Depresja może być leczona inaczej. Nowe badania nad stymulacją mózgu

depresja a stymulacja mózgu

Depresja może wiązać się z zaburzeniami działania układu nagrody w mózgu, odpowiadającego między innymi za motywację i odczuwanie przyjemności. Naukowcy z Chińskiej Akademii Nauk sprawdzili, czy nieinwazyjna stymulacja elektryczna może wpływać na te mechanizmy. W eksperymencie obejmującym 69 osób z subklinicznymi objawami depresyjnymi uzyskano obiecujące wyniki po trzech dniach stymulacji. Odkrycie opublikowane 18 listopada 2026 roku w „Science Translational Medicine” otwiera nowy kierunek badań nad leczeniem depresji, choć skuteczność metody u pacjentów z rozpoznaną chorobą wymaga jeszcze potwierdzenia.

.Utrata zainteresowania światem należy do najbardziej dotkliwych doświadczeń osób cierpiących na depresję. Człowiek może pamiętać, że niegdyś cieszyły go spotkania z bliskimi, ulubiona muzyka czy wykonywana praca, a jednocześnie nie odczuwać dawnej satysfakcji. Psychiatria nazywa ten stan anhedonią i uznaje go za jeden z charakterystycznych objawów zaburzeń depresyjnych. Nie oznacza on jednak po prostu braku dobrego humoru, lecz może wiązać się z zakłóceniem mechanizmów, które pozwalają mózgowi oczekiwać korzystnych rezultatów własnych działań.

Właśnie ten proces zainteresował zespół kierowany przez Yihenga Tu z Instytutu Psychologii Chińskiej Akademii Nauk, współpracujący z badaczami Shenzhen University i innych instytucji. Uczeni postanowili sprawdzić, czy można oddziaływać na sieć połączeń neuronalnych uczestniczących w uczeniu się na podstawie nagród, bez konieczności chirurgicznego wprowadzania elektrod do mózgu. Wyniki, przedstawione przez Chińską Akademię Nauk, łączą zaawansowane obrazowanie pracy mózgu z eksperymentalną metodą stymulacji elektrycznej. Ich znaczenie wykracza poza samą technologię, ponieważ dotyczy jednego z podstawowych pytań o biologiczne źródła ludzkiej motywacji.

Od odkrycia układu nagrody do nowoczesnej neuronauki

W 1954 roku James Olds i Peter Milner przeprowadzili doświadczenia, które zapisały się w historii badań nad mózgiem. Wykazali, że szczury mogą wielokrotnie wykonywać określoną czynność, aby wywoływać elektryczną stymulację wybranych struktur nerwowych. Odkrycie przyczyniło się do rozwoju wiedzy o mechanizmach wzmacniania zachowań i przetwarzania nagród. Przez następne dziesięciolecia naukowcy coraz dokładniej opisywali powiązania między motywacją, uczeniem się, emocjami i aktywnością neuronów.

Współcześnie wiadomo, że nie istnieje jeden prosty ośrodek odpowiedzialny za wszystkie doświadczenia przyjemności. Mózg wykorzystuje rozbudowaną sieć struktur, które pomagają przewidywać rezultaty działania, porównywać oczekiwania z rzeczywistością i modyfikować przyszłe decyzje. Ważną rolę odgrywają między innymi brzuszno-przyśrodkowa część kory przedczołowej oraz prążkowie brzuszne. To właśnie komunikacji pomiędzy tymi obszarami przyjrzeli się autorzy najnowszej pracy.

Istotnym pojęciem jest tutaj błąd przewidywania nagrody. Kiedy otrzymujemy rezultat lepszy od oczekiwanego, mózg rejestruje różnicę, która może wpływać na późniejsze wybory. Podobny mechanizm uruchamia się wtedy, gdy spodziewana korzyść nie następuje. Uczenie się na podstawie tych rozbieżności pomaga człowiekowi dostosowywać zachowanie do zmieniających się warunków, a zaburzenia tego procesu bywają obserwowane w depresji.

Nowe odkrycia wpisują się w stopniową zmianę sposobu rozumienia chorób psychicznych. Coraz trudniej opisywać depresję wyłącznie jako niedobór jednego neuroprzekaźnika, ponieważ znaczenie mają również neuroplastyczność, reakcja na stres i współdziałanie wielu sieci neuronalnych. W rozmowie opublikowanej wcześniej na łamach „Wszystko co Najważniejsze” prof. Dominika Dudek wyjaśniała, dlaczego depresja jest zaburzeniem wieloczynnikowym i jak rozwijają się współczesne metody leczenia. Badanie chińskiego zespołu stanowi kolejny element tego szerszego obrazu, nie zaś zaprzeczenie dotychczasowej wiedzy.

Jak pobudzić określone obwody mózgu bez operacji

Tradycyjna głęboka stymulacja mózgu wymaga umieszczenia elektrod wewnątrz czaszki, co wiąże się z zabiegiem neurochirurgicznym. Alternatywą rozwijaną w laboratoriach jest przezczaszkowa stymulacja interferencyjna, określana skrótem tTIS. Jej zasadą jest wykorzystanie odpowiednio dobranych pól elektrycznych wytwarzanych przez elektrody umieszczone na powierzchni głowy. Interferencja sygnałów pozwala oddziaływać na wybrane struktury i sieci neuronalne w sposób, który nie wymaga wszczepiania urządzenia.

