W dobie sztucznej inteligencji potrzebujemy moralnego przywództwa [JD VANCE]

Wiceprezydent USA J.D. Vance pochwalił encyklikę papieża Leona XIV „Magnifica Humanitas”, poświęconą trosce o człowieka w epoce sztucznej inteligencji. W rozmowie z NBC News podkreślił, że nowe technologie nie zmieniają zasad moralnych, ale zmuszają do ponownego przemyślenia sposobu ich stosowania.

Papież na początku ery AI

.Wiceprezydent USA J.D. Vance odniósł się we wtorek 26.maja w rozmowie z NBC News do encykliki papieża Leona XIV „Magnifica Humanitas”, ogłoszonej dzień wcześniej i poświęconej trosce o człowieka w dobie sztucznej inteligencji. Papieski dokument, w którym Leon XIV pisze o konieczności „rozbrojenia AI”, czyli wyrwania jej z logiki zbrojnej rywalizacji, został przez amerykańskiego polityka oceniony jako ważny głos moralny w jednym z najważniejszych sporów nowej epoki. „To, co przeczytałem, brzmi bardzo głęboko i jest czymś, czego można oczekiwać i na co można liczyć, jeśli chodzi o przywódcę Kościoła” — powiedział Vance. Zastrzegł przy tym, że nie przeczytał jeszcze całej encykliki, lecz zapoznał się z jej fragmentami i streszczeniami.

Ta uwaga jest istotna. Vance nie przedstawił pełnej teologicznej interpretacji dokumentu. Wskazał jednak na jego zasadniczą wagę: w świecie, w którym technologia coraz szybciej przesuwa granice ludzkiego działania, potrzebny jest głos przypominający, że rozwój nie może zostać oderwany od pytania o godność człowieka.

Zasady się nie zmieniają, zmienia się świat

.Najważniejsza myśl Vance’a dotyczy relacji między stałością zasad moralnych a zmiennością świata. „Jeśli chodzi o moralność, to zasady nigdy się nie zmieniają, ale zmienia się sposób ich stosowania, ponieważ świat się zmienia” — powiedział wiceprezydent USA, który jest chrześcijaninem. To zdanie dobrze oddaje intelektualną stawkę encykliki Leona XIV. Sztuczna inteligencja nie tworzy moralności od zera. Nie unieważnia pytań o dobro, zło, odpowiedzialność, sprawiedliwość, władzę, wolność czy godność osoby. Sprawia jednak, że dawne pytania powracają w nowych formach i z nową ostrością.

W encyklice „Magnifica Humanitas” papież Leon XIV podkreślił, że w dobie AI, gdy godność człowieka jest zagrożona, trzeba pozostać prawdziwie ludźmi. To sformułowanie nadaje dokumentowi nie tylko technologiczny, ale przede wszystkim antropologiczny charakter. Stawką nie jest sama przyszłość maszyn. Stawką jest przyszłość człowieka w świecie, w którym maszyny coraz częściej współdecydują o wojnie, pracy, komunikacji, wiedzy i relacjach społecznych.

AI, wojna sprawiedliwa i katolicka nauka społeczna

.Vance zwrócił szczególną uwagę na wymiar wojenny i społeczny nowych technologii. W rozmowie telefonicznej z NBC News podkreślił, że pojawiają się „nowe technologie i nowe formy prowadzenia wojny”, dlatego trzeba aktualizować doktrynę tzw. wojny sprawiedliwej.

To jeden z najważniejszych wątków całej sprawy. Jeśli sztuczna inteligencja staje się narzędziem rywalizacji militarnej, papieskie wezwanie do jej „rozbrojenia” nie jest metaforą oderwaną od rzeczywistości. Jest próbą nazwania niebezpieczeństwa, w którym technologia rozwijana w imię skuteczności może zostać podporządkowana logice przemocy, przewagi i automatyzacji decyzji o życiu i śmierci. Vance poszedł jednak dalej. „Pojawiają się nowe sposoby interakcji między ludźmi, więc trzeba niejako na nowo przemyśleć całą katolicką naukę społeczną w świetle nowego świata, w którym żyjemy. I myślę, że właśnie to próbuje zrobić papież. Dlatego cieszę się, że to zrobił” — powiedział.

W tej interpretacji encyklika Leona XIV nie jest jedynie dokumentem o technologii. Jest próbą przeniesienia katolickiej nauki społecznej w realia świata, w którym relacje międzyludzkie, praca, komunikacja i wojna zaczynają być przekształcane przez sztuczną inteligencję.

