Ile helu powstało po Wielkim Wybuchu?

hel we Wszechświecie

Naukowcy oszacowali, że około 90 proc. helu we Wszechświecie powstało wkrótce po Wielkim Wybuchu, a pozostałe 10 proc. w wyniku syntezy jądrowej zachodzącej we wnętrzach gwiazd. Wyniki badań pomagają dokładniej określić pierwotny skład kosmosu i lepiej zrozumieć jego ewolucję od pierwszych chwil istnienia.

Jak powstał hel we Wszechświecie?

.Jak opisują astronomowie, w pierwszych chwilach po Wielkim Wybuchu powstały dwa pierwiastki, wodór i hel. Oprócz nich wytworzyły się również śladowe ilości lekkich pierwiastków, takich jak lit, ale ich ilość była znikoma. We wczesnym Wszechświecie na trzy części wodoru przypadała jedna część helu. Wszystkie cięższe pierwiastki powstały później w wyniku procesów astrofizycznych. Tworzyły się w gwiazdach w procesach syntezy jądrowej, podczas wybuchów supernowych lub rozprzestrzeniały się w przestrzeni kosmicznej wskutek zderzeń gwiazd neutronowych. Nawet we współczesnym kosmosie cięższe pierwiastki, nazywane metalami, są rzadkie.

Jednym ze sposobów badania Wielkiego Wybuchu, stosowanym przez naukowców, jest analiza proporcji poszczególnych pierwiastków, zwłaszcza pierwotnej zawartości wodoru i helu. Ustalenie tych wartości nie jest jednak proste. Cały obserwowany wodór powstał w początkach istnienia Wszechświata, ale nie cały obserwowany hel pochodzi z tego okresu.

Większość helu powstała na samym początku istnienia Wszechświata, ale pierwiastek ten jest również najczęstszym produktem ubocznym syntezy jądrowej zachodzącej w gwiazdach. Wytwarzają one nie tylko metale, lecz także duże ilości helu. Oznacza to, że w ciągu miliardów lat udział helu we Wszechświecie stopniowo wzrastał, co wpływa na wyniki pomiarów.

Naukowcy zbadali 54 galaktyki ubogie w metale

.W ramach projektu Large Binocular Telescope Primordial Helium Abundance (LBT YP) naukowcy zbadali zawartość wodoru i helu w galaktykach ubogich w metale. Te odległe obiekty zawierają głównie wczesne gwiazdy, dlatego występuje w nich niewiele ciężkich pierwiastków. Astrofizycy założyli, że galaktyki ubogie w metale są również w mniejszym stopniu wzbogacone w hel powstały w gwiazdach. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „The Astrophysical Journal”.

Hel we Wszechświecie a początki kosmosu

.Na podstawie analizy obszarów gazu międzygwiazdowego w 54 galaktykach naukowcy ustalili, że pierwotny hel stanowi 24,58 proc. początkowej materii Wszechświata pod względem masy. Wynik ten jest zbliżony do wartości uzyskanej na podstawie obserwacji mikrofalowego promieniowania tła przez satelitę Planck, która wyniosła 24,67 proc. Zgodność tych wyników stanowi dodatkowe potwierdzenie modelu Wielkiego Wybuchu.

Porównując te wyniki z pomiarami zawartości helu w bliższym otoczeniu, astrofizycy oszacowali, że około 90 proc. helu we Wszechświecie powstało w początkowym okresie jego istnienia, a pozostałe 10 proc. w wyniku syntezy jądrowej zachodzącej w gwiazdach. Wyniki te dostarczają informacji na temat tempa powstawania gwiazd w galaktykach. Mogą również pomóc w lepszym zrozumieniu procesów prowadzących do powstawania różnych pierwiastków.

Emil Gołoś

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 17 października 2026
Fot. Ilustracja wygenerowana przez AI.