Podstawy tej koncepcji opisali w 2017 roku badacze związani między innymi z Massachusetts Institute of Technology. Od tego czasu naukowcy sprawdzają, jak precyzyjnie można kształtować rozkład oddziaływania elektrycznego w mózgu i jakie procesy biologiczne można w ten sposób modyfikować. W najnowszym eksperymencie chiński zespół skoncentrował się na brzuszno-przyśrodkowej korze przedczołowej oraz jej współpracy z prążkowiem brzusznym. Nie chodziło o ogólne pobudzenie mózgu, lecz o zmianę aktywności sieci uczestniczącej w przetwarzaniu informacji o nagrodach.

Przed opracowaniem protokołu stymulacji wykorzystano funkcjonalny rezonans magnetyczny, elektroencefalografię oraz modelowanie obliczeniowe. Umożliwiło to powiązanie określonych rytmów aktywności neuronalnej z procesem porównywania otrzymanej nagrody z wcześniejszymi oczekiwaniami. W doświadczeniach na zdrowych osobach stymulacja o częstotliwości 10 herców poprawiała wyniki uczenia się na podstawie nagród i modyfikowała współdziałanie analizowanych struktur. Zastosowanie częstotliwości 5 herców nie przyniosło porównywalnego rezultatu, co wskazywało na znaczenie precyzyjnego doboru parametrów.

Co pokazało badanie 69 osób z objawami depresyjnymi

Po eksperymentach dotyczących mechanizmów uczenia się naukowcy przystąpili do próby obejmującej 69 uczestników wykazujących subkliniczne objawy depresyjne. Nie była to grupa pacjentów reprezentujących pełne spektrum rozpoznanej depresji klinicznej. Badanie przeprowadzono z randomizacją, podwójnym zaślepieniem i grupą otrzymującą stymulację pozorną, co pozwalało porównać działanie zastosowanego protokołu z efektem samego udziału w procedurze. Uczestnicy poddawani aktywnej interwencji otrzymywali stymulację przez trzy kolejne dni.

Najważniejszą obserwację poczyniono podczas kontroli przeprowadzonej siedem dni po zakończeniu stymulacji. W grupie otrzymującej sygnał o częstotliwości 10 herców stwierdzono większe zmniejszenie nasilenia objawów depresyjnych niż w grupie kontrolnej. Wynik był statystycznie istotny, a autorzy uznali go za argument przemawiający za dalszym badaniem metody. Jednocześnie nie przedstawili go jako dowodu trwałego wyleczenia choroby ani potwierdzenia skuteczności u pacjentów z ciężką depresją.

Publikacja Feixue Wang i współpracowników nosi tytuł „Temporal interference stimulation targeting the ventromedial prefrontal cortex enhances reward learning and improves depression scores”. Jej autorzy wskazują, że szczególnie ważne jest połączenie wiedzy o czynności mózgu z możliwością selektywnego oddziaływania na konkretne obwody neuronalne. Różnica pomiędzy odkryciem mechanizmu a stworzeniem skutecznej terapii pozostaje jednak zasadnicza. Potrzebne są większe badania kliniczne, obejmujące dłuższą obserwację i osoby z rozpoznanymi zaburzeniami.

Przyszłość psychiatrii może zależeć od coraz dokładniejszego poznawania mózgu

Przez wiele dziesięcioleci rozwój leczenia depresji kojarzono przede wszystkim z kolejnymi generacjami leków wpływających na komunikację chemiczną neuronów. Tymczasem medycyna współczesna bada także stymulację magnetyczną, różne formy neuromodulacji elektrycznej oraz metody ukierunkowane na szczególne właściwości sieci neuronalnych. Każde z tych podejść ma odmienny stopień potwierdzenia klinicznego i nie powinno być utożsamiane z pozostałymi. Nowe eksperymenty nie podważają znaczenia psychoterapii ani farmakoterapii, lecz mogą z czasem poszerzyć możliwości wyboru sposobu leczenia.

Najbardziej interesująca konsekwencja chińskich badań dotyczy więc nie samego wykorzystania prądu elektrycznego, lecz rosnącej zdolności naukowców do rozpoznawania funkcji poszczególnych połączeń w mózgu. Jeżeli uda się lepiej ustalić, które zakłócenia odpowiadają za konkretne objawy, przyszła psychiatria może coraz precyzyjniej dopasowywać interwencje do problemów występujących u różnych pacjentów. Taki kierunek wymaga jednak dalszych odkryć oraz wieloletniej weryfikacji medycznej.

Doświadczenie przypomina zarazem o ograniczeniach naukowego poznania. Depresja nie jest jedną, prostą nieprawidłowością, którą można usunąć przez pobudzenie pojedynczego obszaru mózgu. Łączy procesy biologiczne z ludzką psychiką i okolicznościami życia, a skuteczna pomoc powinna uwzględniać tę złożoność. Odkrycie chińskich badaczy pokazuje, że nauka coraz dokładniej rozumie jeden z mechanizmów związanych z utratą motywacji i zdolności do odczuwania nagrody, choć droga od eksperymentu do sprawdzonej terapii pozostaje otwarta.

Andrzej F. Litwiński

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 19 listopada 2026