Instytut Pamięci Narodowej zidentyfikował zwłoki "Roja"
Mieczysław Dziemieszkiewicz „Rój”, żołnierz Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, został zidentyfikowany dzięki pracom Instytutu Pamięci Narodowej.
„Rój” zginął w nocy z 13 na 14 kwietnia 1951 roku
.O identyfikacji kolejnej ofiary represji komunistycznych IPN poinformował 024 lipca 2026 roku podczas konferencji prasowej w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie. W spotkaniu z mediami udział wzięli zastępcy prezesa IPN: dr hab. Karol Polejowski i dr hab. Krzysztof Szwagrzyk oraz dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu prokurator Andrzej Pozorski.
– Nie ukrywam wzruszenia, bo przecież w ten sposób spełniamy obowiązek powierzony nam decyzją ustawodawcy i znajdujący się w Ustawie o Instytucie Pamięci Narodowej. Przede wszystkim jednak realizujemy bardzo potrzebny element, jakim jest oddawanie rodzinom szczątków tych, którzy przez dziesięciolecia leżeli w bezimiennych dołach śmierci– mówił dr hab. Karol Polejowski.
O śledztwie prowadzonym przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie opowiedział prokurator Andrzej Pozorski. Zaznaczył, że ważną rolę odegrały wieloetapowe badania genetyczne przeprowadzone przez biegłych z zakresu medycyny sądowej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.
Szczegóły odnalezienia Mieczysława Dziemieszkiewicza opisał dr hab. Krzysztof Szwagrzyk. Szczątki „Roja” znajdowały się w samym środku kwatery „Ł” i leżały obok Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, zamordowanego w lutym 1951 roku.
– To nieprawdopodobna sytuacja, że dwaj wielcy zasłużeni żołnierze polskiego podziemia leżą obok siebie w tej przestrzeni powązkowskiej łączki – podkreślił zastępca prezesa IPN.
Dr hab. Krzysztof Szwagrzyk dodał, że na Kwaterze „Ł” odnaleziono ponad 200 osób zachowanych w pełnym układzie anatomicznym oraz kilka tysięcy fragmentów kości wydobytych podczas prac ekshumacyjnych. Zaznaczył, że nie jest obecnie możliwe określenie dokładnej liczby wszystkich odnalezionych szczątków, ponieważ wiele z nich stanowią pojedyncze fragmenty zniszczone podczas robót ziemnych prowadzonych na cmentarzu w latach 80. XX wieku. Prace identyfikacyjne nadal trwają – z zabezpieczonych szczątków pobierany jest materiał do badań DNA, a analizy są ponawiane wraz z rozwojem metod genetycznych. Podkreślił, że jednym z największych wyzwań pozostaje pozyskanie materiału porównawczego od krewnych ofiar. W procesie identyfikacji IPN wykorzystuje także specjalistyczny system analiz genetycznych opracowany przez FBI, umożliwiający porównywanie profili DNA szczątków z materiałem pobranym od członków rodzin.
– Po raz kolejny możemy powiedzieć, że władze komunistyczne nie zwyciężyły. Zwyciężają bohaterowie. My, nawet w najbardziej skomplikowanych sytuacjach, musimy dochodzić do prawdy. Odnajdujemy tych, po których nie miał pozostać żaden ślad. Przywracamy im imiona i nazwiska– zakończył.
W konferencji uczestniczyła również rodzina „Roja” – siostrzenica Barbara Kownacka-Płauszewska oraz bratanek Marek Dziemieszkiewicz. Identyfikację Mieczysława Dziemieszkiewicza poprzedziły wieloletnie prace poszukiwawcze, analiza materiału dowodowego oraz specjalistyczne badania DNA. Ważnym powodem do pogłębienia badań było odnalezienie podczas ekshumacji charakterystycznego artefaktu, którego analiza skłoniła prokuratorów do rozszerzenia zakresu porównań genetycznych. Ostateczne potwierdzenie tożsamości wymagało również pozyskania dodatkowego materiału porównawczego od nieżyjących członków rodziny osoby poszukiwanej.
Podporucznik Mieczysław Dziemieszkiewicz, to kolejna zidentyfikowana ofiara represji państwa komunistycznego, wśród blisko osiemdziesięciu innych odnalezionych dotąd przez Instytut Pamięci Narodowej na terenie kwatery „Ł” Cmentarza Powązkowskiego w Warszawie.
Starszy sierżant Mieczysław Dziemieszkiewicz ps. Rój (pośmiertnie awansowany do stopnia podporucznika), dowódca patrolu Pogotowia Akcji Specjalnej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, zginął w nocy z 13 na 14 kwietnia 1951 roku podczas obławy przeprowadzonej we wsi Szyszki koło Pułtuska przez żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej. Poległ w trakcie wymiany ognia. Po jego śmierci ciało przewieziono do Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Pułtusku, gdzie przeprowadzono sekcję zwłok oraz wykonano fotografie pośmiertne.
Następnie funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa przetransportowali ciało do Warszawy, najprawdopodobniej do siedziby Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Sierakowskiego. Tam zostało ono okazane m.in. matce Mieczysława Dziemieszkiewicza, Stefanii Dziemieszkiewicz, zapewne w celu dokonania identyfikacji. Od 1951 roku miejsce, czas i sposób pochówku podporucznika „Roja” nie były znane, aż do 2026 roku, gdy uzyskano identyfikację DNA.
Podczas prac ekshumacyjnych, prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na terenie kwatery „Ł” Cmentarza Powązkowskiego w Warszawie, przy szczątkach ludzkich ujawniono m.in. artefakt, który po przeprowadzeniu prac konserwatorskich okazał się być orzełkiem z pozostałościami sukna koloru czarnego. Znaleziony przedmiot był podobny do orzełka na czarnym berecie, który widniał na zainscenizowanym pośmiertnym zdjęciu Mieczysława Dziemieszkiewicza, wykonanym w 1951 roku na terenie PUBP w Pułtusku.
Odnalezienie orzełka i porównanie tego przedmiotu ze zdjęciem pośmiertnym Mieczysława Dziemieszkiewicza zainspirowały prokuratora prowadzącego śledztwo, aby porównać profile DNA szczątków wraz profilami pobranymi od członków rodziny „Roja”. Po przeprowadzeniu porównawczych badań przez biegłych z zakresu genetyki sądowej okazało się, że profil dowodowy z typowanego szkieletu jest „rwany” i w celu definitywnego potwierdzenia albo wykluczenia tożsamości, koniecznym było zabezpieczenie dodatkowego materiału porównawczego.
W tym celu w maju 2026 r. prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie z udziałem antropologa i genetyka z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, pobrał materiał ekshumacyjny od matki i siostry Mieczysława Dziemieszkiewicza, które spoczywają w jednym grobie na Cmentarzu Parafialnym w Makowie Mazowieckim. Pobrany materiał okazał się decydującym dla uzyskania jednoznacznej identyfikacji Mieczysława Dziemieszkiewicza, co zostało udokumentowane opinią biegłych z zakresu genetyki sądowej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie z dnia 6 lipca 2026 roku.
IPN/MB
