaniu ostatecznych podstaw oraz programów nauczania.

W przypadku przedmiotów, w których zmiany okażą się ograniczone, wydawcy mogą zdecydować się na odpowiednio zmodyfikowane wydania istniejących serii. Tam, gdzie przebudowa podstawy będzie głęboka, potrzebne mogą być zupełnie nowe cykle. Skala wymiany będzie więc różna w zależności od przedmiotu i nie powinna być oceniana na podstawie jednego wspólnego komunikatu.

Jak mogą zmienić się nowe podręczniki?

Założenia Reformy26 wskazują na odejście od modelu opartego przede wszystkim na zapamiętywaniu dużej liczby szczegółowych wiadomości. Większe znaczenie mają otrzymać kompetencje kluczowe, samodzielne stosowanie wiedzy, zajęcia praktyczne, projekty oraz łączenie zagadnień pojawiających się na różnych przedmiotach. MEN zapowiada również większą autonomię nauczycieli oraz ściślejsze powiązanie podstawy z przyszłymi wymaganiami egzaminacyjnymi.

Jeżeli te założenia zostaną konsekwentnie przeniesione do podstaw dla liceów, techników i szkół branżowych, zmienić powinien się również model podręcznika. Obok tekstu objaśniającego i zestawu ćwiczeń większą rolę mogą odgrywać analiza źródeł, doświadczenia, zadania problemowe, projekty zespołowe oraz pytania wymagające łączenia wiedzy z kilku dziedzin. W podręcznikach maturalnych szczególnie ważne będzie pokazanie relacji między zdobywaną wiedzą a umiejętnościami sprawdzanymi na egzaminie.

Nie oznacza to, że wiedza przedmiotowa przestanie być potrzebna. Uczeń nie może rozwiązywać problemów historycznych bez znajomości chronologii, analizować dzieła literackiego bez znajomości języka i tradycji ani prowadzić rozumowania matematycznego bez opanowania właściwych pojęć. O jakości reformy rozstrzygnie zatem nie samo ograniczenie liczby wiadomości, lecz zachowanie równowagi między wiedzą, rozumieniem i zdolnością działania.

Debata o programach historii pokazała, jak istotny społecznie jest wybór treści obecnych w podstawach i podręcznikach. Argumenty historyków dotyczące ograniczania chronologii, kontekstu kulturowego oraz wiedzy niezbędnej do rozumienia współczesności przedstawialiśmy w tekście „Zmiany w programie nauczania historii. Alarm historyków”. Podobne dyskusje będą zapewne towarzyszyć publikowaniu projektów dla kolejnych przedmiotów.

Ile będą kosztowały podręczniki do szkoły ponadpodstawowej?

Zgodnie z obecnym systemem powszechna dotacja zapewniająca uczniom bezpłatne komplety podręczników dotyczy przede wszystkim szkoły podstawowej, a nie wszystkich uczniów liceów, techników i szkół branżowych. W szkołach ponadpodstawowych koszt zakupu książek najczęściej ponoszą rodzice albo pełnoletni uczniowie. Istnieją programy pomocy adresowane do określonych grup, jednak nie są one odpowiednikiem powszechnego systemu bezpłatnych podręczników dla wszystkich licealistów.

Nie wiadomo jeszcze, jakie będą ceny kompletów przygotowanych na rok szkolny 2027/2028. Wpłyną na nie koszty opracowania nowych serii, druku i dystrybucji, liczba części, zakres materiałów cyfrowych oraz polityka poszczególnych wydawców. Pierwszy rok reformy może ograniczyć także rynek książek używanych, ponieważ uczniowie nowego rocznika nie będą mogli po prostu odkupić wszystkich publikacji od starszych kolegów.

Tym bardziej istotne będzie unikanie przedwczesnych zakupów. Książka kupiona kilka miesięcy wcześniej może nie znaleźć się w szkolnym zestawie albo może zostać zastąpiona innym wydaniem po zakończeniu procedury dopuszczenia. Warto również sprawdzać, czy szkoła wymaga całego pakietu, czy jedynie podręcznika, oraz czy ćwiczenia i dostęp do materiałów cyfrowych są rzeczywiście potrzebne.

Oficjalny wykaz podręczników MEN

Jedynym urzędowym potwierdzeniem dopuszczenia podręcznika do użytku szkolnego jest wpis w wykazie prowadzonym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Baza pozwala wyszukiwać publikacje według podstawy programowej, typu szkoły, przedmiotu i innych parametrów. Oddzielnie publikowana jest również lista wniosków o dopuszczenie książek wraz ze statusem prowadzonych postępowań.

Wraz z pojawianiem się podręczników do podstawy obowiązującej od 2027 r. niniejszy materiał będzie uzupełniany o tytuły publikacji, autorów, wydawców, przedmioty, poziomy nauczania, numery ewidencyjne oraz daty decyzji. Pozwoli to stworzyć niezależny i uporządkowany przewodnik po książkach dostępnych dla liceów, techników oraz szkół branżowych. Zbiorcze materiały o podręcznikach szkolnych znajdują się również w rozwijanym dziale “Podręczniki”.

