Ludzie o wysokiej inteligencji. Siedem cech, nie wszystkie pozytywne
Choć wysoka inteligencja jest zwykle cechą, której pożądamy i którą cenimy, czasem idzie ona w parze z tym, czego chcielibyśmy uniknąć u siebie czy swoich dzieci. Obserwacja osób uznawanych za genialne pozwala na sformułowanie listy najczęściej świadczących o niej przymiotów.
Czym jest wysoka inteligencja?
.Wysoka inteligencja, najczęściej definiowana jest jako taki poziom zdolności poznawczych, który wyraźnie przewyższa przeciętną. Najczęściej mówi się o niej w kontekście dzieci, które z powodu ponadprzeciętnych kompetencji wymagają odmiennego trybu edukacji niż rówieśnicy. Badacze zakładają, że jest to cecha trwała, utrzymująca się także w dorosłym życiu — co potwierdzają prowadzone od ponad stu lat badania podłużne nad osobami uzdolnionymi.
Do dziś nie istnieje jedna, uniwersalna definicja wysokiej inteligencji — ani u dzieci, ani u dorosłych. W praktyce badawczej i edukacyjnej najczęściej przyjmuje się jednak kryterium ilorazu inteligencji na poziomie powyżej 130 punktów, czyli w górnych 2,5 proc. populacji. To oznacza, że tylko niewielki odsetek ludzi mieści się w tej kategorii, choć sposób jej definiowania może różnić się w zależności od kultury.
Psychologowie podkreślają jednak, że wynik testu nie mówi wszystkiego: standaryzowane badania mogą pomijać faktyczne osiągnięcia, a zaburzenia takie jak dysleksja lub dyspraksja mogą zaniżać rezultat i maskować wysoki potencjał. Choć bardzo wysoki wynik IQ jest zwykle silnym sygnałem dużych możliwości poznawczych, bywa też punktem wyjścia do dalszej diagnozy, szczególnie gdy uczeń z wysokim IQ osiąga przeciętne wyniki szkolne, co może sugerować tzw. underachievement, czyli niewykorzystany potencjał. Jednocześnie badacze przypominają, że rozbieżności między testami są częste i same w sobie nie dowodzą problemu.
Eksperci spierają się również o to, czy „wysoka inteligencja” jest pojęciem ogólnym, czy raczej wiąże się z wyjątkowymi zdolnościami w konkretnych dziedzinach. Zdarza się, że osoba uzdolniona intelektualnie przejawia wybitne kompetencje matematyczne, jednocześnie nie wyróżniając się na przykład w obszarze językowym albo odwrotnie. Wciąż badane są też związki między wysokim IQ a talentami artystycznymi czy muzycznymi — część naukowców uznaje je za różne formy uzdolnień, inni rozróżniają uzdolnienie intelektualne i talent jako odrębne kategorie.
Jak działa mózg osób wybitnie inteligentnych?
.Neuronauki dostarczają również wiedzy o tym, że mózgi osób z ponadprzeciętną inteligencją nieco różnią się sposobem aktywności od mózgów osób przeciętnie inteligentnych. Przede wszystkim zauważono, że u osób bardzo uzdolnionych mózg wykazuje bardziej zintegrowaną i elastyczną sieć połączeń, co oznacza, że różne regiony komunikują się sprawniej. Ich istota biała jest również lepiej rozwinięta a istota szara jest zwiększona w kluczowych obszarach odpowiedzialnych za przetwarzanie informacji, pamięć, uwagę, język i percepcję. Do tego sieć neuronalna działa sprawniej, umożliwiając błyskawiczne kojarzenie pojęć i analizowanie wielu informacji równocześnie.
To wszystko nie oznacza jednak, że mózgi geniuszy są większe – nauka podkreśla, że to popularny mit.
