Ile waży Droga Mleczna?

Nowe obliczenia pozwoliły precyzyjniej określić, jaka jest masa Drogi Mlecznej. Według astronomów wynosi ona 1,19 biliona mas Słońca, a niepewność pomiaru to około 11 proc. Wyniki uzyskano dzięki analizie danych z instrumentu DESI i teleskopu kosmicznego Gaia.
Jak astronomowie mierzą masę Drogi Mlecznej?
Aby oszacować masę Drogi Mlecznej, astronomowie śledzą ruch gwiazd i mniejszych galaktyk satelitarnych, poruszających się pod wpływem jej grawitacji. Im szybciej przemieszczają się one w określonej odległości od centrum, tym silniejsze musi być przyciąganie, aby utrzymać je na orbitach. Od lat pomiary wskazują, że widoczne gwiazdy i gaz nie wyjaśniają większości jej masy. Dotychczasowe badania przynosiły jednak bardzo rozbieżne szacunki.
Analizując dane z najnowszego przeglądu nieba, naukowcy prowadzący badania z wykorzystaniem instrumentu Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) uzyskali najdokładniejszy jak dotąd pomiar masy Drogi Mlecznej. Według ich obliczeń wynosi ona 1,19 biliona mas Słońca, a niepewność wyniku to około 11 proc. Wyniki opublikowano w serwisie „arXiv”.
W poprzednich badaniach astronomowie stosowali kilka różnych metod. Obserwowali gwiazdy znajdujące się w zewnętrznym halo Drogi Mlecznej, czyli rozległym obszarze otaczającym jej dysk i zdominowanym przez ciemną materię. Analizowali również długie strumienie gwiazd wyrwanych z mniejszych obiektów wskutek oddziaływań grawitacyjnych, a także zwarte gromady gwiazd i galaktyki satelitarne.
Nowsze modele opisujące, jak obraca się dysk Drogi Mlecznej, wskazywały jednak na znacznie mniejszą masę Galaktyki niż szacunki oparte na obserwacjach obiektów położonych dalej od jej centrum. Jednym z problemów było to, że we wcześniejszych badaniach rzadko testowano kilka metod jednocześnie. Nie uwzględniano też w wystarczającym stopniu rzeczywistych zaburzeń wywoływanych przez oddziaływania grawitacyjne ani ograniczeń związanych z przeglądami nieba prowadzonymi na dużą skalę.
Nowy pomiar masy z wykorzystaniem DESI i Gaia
.Aby uzyskać dokładniejsze wyniki, naukowcy przeanalizowali ponad 10 tys. odległych gwiazd zarejestrowanych w ciągu pierwszych trzech lat obserwacji instrumentu DESI. Znajdowały się one w odległości od około 30 tys. do 310 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki. Badacze zestawili te dane z pomiarami ruchu gwiazd na niebie wykonanymi przez teleskop kosmiczny Gaia. Analizowane obiekty należą do dwóch różnych typów gwiazd znajdujących się w późnym etapie ewolucji. Ich jasność pozwoliła astronomom określić odległość, w jakiej się znajdują.
Astronomowie zastosowali cztery różne metody wyznaczania masy Drogi Mlecznej na podstawie ruchu gwiazd w obu analizowanych populacjach. Aby sprawdzić ich dokładność i połączyć uzyskane wyniki, przetestowali każdą z nich na symulowanych obserwacjach sześciu galaktyk, z których każdą obserwowano z czterech różnych kierunków. Symulacje uwzględniały realistyczne błędy pomiarowe oraz obszary nieba nieobjęte obserwacjami. Dzięki temu badacze mogli skorygować błędy systematyczne poszczególnych metod, również te wspólne dla kilku z nich.
Co wyniki mówią o budowie Galaktyki?
.Ostatecznie naukowcy oszacowali, że całkowita masa Drogi Mlecznej, obejmująca zarówno ciemną, jak i zwykłą materię, wynosi 1,19 biliona mas Słońca. Niepewność tego oszacowania to około 11 proc. W przypadku materii znajdującej się w promieniu 260 tys. lat świetlnych od centrum Galaktyki spada ona do około 8 proc. Tak wysoki wynik może wskazywać na istnienie masywnego i rozległego halo, choć nie rozstrzyga sporu z teoriami podważającymi jego istnienie.
Wyniki badania dostarczają również nowych informacji na temat budowy Drogi Mlecznej. Wszystkie cztery zastosowane metody zakładały, że Galaktyka ma idealnie kulisty kształt i znajduje się w stanie równowagi. Testy przeprowadzone na symulowanych obserwacjach wskazały jednak, że przyszłe modele powinny uwzględniać bardziej nieregularny kształt Drogi Mlecznej oraz zaburzenia wywoływane przez oddziaływania grawitacyjne.
Zespół liczy, że obserwacje jeszcze bardziej odległych gwiazd i kolejne pomiary teleskopu Gaia pozwolą dokładniej określić masę zewnętrznego halo. Dane z obserwacji DESI zostaną wkrótce udostępnione publicznie, dzięki czemu inne zespoły będą mogły przeprowadzić niezależne analizy.
Emil Gołoś


