Infekcje, które mogą prowadzić do raka. Odpowiadają za miliony zachorowań
Około 2,3 mln przypadków nowotworów rozpoznanych na świecie w 2024 roku było związanych z infekcjami. To blisko 12 proc. wszystkich nowych zachorowań.
Pięć patogenów odpowiada za większość przypadków
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), działająca przy Światowej Organizacji Zdrowia, oszacowała skalę nowotworów rozwijających się w związku z zakażeniami. Wyniki analizy opublikowano na łamach czasopisma „The Lancet Oncology”. Według badaczy infekcjom można przypisać około 2,3 mln nowych przypadków raka zdiagnozowanych w 2024 roku. Oznacza to, że niemal co ósmy nowotwór na świecie miał związek z zakażeniem określonym wirusem lub bakterią.
Największy udział miała bakteria Helicobacter pylori, silnie związana z rozwojem raka żołądka. Odpowiadała za około 4 proc. wszystkich nowych przypadków nowotworów na świecie. Zakażenie H. pylori jest jednym z najważniejszych znanych czynników ryzyka tego nowotworu.
Podobny udział miał wirus brodawczaka ludzkiego, czyli HPV. Kolejne miejsca zajęły wirus zapalenia wątroby typu B, któremu przypisano około 2 proc. nowych zachorowań, wirus Epsteina-Barr z udziałem około 1 proc. oraz wirus zapalenia wątroby typu C, odpowiadający za mniej niż 1 proc. przypadków. Łącznie zakażenia mogą uczestniczyć w rozwoju ponad 20 rodzajów nowotworów. Należą do nich m.in. rak żołądka, rak wątroby, rak szyjki macicy oraz niektóre nowotwory układu krwiotwórczego.
Jak infekcja może doprowadzić do raka?
Mechanizmy prowadzące od zakażenia do rozwoju nowotworu są różne. Niektóre wirusy mogą bezpośrednio wpływać na funkcjonowanie zakażonych komórek, zaburzając mechanizmy odpowiadające za kontrolę ich podziału albo eliminowanie komórek uszkodzonych.
Materiał genetyczny części wirusów może zostać wbudowany w DNA gospodarza, prowadząc do zakłócenia działania genów kontrolujących namnażanie komórek. Niektóre posiadają również własne geny sprzyjające procesom nowotworowym.
W przypadku bakterii i pasożytów mechanizm częściej ma charakter pośredni. Wieloletnia infekcja może wywoływać przewlekły stan zapalny oraz prowadzić do uszkadzania tkanek. Organizm nieustannie próbuje je odbudowywać, co wymaga kolejnych podziałów komórkowych i zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się błędów w DNA.
Tak może działać między innymi Helicobacter pylori. Bakteria znana jest przede wszystkim jako jedna z przyczyn choroby wrzodowej, jednak przewlekłe zakażenie stanowi również czynnik ryzyka raka żołądka.
HPV i nowotwory, którym można zapobiegać
Szczególne znaczenie w profilaktyce onkologicznej ma HPV. Przewlekłe zakażenie onkogennymi typami wirusa odpowiada za zdecydowaną większość przypadków raka szyjki macicy, ale HPV jest związany również z innymi nowotworami występującymi zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
W 2024 roku na świecie rozpoznano około 604 tys. nowych przypadków raka szyjki macicy, a około 280 tys. kobiet zmarło z powodu tej choroby. Jednym z podstawowych narzędzi profilaktyki pozostają szczepienia przeciw HPV, uzupełniane przez badania przesiewowe i odpowiednio wczesne leczenie zmian przedrakowych. Badania pokazują, że młode kobiety zaszczepione przeciw HPV w wieku nastoletnim mogą mieć nawet o 90 proc. mniejsze ryzyko rozwoju zaawansowanych zmian przedrakowych i raka szyjki macicy.
Najnowsza analiza pokazuje więc, że część nowotworów nie jest wyłącznie skutkiem procesów zachodzących spontanicznie w organizmie czy działania czynników środowiskowych. Istotną rolę odgrywają również infekcje, a w przypadku części z nich dostępne są już skuteczne narzędzia profilaktyczne.
Nina Zientarzewska
