Diagnoza młodzieży 2026 (1). Demografia i charakterystyka pokoleniowa

Część I analizy statystycznej raportu Diagnoza Młodzieży 2026 poświęcona jest ilościowemu opisowi populacji młodego pokolenia w Polsce oraz identyfikacji kluczowych cech generacji Z. Raport został opracowany przez Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej i stanowi pierwsze tak kompleksowe kompendium wiedzy o osobach w wieku 15–29 lat.

Diagnoza młodzieży – analiza demograficzna

.Analiza demograficzna oparta jest przede wszystkim na danych GUS z 2025 r. oraz wieloletnich badaniach wartości (European Value Survey, World Value Survey). Dane ilościowe uzupełnione zostały wynikami badania CAWI przeprowadzonego na reprezentatywnych próbach młodzieży (N=514) i młodych dorosłych (N=511) w 2025 r.

Struktura demograficzna populacji w wieku 15-29 lat

Populacja objęta analizą liczy łącznie 5 736 724 osoby i dzieli się na dwie kluczowe podgrupy: młodzież (15–18 lat) oraz młodych dorosłych (19–29 lat). Obie grupy różnią się istotnie profilem demograficznym, wyzwaniami życiowymi oraz zakresem objęcia politykami publicznymi.

Zestawienie ogólne grup wiekowych

Źródło: GUS, 2025. Opracowanie własne.

W całej populacji 15–29 lat nieznacznie dominują mężczyżni (51,0% vs. 49,0% kobiet). Ponad połowa populacji – 54,5% – zamieszkuje w miastach, co oznacza znaczący odsetek młodych (45,5%) żyjących na obszarach wiejskich, narażonych na dodatkowe bariery rozwojowe.

Rozkład rocznikowy – młodzież w wieku 15–18 lat

Źródło: GUS, 2025.

Rozkład rocznikowy – młodzi dorośli w wieku 19–29 lat

Źródło: GUS, 2025.

W grupie 19–29 lat odsetek kobiet jest niemal równy mężczyznom (49,2% vs. 50,8%). Najliczniejsze roczniki to 29-latkowie (399 485 os.) i 19-latkowie (396 503 os.). Wyraźnie widać wyższych udział kobiet wśród starszych roczników (29 lat: kobiety 50,8%), co wiąże się z częstszymi migracjami młodych mężczyzn za granicę.

Diagnoza młodzieży – struktura pokoleniowa w Polsce (2025)

Polska populacja jest wyraźnie zróżnicowana pokoleniowo. Zestawienie poniższe obrazuje liczebność poszczególnych generacji oraz ich obecną pozycję w cyklu życia społecznego i zawodowego.

Źródło: GUS, 2025. Opracowanie własne.

Pokolenie Z jest ponad dwukrotnie mniej liczne niż milenialsi (6,6 mln vs. 9,0 mln). Pokolenie Alfa – z TFR wynoszącym jedynie ok. 1,1 w 2024 r. – jest najmniej liczną generacją we współczesnej historii Polski. Prognozowany spadek populacji 0–19 lat w Polsce w najbliższych 20 latach wyniesie 15–20%, co jest wyższe niż europejska średnia.

Wskaźniki demograficzne w kontekście europejskim

Diagnoza młodzieży – charakterystyka Generacji Z

Badania ilościowe (CAWI) i jakościowe (FGI) realizowane w ramach Diagnozy Młodzieży 2026 pozwoliły zidentyfikować kluczowe cechy i postawy pokolenia Z. Poniżej przedstawiono główne wskaźniki statystyczne:

Porównanie głównych różnic międzygeneracyjnych: Milenialsi vs. Pokolenie Z

Analiza wieloletnich danych (EVS, WVS, Twenge 2023, Haidt 2024) pozwala wskazać istotne różnice między generacją Y a pokoleniem Z w kluczowych obszarach życia społecznego:

Źródło: Twenge 2023; Haidt 2024; raporty o cechach generacji. Opracowanie własne.

Diagnoza młodzieży 2026

Wnioski na podstawie: Diagnoza Młodzieży, Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej, Warszawa 2026.

• Populacja 15–29 lat liczy 5,73 mln osób (15,3% społeczeństwa), przy czym 45,5% zamieszkuje obszary wiejskie, co generuje dodatkowe bariery dostępu do usług i edukacji.
  
  
• Pokolenie Z jest dwa razy mniej liczne niż milenialsi, a TFR na poziomie 1,1 w 2024 r. sygnalizuje głęboką niż demograficzną – z prognozowanym spadkiem populacji 0–19 lat o 15–20% do 2044 r.
  
  
• 74% młodych dorosłych optymistycznie patrzy w przyszłość, lecz jednocześnie 57% obawia się wysokich kosztów utrzymania, a 68% deklaruje pełną odpowiedzialność za siebie.
  
  
• Pokolenie Z wykazuje wyraźnie większe zorientowanie na bezpieczeństwo i stabilność niż milenialsi, przy jednoczesnym wyższym poziomie lęków, samotności i problemów psychicznych.
  
  
• Polska młodzież stanowi ok. 8% populacji młodych Europejczyków, jednak tempo spadku tej populacji jest wyższe niż średnia UE.
  

Oprac. AJ