Moralne przywództwo Kościoła

Najmocniejsze słowa Vance’a dotyczyły roli papieża i Kościoła. Wiceprezydent USA stwierdził, że Leon XIV został papieżem „na początku ery sztucznej inteligencji”. Dodał, że jeśli ludziom uda się pomyślnie przejść przez ten czas, w dużej mierze może to być zasługa moralnego przywództwa ze strony papieża i Kościoła. To zdanie odsłania głębszy sens sporu o AI. Sztuczna inteligencja jest często opisywana językiem wydajności, innowacji, konkurencyjności, bezpieczeństwa i przewagi geopolitycznej. Vance, komentując encyklikę Leona XIV, przesuwa akcent: pyta nie tylko o to, co AI może zrobić, ale o to, kim człowiek stanie się w świecie AI.

W tym sensie pochwała encykliki ze strony amerykańskiego wiceprezydenta jest wydarzeniem nie tylko religijnym, ale także politycznym. Pokazuje, że papieski dokument trafia w jeden z głównych sporów zachodnich demokracji: jak regulować, rozumieć i moralnie oceniać technologię, która może zmienić podstawowe warunki życia społecznego.

Vance między technologicznym optymizmem a sceptycyzmem

NBC News zaznaczyła, że Vance jest uznawany za zwolennika technologii AI i ma bliskie kontakty z czołowymi postaciami tej branży. Tym bardziej znaczące jest to, że w ostatnim czasie — gdy sondaże pokazują obawy wyborców wobec rozwoju AI — zaczął publicznie mówić o tej kwestii z większym sceptycyzmem.

Ten zwrot nie musi oznaczać porzucenia technologicznego optymizmu. Może oznaczać jego korektę. Vance nie odrzuca sztucznej inteligencji jako takiej. W przytoczonych wypowiedziach podkreśla raczej, że nowe narzędzia wymagają starego, ale wciąż aktualnego pytania: jakie granice powinien uznać człowiek, gdy zyskuje coraz większą władzę? W tym punkcie spotykają się polityka, technologia i religia. Encyklika Leona XIV nie jest głosem przeciwko przyszłości. Jest próbą obrony człowieka przed przyszłością pozbawioną moralnego kompasu.

Bez rozpraszacza

We wtorkowym wywiadzie Vance potwierdził także wcześniejsze medialne doniesienia, że na czas postu usunął ze swojego telefonu aplikację platformy X. Przyznał, że do tej pory nie zainstalował jej ponownie, choć wcześniej czy później planuje to zrobić. Ten osobisty wątek nie jest bez znaczenia. Vance powiedział, że „bez tego rozpraszacza” stał się znacznie bardziej produktywny. „Nie scrollujesz cały czas, gdy masz pięć wolnych minut. Mogę faktycznie coś przeczytać, zamiast scrollować albo rozpraszać się przez X” — dodał.

W kontekście rozmowy o sztucznej inteligencji i moralności technologii brzmi to jak praktyczny przypis do szerszej debaty. Problemem nie są wyłącznie wielkie systemy AI, wojna algorytmiczna czy globalna rywalizacja technologiczna. Problemem jest również codzienna antropologia cyfrowa: to, co technologie robią z uwagą, skupieniem, czasem i wewnętrzną wolnością człowieka.

Encyklika na czas przesilenia

Komentarz Vance’a pokazuje, że „Magnifica Humanitas” Leona XIV może stać się jednym z ważnych punktów odniesienia w debacie o sztucznej inteligencji. Papież mówi o konieczności „rozbrojenia AI” i o potrzebie pozostania prawdziwie ludźmi. Wiceprezydent USA odczytuje ten głos jako próbę zastosowania niezmiennych zasad moralnych do świata, który zmienia się szybciej niż instytucje, doktryny i społeczeństwa zdążają to opisać. Właśnie dlatego ta encyklika wykracza poza wewnętrzną debatę Kościoła. Dotyczy jednego z najważniejszych pytań współczesności: czy technologia będzie służyć człowiekowi, czy człowiek zostanie podporządkowany logice technologicznej rywalizacji.

Vance mówi wprost: jeśli ludzkość ma pomyślnie przejść przez początek ery sztucznej inteligencji, będzie potrzebowała moralnego przywództwa. Leon XIV, obejmując pontyfikat na początku tej epoki, próbuje takie przywództwo zarysować. Encyklika „Magnifica Humanitas” jest więc nie tylko dokumentem o AI. Jest pytaniem o to, czy w świecie coraz potężniejszych maszyn człowiek potrafi jeszcze zachować władzę nad samym sobą.

PAP / Jarosław Kowalski