Astronomowie odkryli niezwykłą egzoplanetę krążącą w kierunku przeciwnym do obrotu swojej gwiazdy

Naukowcy odkryli niezwykłą planetę GJ 3090 b, która nie tylko krąży wstecznie, czyli porusza się wokół swojej gwiazdy w kierunku przeciwnym do jej obrotu, ale również ma silnie nachyloną orbitę.

Jak powstają układy planetarne

Jak tłumaczą astronomowie, gwiazdy i ich planety powstają, gdy obłok gazu i pyłu zapada się pod wpływem własnej grawitacji w przestrzeni kosmicznej. Następnie tworzy się dysk wokół młodej gwiazdy, w którym powstają światy. W tym idealnym scenariuszu powstałe globy powinny krążyć w tym samym kierunku co ich obiekt macierzysty oraz w tej samej płaszczyźnie co jego równik, prostopadle do osi obrotu. Tego rodzaju układy określane są jako wyrównane.

W Układzie Słonecznym osiem planet krąży w tym samym kierunku co Słońce, jednak między płaszczyznami ich orbit a płaszczyzną równikową Słońca występuje niewielki kąt. Kąt ten, często określany jako Psi, wynosi w zależności od planety od około 3 do 7 stopni. W przypadku Ziemi jest to nieco ponad 7 stopni.

To niewielkie odchylenie od idealnego scenariusza może być śladem zaburzeń, do których doszło podczas formowania się naszego kosmicznego sąsiedztwa, takich jak spotkanie z inną gwiazdą lub niesymetryczne zapadanie się początkowego obłoku. Astronomowie wskazują, że pomiar kąta Psi dostarcza informacji o powstawaniu i ewolucji układów planetarnych, dlatego próbują określać jego wartość także w innych systemach gwiazdowych.

Kąt Psi pozwala zbadać ułożenie orbit

W ramach nowego badania naukowcy pod kierownictwem Yanna Cartereta z University of Geneva odkryli, że planeta oznaczona jako GJ 3090 b nie tylko poruszała się po silnie nachylonej względem gwiazdy orbicie, ale również krąży wstecznie, czyli w kierunku przeciwnym do obrotu swojego obiektu macierzystego. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „Astronomy & Astrophysics”.

GJ 3090, wokół której krąży obcy świat, to czerwony karzeł, czyli gwiazda chłodniejsza i mniejsza od Słońca. Orbitująca ją planeta GJ 3090 b została po raz pierwszy wykryta przez kosmiczny teleskop TESS, który skanuje niebo w poszukiwaniu tranzytów, czyli niewielkich, okresowych zmian jasności gwiazd spowodowanych przejściem planet przed ich tarczą.

Planeta krążąca wstecznie wokół GJ 3090

Astronomowie oszacowali, że promień planety jest 2,2 razy większy od promienia Ziemi, a jej masa wynosi 4,5 masy naszej planety. GJ 3090 b należy do klasy „sub-Neptunów”, najliczniejszej grupy egzoplanet w Drodze Mlecznej.

Jak opisują naukowcy, kąt Psi dla GJ 3090 b wynosi około 136 stopni. Znanych jest tylko pięć innych układów składających się z kilku planet, w których znajduje się świat, którego orbita jest silnie nachylona względem osi obrotu gwiazdy, a kąt Psi przekracza 70 stopni.

GJ 3090 b ma niezwykle nachyloną orbitę

Jednak w przeciwieństwie do innych systemów nie ma dowodów na obecność masywnego obiektu, innej gwiazdy lub planety, krążącego wokół GJ 3090 i mogącego odpowiadać za tę niezwykłą konfigurację.

Astronomowie szukają wyjaśnienia niezwykłej konfiguracji

Zdaniem badaczy brak masywnego towarzysza, który mógłby wyjaśnić nietypową orbitę GJ 3090 b, oznacza konieczność rozważenia innych hipotez. Jedną z nich może być to, że gwiazda mogła przechwycić dodatkowy dysk, nachylony względem jej płaszczyzny obrotu i poruszający się w przeciwnym kierunku. To właśnie w nim mogły następnie powstać planety tego układu.

Emil Gołoś