Wielka Brytania ogłasza nowe zasady stałego pobytu

Stały pobyt w Wielkiej Brytanii ma być przyznawany według nowych zasad, z dziesięcioletnim okresem oczekiwania jako punktem wyjścia. Shabana Mahmood potwierdziła ten kierunek 2 listopada 2026 roku, ogłaszając jednocześnie wyjątki dla części pracowników opieki już przebywających w kraju. Reforma pozostawia odrębne zasady EU Settlement Scheme, z którego korzysta wielu Polaków.

Minister spraw wewnętrznych Shabana Mahmood przedstawiła w Izbie Gmin ostateczny kierunek rządowej polityki earned settlement, czyli osiedlenia uzależnionego od wykazanego wkładu w życie kraju. Po miesiącach konsultacji Londyn podtrzymał zamiar wydłużenia standardowej drogi do stałego pobytu z pięciu do dziesięciu lat, ale zmienił podejście do części osób zatrudnionych w opiece.

Premier Andy Burnham poparł reformę, przedstawiając ją jako połączenie kontroli migracji z uznaniem pracy cudzoziemców przestrzegających zasad.

Przedmiotem zmian jest indefinite leave to remain, określane skrótem ILR. Status ten pozwala mieszkać, pracować i studiować w Wielkiej Brytanii bez określonego terminu końcowego pobytu, a także ubiegać się o świadczenia, jeżeli spełnia się warunki ich przyznania. Może również otwierać drogę do późniejszego uzyskania obywatelstwa, które wymaga odrębnej procedury.

Stały pobyt w Wielkiej Brytanii ma zależeć od wkładu

Ogłoszony model różnicuje okres oczekiwania według dochodów, zawodu i przestrzegania reguł. Pięcioletnia ścieżka ma pozostać dostępna dla osób przekraczających próg dochodowy około 50 tys. funtów rocznie oraz uprawnionych pracowników ochrony zdrowia i edukacji, między innymi lekarzy, pielęgniarek i nauczycieli.

Dla najwyżej zarabiających, z dochodami przekraczającymi około 125 tys. funtów, oraz osób przyjeżdżających w ramach wybranych programów dla szczególnie utalentowanych przewidziano możliwość ubiegania się o osiedlenie po trzech latach.

Pozostałych migrantów objętych nowym modelem ma zasadniczo obowiązywać okres dziesięcioletni. Mahmood wskazała również wymagania wstępne dotyczące niekaralności, wysokiego poziomu znajomości angielskiego, braku zaległości wobec państwa oraz co najmniej trzech lat odprowadzania składek National Insurance. Samo przebywanie w kraju przez określoną liczbę lat nie ma zatem wystarczać do uzyskania pozytywnej decyzji.

Reforma rozwija założenia białej księgi migracyjnej z maja 2025 roku oraz konsultacji rozpoczętych w listopadzie tego samego roku. Zakończyły się one 12 lutego 2026 roku i przyniosły ponad 200 tys. odpowiedzi. Najtrudniejsze pytanie dotyczyło ludzi, którzy już przyjechali, podjęli pracę i planowali przyszłość, zakładając możliwość uzyskania stałego pobytu po pięciu latach.

Pięcioletnia ścieżka dla części pracowników opieki

Najważniejsze ustępstwo wobec pierwotnego projektu dotyczy pracowników opieki społecznej. Mahmood zapowiedziała zachowanie pięcioletniej drogi dla uprawnionych osób, które spełniały warunki swoich wiz i zarabiały w sektorze co najmniej 25 tys. funtów rocznie.

Rozwiązania przejściowe mają obejmować osoby, które weszły na odpowiednią ścieżkę przed publikacją białej księgi migracyjnej w maju 2025 roku. Sama obecność w Wielkiej Brytanii nie wystarcza więc do objęcia wyjątkiem.

Dla drugiej grupy opiekunów, która nie spełniła wymaganych warunków, rząd zapowiedział możliwość wystąpienia o kolejną pięcioletnią wizę umożliwiającą pracę w opiece. Pracownicy mają uzyskać możliwość odejścia od dotychczasowego sponsora, co ma pomóc również osobom poszkodowanym przez nieuczciwych pracodawców. Po zakończeniu dodatkowego okresu pracy będą mogli ponownie ubiegać się o osiedlenie, po spełnieniu odpowiednich wymagań.

