Jak grawitacja Drogi Mlecznej utrudnia poszukiwania ciemnej materii

Grawitacja Drogi Mlecznej może utrudniać astronomom poszukiwania ciemnej materii. Nowe symulacje pokazują, że sama galaktyka może powodować nieregularności w strumieniach gwiazd przypominające te, które mogłyby powstawać pod wpływem skupisk tej tajemniczej substancji.
Strumienie gwiazd pomagają badać ciemną materię
.Jak opisują astronomowie, większość gwiazd w Drodze Mlecznej znajduje się na stosunkowo płaskiej płaszczyźnie. Przestrzeń wokół niej jest jednak znacznie bardziej chaotyczna, a pasma gwiazd, zwane strumieniami gwiazd, przemieszczają się wokół Drogi Mlecznej podobnie jak planety w Układzie Słonecznym krążą wokół Słońca.
Naukowców od dawna fascynuje możliwość, że strumienie gwiazd mogą pośrednio ujawniać obecność ciemnej materii, tajemniczej, hipotetycznej substancji, która nie oddziałuje ze światłem ani zwykłą materią, z wyjątkiem oddziaływania grawitacyjnego. W ramach nowego badania naukowcy z University of Washington podważyli jednak jedną z głównych teorii łączących ciemną materię z tymi formacjami. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „The Astrophysical Journal”.
Astronomowie zakładają, że ciemna materia stanowi większość masy we Wszechświecie i tworzy rusztowanie, na którym rosną galaktyki. Jednak wciąż nie wiedzą, czym właściwie jest, a Droga Mleczna pozostaje jednym z obiektów do prowadzenia analiz, które pomogłyby lepiej zrozumieć tę tajemniczą substancję. A strumienie gwiazd są ich zdaniem jednym z najważniejszych narzędzi pozwalających badać ciemną materię w naszym galaktycznym otoczeniu.
Jak powstają strumienie gwiazd
.Strumienie gwiazd powstają, gdy grupa gwiazd zbliża się do galaktyki i zostaje schwytana przez jej grawitację. Gdy obiekty te zaczynają krążyć wokół większej struktury, jej grawitacja rozciąga grupę w długi, cienki filament gwiazd. Większość galaktyk ma strumienie gwiazd, jednak te znajdujące się w Drodze Mlecznej są najlepiej widoczne dla astronomów.
W naszej galaktyce większość obserwowanych strumieni gwiazd ma nieregularną strukturę. Ich ciągłość zaburzają luki i zagięcia. Badacze uważają, że mogą być one skutkiem oddziaływania grawitacyjnego niewielkich skupisk ciemnej materii, zwanych podhalo (subhalo). Jeśli rzeczywiście występowałyby one w całej galaktyce, badanie zaburzeń w strukturze strumieni gwiazd mogłoby dostarczyć informacji o składzie ciemnej materii.
Droga Mleczna może zaburzać ich strukturę
.Nowe badanie miało na celu określenie, jaką rolę w kształtowaniu strumieni gwiazd odgrywa sama galaktyka macierzysta, a nie znajdujące się w niej skupiska ciemnej materii. Astronomowie przeprowadzili symulacje czterech galaktyk wielkości Drogi Mlecznej, w których nie było żadnych skupisk tej tajemniczej substancji. Następnie umieścili w nich około 15 tys. strumieni gwiazd. Po symulacji obejmującej pięć miliardów lat badacze zaobserwowali nieregularności w niemal każdym z nich.
Naukowcy odkryli, że w symulacjach same galaktyki macierzyste powodowały takie same rodzaje nieregularności, jakie obserwuje się w rzeczywistych strumieniach gwiazd. Poznanie wpływu samej galaktyki pozwala naukowcom lepiej wyodrębniać efekty, za które może odpowiadać ciemna materia.
Zdaniem astronomów za nieregularności odpowiadała struktura samych galaktyk. W każdym z symulowanych obiektów gwiazdy były rozmieszczone nierównomiernie w dysku, tworząc obszary o większej i mniejszej gęstości. Miało to naśladować strukturę rzeczywistych galaktyk, podobnych do Drogi Mlecznej. Gdy symulowane strumienie gwiazd przechodziły przez gęstsze obszary przestrzeni, były zaginane i rozrywane przez nieregularne pole grawitacyjne.
Symulacje ujawniły zaskakującą skalę nieregularności
.Badacze spodziewali się, że galaktyki macierzyste będą powodować pewne nieregularności w strumieniach, jednak ich skala okazała się większa, niż zakładali. Zauważyli, że niemal wszystkie z nich wykazywały pewną zmienność w swoich strukturach. Ich zdaniem wyniki wskazują więc, że założenie, iż strumienie są z natury cienkie i gładkie, niekoniecznie jest prawdziwe.
Symulacja wygenerowała falowania, zagięcia, odnogi, rozgałęzienia, luki i skupiska, a niektóre strumienie zostały całkowicie rozerwane przez chaotyczne pole grawitacyjne swoich galaktyk. Te orbitujące bliżej jądra struktury macierzystej częściej przechodziły przez gęste i silnie skupione obszary przestrzeni, gdzie stawały się bardziej nieregularne. Spośród 15 tys. strumieni rozmieszczonych w czterech galaktykach macierzystych po pięciu miliardach lat jedynie 70 pozostało względnie nienaruszonych.
Nowe wyzwania w badaniach ciemnej materii
.Naukowcy uważają, że analizy te wyznaczają jasny i interesujący kierunek przyszłych badań nad ciemną materią. W przyszłości astronomowie będą chcieli uwzględnić w kolejnych symulacjach skupiska tej tajemniczej substancji, aby sprawdzić, czy powodują one nieregularności strumieni gwiazd różniące się od tych wywoływanych wyłącznie przez wpływ galaktyki macierzystej.
Badacze podkreślają, że obecnie nie istnieje prosty sposób na ujawnienie struktury ciemnej materii. Ich zdaniem strumienie gwiazd są złożonymi układami, ale nadal pozostają jednym z najciekawszych sposobów jej badania w najbliższym galaktycznym otoczeniu.
Emil Gołoś