Szczególnej ostrożności wymagają wyniki wyszukiwania prowadzące do starszych komunikatów MEN zatytułowanych „nowa podstawa programowa”. Takie materiały mogą dotyczyć reformy rozpoczynanej w szkołach ponadpodstawowych w 2019 r., a nie zmian planowanych od 2027 r. Każdą informację trzeba sprawdzać razem z datą publikacji, rokiem podstawy i typem szkoły.

Podręczniki do nowej podstawy programowej 2027. Pytania i odpowiedzi

Od kiedy nowa podstawa programowa będzie obowiązywać w liceum?

Nowa podstawa ma obowiązywać od 1 września 2027 r. Początkowo zostaną nią objęci uczniowie klas pierwszych liceów ogólnokształcących.

Od kiedy nowa podstawa będzie obowiązywać w technikum?

Pierwsze klasy techników mają rozpocząć naukę według nowej podstawy 1 września 2027 r. Pierwsza matura w nowej formule dla tego rocznika planowana jest na 2032 r.

Czy reforma obejmie szkoły branżowe?

Tak. Prace IBE obejmują podstawy kształcenia ogólnego dla szkół branżowych I i II stopnia. Podstawy przedmiotów zawodowych i materiały do kształcenia zawodowego należy jednak rozpatrywać oddzielnie.

Czy jest już lista podręczników na rok szkolny 2027/2028?

Według stanu na 17 sierpnia 2026 r. nie ma kompletnej oficjalnej listy podręczników przygotowanych do nowej podstawy dla szkół ponadpodstawowych. Projekty podstaw przedmiotowych pozostają w trakcie przygotowywania, recenzowania i konsultowania.

Czy warto już kupować podręczniki do pierwszej klasy w 2027 r.?

Nie. Zakup powinien nastąpić dopiero po opublikowaniu przez szkołę wykazu dla konkretnej klasy, przedmiotu i poziomu nauczania.

Czy podręczniki używane obecnie będą ważne po reformie?

Dla starszych roczników kontynuujących naukę według dotychczasowej podstawy nadal będą potrzebne obecne książki. O przydatności tych wydań dla pierwszych klas objętych reformą będzie można rozstrzygnąć po opublikowaniu nowych podstaw i programów nauczania.

Czy każdy uczeń pierwszej klasy będzie miał takie same podręczniki?

Nie. Wybór zależy od szkoły, nauczyciela, programu nauczania, profilu oddziału, przedmiotów rozszerzonych oraz poziomu języków obcych.

Czy minister edukacji wybiera jeden podręcznik dla wszystkich szkół?

Nie. Minister dopuszcza podręczniki do użytku i wpisuje je do oficjalnego wykazu. Spośród dopuszczonych publikacji szkoły i nauczyciele dokonują wyboru zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Czy nauczyciel musi korzystać z podręcznika?

Nie. Nauczyciel może stosować podręcznik, materiały edukacyjne lub ćwiczeniowe, ale może również prowadzić zajęcia bez wskazywania jednej książki.

Czy nowe podręczniki do liceum będą bezpłatne?

Obecnie nie ma powszechnego systemu bezpłatnych podręczników obejmującego wszystkich uczniów szkół ponadpodstawowych. Zakupy najczęściej finansują rodzice lub pełnoletni uczniowie, z wyjątkiem osób objętych odpowiednimi programami pomocy.

Gdzie sprawdzić numer dopuszczenia podręcznika?

Numer oraz dane dotyczące decyzji można sprawdzić w oficjalnym wykazie podręczników prowadzonym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Należy sprawdzić również podstawę programową, typ szkoły, przedmiot i zakres kształcenia.

Kiedy poznamy pierwsze podręczniki do nowej podstawy?

Pierwsze wiarygodne informacje będą pojawiały się po ogłoszeniu ostatecznych podstaw, przygotowaniu książek przez wydawców i rozpoczęciu procedur dopuszczania. Wykaz będzie następnie uzupełniany wraz z wydawaniem kolejnych decyzji przez ministra edukacji.

Nowa podstawa programowa w szkołach ponadpodstawowych rozpocznie się od jednego rocznika, ale jej skutki będą narastać przez kolejne lata. Podręczniki staną się jednym z najważniejszych sprawdzianów jakości reformy, ponieważ to właśnie za ich pośrednictwem przepisy i ogólne założenia zostaną przełożone na codzienną pracę ucznia oraz nauczyciela. Najważniejsze jest dziś zachowanie jasnego rozróżnienia między książkami używanymi obecnie, publikacjami przygotowanymi do zmian w szkole podstawowej od 2026 r. oraz przyszłymi podręcznikami dla pierwszych klas liceów, techników i szkół branżowych od 2027 r.

Materiał będzie aktualizowany wraz z publikacją projektów podstaw programowych, zakończeniem konsultacji, wydawaniem rozporządzeń oraz pojawianiem się w wykazie MEN pierwszych podręczników na rok szkolny 2027/2028. Stan informacji na 17 sierpnia 2026 r.

Karolina Jaszowiecka