Podobne rozwiązania przejściowe zapowiedziano dla wskazanych grup pracowników usług publicznych w ochronie zdrowia i edukacji. Mahmood wymieniła między innymi pomocniczy personel pielęgniarski. W ich przypadku również znaczenie ma wejście na właściwą ścieżkę przed publikacją białej księgi w maju 2025 roku, a szczegółowe uprawnienia będą zależeć od przepisów wdrażających reformę.

Spór o opiekunów pokazuje gospodarczy wymiar polityki migracyjnej. Organizacja Skills for Care wskazuje, że rekrutacja zagraniczna pomagała pracodawcom uzupełniać braki kadrowe. Po zamknięciu w lipcu 2025 roku możliwości sprowadzania nowych opiekunów szczególnego znaczenia nabrało utrzymanie osób już pracujących w Anglii.

Komisja Spraw Wewnętrznych Izby Gmin zwracała uwagę, że decyzje dotyczące osiedlania się mogą wpływać na koszty i dostępność opieki, a przez to także na obciążenie NHS.

Szersze tło tego napięcia opisywał prof. Michał Kleiber w eseju „Migracje dotykają wszystkich”. Wskazywał na demograficzne zapotrzebowanie państw Zachodu na pracowników oraz konieczność prowadzenia przemyślanej polityki przyjmowania przybyszów. Podkreślał również znaczenie pomocy państwom pochodzenia migrantów, która ograniczałaby przyczyny wymuszonych wyjazdów.

Co zmienia się dla Polaków na Wyspach

Dla polskich obywateli zasadnicze znaczenie ma podstawa prawna pobytu. EU Settlement Scheme, wynikający z ochrony praw po brexicie, pozostaje poza reformą earned settlement. Obejmuje on uprawnionych obywateli UE mieszkających w Wielkiej Brytanii przed końcem okresu przejściowego 31 grudnia 2020 roku oraz określonych członków ich rodzin.

Osoby z pre-settled status nadal uzyskują settled status według zasad tego programu, zasadniczo po pięciu latach ciągłego zamieszkania, z uwzględnieniem szczegółowych warunków.

Inaczej wygląda sytuacja Polaka mieszkającego w kraju na podstawie ścieżki wizowej, na przykład Skilled Worker. Może on podlegać nowemu modelowi zależnie od rodzaju zezwolenia, dochodów, wykonywanej pracy i przepisów przejściowych. O zakresie zmian decyduje więc status pobytowy, a nie samo obywatelstwo. Szersze tło dotyczące skali i kierunków wyjazdów przedstawia materiał „Nowa mapa polskiej emigracji”.

Rząd zadeklarował również, że nie będzie odbierał już przyznanego statusu osiedlenia. Dotychczasowe ścieżki mają zachować między innymi członkowie rodzin obywateli brytyjskich, osoby korzystające z programu Hong Kong British Nationals (Overseas) oraz członkowie sił zbrojnych. Zapowiedź dziesięcioletniego okresu nie oznacza zatem jednakowej zmiany dla wszystkich cudzoziemców mieszkających w Zjednoczonym Królestwie.

Ogłoszona polityka i przepisy wymagające wdrożenia

Wystąpienie Mahmood rozstrzyga kierunek polityki rządu i zapowiedzianych wyjątków. Nie zastępuje jednak szczegółowych przepisów określających daty wejścia zmian w życie i sposób rozpatrywania poszczególnych wniosków.

W opublikowanym tekście Appendix Skilled Worker nadal figuruje pięcioletni okres wskazany w punkcie SW 21.1. Komunikatu o reformie nie należy więc odczytywać jako automatycznego wydłużenia od 2 listopada okresu wymaganego do uzyskania stałego pobytu do dziesięciu lat w każdym przypadku.

Osobną, już przyjętą zmianą jest podwyższenie wymogu znajomości angielskiego z poziomu B1 do B2 na wskazanych ścieżkach prowadzących do osiedlenia. Ma ono zacząć obowiązywać 26 marca 2027 roku, z przewidzianymi wyjątkami, i obejmie również określone osoby już mieszkające w kraju.

Dla rodzin planujących przyszłość na Wyspach kluczowe będą więc rodzaj statusu, data wejścia nowych reguł w życie oraz zakres ochrony przejściowej.

MB