Cechy osób z wysokim IQ
.Analizy zachowań osób o wybitnych osiągnięciach i z wysoką inteligencją pozwoliły wyodrębnić pewien zestaw najczęściej powtarzających się cech dotyczących ich zachowania, przyzwyczajeń, ale również negatywnych oznak idących w parze z wysokim IQ. Listy tych cech są różne, ale najczęściej pojawiają się na nich:
- Silna ciekawość i zamiłowanie do nauki
Osoby wysoko inteligentne odczuwają silną potrzebę poznawania świata i zdobywania wiedzy. Często przejawiają ją poprzez zadawanie licznych, dociekliwych pytań oraz uczenie się z wewnętrznej motywacji, a nie dla zewnętrznych korzyści. - Szybkie rozwiązywanie problemów i kreatywność
U osób wybitnie uzdolnionych procesy analityczne zachodzą bardzo szybko, a łączenie informacji w logiczne całości przychodzi im z naturalną łatwością. Cechuje je również twórcze myślenie i znajdowanie rozwiązań, które mogą umykać innym. - Doskonała pamięć i łatwość przypominania
U ludzi o wysokiej inteligencji pamięć często działa wyjątkowo sprawnie, szczególnie w obszarach, które ich angażują. Potrafią nie tylko zapamiętywać duże ilości informacji, ale też szybko je odtwarzać i łączyć we wzajemne zależności. - Komfort przebywania w samotności
Wysoko inteligentne osoby zwykle dobrze czują się we własnym towarzystwie, ponieważ sprzyja to refleksji i twórczemu przetwarzaniu myśli. Samotność traktują raczej jako przestrzeń do intelektualnej regeneracji niż jako coś niepożądanego. - Zdolność adaptacji i elastyczność myślenia
Dla jednostek wysoce inteligentnych zmiana i nowe okoliczności zwykle nie stanowią przeszkody, lecz wyzwanie. Wyróżnia je łatwość modyfikowania strategii działania oraz szybkie porzucanie schematów, które przestają być skuteczne. - Uczenie się na błędach
Osoby obdarzone wysoką inteligencją rzadko koncentrują się na samej porażce — ważniejsze są dla nich wnioski. Traktują błędy jako źródło informacji, szybko analizują ich przyczyny i sprawnie wprowadzają korekty w swoim działaniu. - Dojrzałe lub nietypowe poczucie humoru
U osób wysoko inteligentnych humor bywa bardziej złożony, oparty na skojarzeniach, ironii, grze słów i subtelnych odwołaniach. Ich żarty często mają wielowarstwowy charakter, co sprawia, że nie zawsze są odczytywane przez wszystkich w ten sam sposób.
Nie tylko same plusy
.Analiza cech osób wyjątkowo inteligentnych pozwoliła także zauważyć takie elementy ich charakterystyki, z którymi nie mamy pozytywnych skojarzeń. Innymi słowy: wysoka inteligencja często idzie w parze z negatywnymi konsekwencjami dla samej osoby nią obdarzonej. Co powtarza się najczęściej?
1. Podwyższone ryzyko zaburzeń psychicznych i nadwrażliwości somatycznej
U osób z wysoką inteligencją częściej niż u innych diagnozowane są różne zaburzenia neurorozwojowe, takie jak spektrum autyzmu czy zespół nadpobudliwości psycho-ruchowej (ADHD). Częściej również mają diagnozowane zaburzenia psychiczne takie jak zaburzenia lękowe, depresja, zaburzenia obsesyjno-komulsywne (OCD) czy choroba dwubiegunowa. Ich silniej reaktywny mózg łatwiej wchodzi w tryb nadmiernej analizy i stresu, co może przekładać się także na reakcje ciała a w następstwie np. choroby autoimmunologiczne.
2. Lęk obniżający efektywność działania
U wybitnie zdolnych osób bardzo pojemna pamięć robocza potrafi zapełniać się natrętnymi myślami, zwłaszcza pod presją. Zamiast wspierać działanie, nadmiar analiz i obaw może blokować sprawność poznawczą i obniżać wyniki.
3. Trudności w relacjach romantycznych
Osoby o bardzo wysokiej inteligencji bywają postrzegane jako mniej „kompatybilne społecznie”, co może utrudniać im znalezienie partnera. Paradoksalnie, otoczenie często bardziej ceni wysoki poziom inteligencji emocjonalnej niż poznawczej.
4. Problemy z impulsywnością i planowaniem
Wysoko inteligentni częściej podejmują decyzje spontanicznie, mają trudność z odkładaniem gratyfikacji i planowaniem. Czasem kompensują to przekonaniem, że ich zdolności pozwolą im „naprawić skutki” działania bez przygotowania.
Anna Druś
