Dlaczego lęk i depresja u dzieci z autyzmem często pozostają niezauważone
Zmiana zachowania u dzieci z autyzmem nie zawsze jest „częścią spektrum”. Coraz częściej może być sygnałem lęku lub depresji czyli problemów, które występują u nich znacznie częściej, ale wciąż zbyt rzadko są właściwie rozpoznawane.
Dzieci z autyzmem i problemy, które ciężko rozpoznać
.Gdy dziecko z autyzmem nagle wycofuje się z aktywności, które wcześniej sprawiały mu radość, łatwo uznać to za element jego funkcjonowania. Tymczasem takie zmiany mogą wskazywać na pogorszenie stanu emocjonalnego. Właśnie to stanowi jedno z największych wyzwań: odróżnienie cech autyzmu od objawów lęku czy depresji. Problem jest powszechny. Znaczna część osób w spektrum doświadcza objawów lękowych, a duża grupa także depresyjnych. Oznacza to, że codzienne trudności społeczne czy komunikacyjne często współistnieją z dodatkowym, istotnym obciążeniem psychicznym. Mimo to, sygnały cierpienia pozostają często niewidoczne.
Jedną z przyczyn jest tzw. przypisywanie wszystkich trudności samemu autyzmowi. Zmiany w zachowaniu, jak unikanie kontaktów czy wycofanie bywają interpretowane jako typowe dla spektrum, choć mogą mieć inne podłoże. Dodatkowo wiele dzieci ma trudność z rozpoznawaniem i nazywaniem własnych emocji, co jeszcze bardziej utrudnia diagnozę.
W praktyce oznacza to konieczność uważnej obserwacji. U dzieci z ograniczonymi możliwościami komunikacyjnymi to właśnie zachowanie staje się głównym sposobem wyrażania emocji. Każda wyraźna zmiana większa drażliwość, rezygnacja z ulubionych zajęć czy narastające wycofanie, powinna skłonić do refleksji nad jej przyczyną.
Szczególną uwagę zwracają także nasilone zachowania powtarzalne, silniejsze reakcje na zmiany czy pojawienie się zachowań autoagresywnych. Mogą one świadczyć o podwyższonym poziomie lęku. Z kolei depresja u dzieci nie zawsze objawia się smutkiem, częściej przyjmuje formę rozdrażnienia, dolegliwości somatycznych, spadku zaangażowania czy pogorszenia funkcjonowania w szkole.
Znaczenie mają również zmiany w śnie i odżywianiu. Kluczowe jest jednak nie tyle samo występowanie tych objawów, co ich nasilenie i odejście od dotychczasowego sposobu funkcjonowania dziecka, co zostało wyraźnie podkreślone na łamach „The Conversation”. Zrozumienie tego zjawiska wymaga uwzględnienia sposobu, w jaki osoby z autyzmem odbierają świat. Dla wielu z nich jest on nieprzewidywalny i intensywny, co sprzyja utrzymującemu się napięciu. Trudności w regulowaniu emocji dodatkowo zwiększają ryzyko narastania problemów psychicznych.
Dlatego podstawą jest indywidualne podejście. Każde dziecko funkcjonuje inaczej, ma własne sposoby komunikacji, reagowania na stres i radzenia sobie z emocjami. Dopiero znajomość tych wzorców pozwala wychwycić subtelne, ale istotne zmiany.
Wsparcie powinno opierać się na uważnej obserwacji, ograniczaniu niepewności w codziennym otoczeniu oraz pomaganiu dziecku w rozpoznawaniu i regulowaniu emocji. Istotne jest także nadawanie znaczenia temu, co dziecko przeżywa nawet jeśli nie potrafi tego wyrazić słowami.
Autyzm nie wyklucza dobrostanu, ale jego osiągnięcie wymaga czujności i zrozumienia ze strony dorosłych. To od nich w dużej mierze zależy, czy sygnały trudności zostaną dostrzeżone i właściwie odczytane.
Laura Wieczorek
