Magnifica Humanitas. Pierwsza encyklika Leona XIV

Trosce o człowieka w dobie sztucznej inteligencji jest poświęcona pierwsza encyklika papieża Leona XIV „Magnifica Humanitas”. Po raz pierwszy sztuczna inteligencja będzie wiodącym tematem dokumentu papieskiego nauczania. Nowością jest też udział Leona XIV w jego prezentacji.

Encyklika o sztucznej inteligencji

Encyklika papieża Leona XIV ukaże się tydzień po pierwszej rocznicy inauguracji jego pontyfikatu. Tematyka, związana z szansami oferowanymi przez Al i zagrożeniami, często pojawiała się w minionym roku w wystąpieniach amerykańskiego papieża, mającego również ścisłe wykształcenie. Papież Leon XIV na Uniwersytecie Villanova w USA uzyskał licencjat z matematyki.

Watykan przekazał, że encyklika nosi datę 15 maja br. To dzień 135. rocznicy ogłoszenia encykliki papieża Leona XIII „Rerum Novarum”, uważanej za fundament nauki społecznej Kościoła. W komentarzach w mediach zaznacza się, że również dokument papieża Prevosta będzie przełomowy czy wręcz rewolucyjny. Tuż przed publikacją swojej encykliki papież wyraził nadzieję, że przyczyni się ona do udzielenia odpowiedzi na wyzwania związane ze sztuczną inteligencją.

Narzędzia, które służą człowiekowi

Papież powiedział: – Pragnienie, aby wszyscy zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy powinno kształtować nie tylko nasze decyzje i działania, lecz także sposób korzystania z mediów, technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji oraz kierunek, jaki im nadajemy, tak by narzędzia te autentycznie służyły człowiekowi.

– Jak niestety pokazuje niepohamowane promowanie i wdrażanie technologii kosztem ludzkiej godności i szkody wyrządzane wtedy, kiedy chatboty i inne technologie wykorzystują naszą potrzebę relacji międzyludzkich, naprawdę doświadczamy dzisiaj zaćmienia sensu tego, co to znaczy być człowiekiem – oświadczył papież Leon XIV. Dodając: – Wyzwanie, przed którym obecnie stoimy, nie jest technologiczne, lecz antropologiczne.

Wszyscy, jestem o tym przekonany, jesteśmy szczególnie zaniepokojeni możliwymi konsekwencjami korzystania z technologii cyfrowych i AI nie tylko dla fizycznego i intelektualnego rozwoju dzieci i młodzieży, ale także dla ich duchowego dobrostanu – stwierdził.

Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu

W styczniu 2026 roku w orędziu na Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu papież przestrzegał przed „naiwnym i bezkrytycznym poleganiem na sztucznej inteligencji jako wszechwiedzącej przyjaciółce”. Podkreślił, że narzędzia sztucznej inteligencji mogą fabrykować równoległą rzeczywistość i wpływać na debatę publiczną.

„Nie jesteśmy gatunkiem złożonym z biochemicznych, z góry określonych algorytmów. Każdy z nas ma niezastąpione i niepowtarzalne powołanie, które wyłania się z życia i objawia właśnie w komunikacji z innymi. Technologia cyfrowa, jeśli zaniedbamy tę troskę, może radykalnie zmienić niektóre z fundamentalnych filarów ludzkiej cywilizacji, które czasem bierzemy za pewnik” – napisał.

Etyczne wykorzystanie Al

W czerwcu 2025 roku w przesłaniu na konferencję na temat AI podkreślił, że w obliczu jej dynamicznego rozwoju Kościół pragnie wnieść głos do debaty nad jej etycznym wykorzystaniem.

Leon XIV przestrzegł: „Dostęp do danych, nawet najbardziej rozległy, nie może być utożsamiany z inteligencją, która zakłada otwartość człowieka na ostateczne pytania życia i ukierunkowanie na prawdę i dobro”. Papież Leon XIV wyraził troskę o dzieci i młodzież, wskazując na możliwe konsekwencje korzystania z AI dla ich rozwoju neurologicznego i moralnego.

Swoistą zapowiedzią tematyki encykliki były przed prawie rokiem słowa papieża o tym, że w debacie o AI potrzebna jest perspektywa integralnego rozwoju człowieka i społeczeństw; jego dobra nie tylko w wymiarze materialnym, ale także intelektualnym i duchowym.

„Chodzi o ochronę nienaruszalnej godności każdego człowieka oraz szacunek dla bogactwa kulturowego i duchowego narodów świata” – napisał. Papież Leon XIV zauważył, że AI może być używana do wspierania równości, ale równie łatwo może służyć interesom nielicznych; „a nawet, co gorsza, podsycać konflikty i przemoc”.

W styczniu 2025 roku, a więc jeszcze za pontyfikatu Franciszka, ukazał się dokument watykańskich Dykasterii Nauki Wiary oraz Kultury i Edukacji zatytułowany „Antiqua et Nova” na temat etycznych i społecznych kwestii, związanych z AI. Jest tam ostrzeżenie przed zniewoleniem ludzkości „przez jej własną pracę”.

Watykańskie urzędy zaznaczyły, że sztuczna inteligencja powinna być wykorzystywana wyłącznie jako narzędzie uzupełniające ludzką inteligencję, a nie zastępujące jej bogactwo. Ponadto podkreślono, że w przypadku AI samo określenie „inteligencja” jest mylące, gdyż chodzi bardziej o „jeden z produktów” inteligencji.

Ostrzeżenie przed fake news i deepfake

Dokument ostrzegł także przed tzw. fake news i deepfake, tworzonymi przez AI oraz naruszeniami prywatności i intymności. Zwrócono uwagę, że sztuczna inteligencja może doprowadzić do zwiększenia nierówności społecznych, a „większa część władzy nad głównymi aplikacjami AI skupiona jest w nielicznych potężnych firmach”.

Mowa jest również o konsekwencjach zastąpienia pracy ludzkiej przez postęp technologiczny. „W ten sposób ludzkość sama wyrządziłaby sobie szkodę” – dodano. Watykan wielokrotnie przestrzegał także przed konsekwencjami wykorzystania AI przez przemysł zbrojeniowy i na wojnie.

Tych wszystkich poruszanych wcześniej wątków oczekuje się w encyklice, w prezentacji której udział weźmie Leon XIV, co będzie wydarzeniem wyjątkowym.

Obecni będą także między innymi prefekt Dykasterii Nauki Wiary kardynał Víctor Manuel Fernandez, prefekt Dykasterii Integralnego Rozwoju Człowieka kardynał Michael Czerny i profesor Anna Rowlands z Wydziału Teologii i Religii na Durham University w Wielkiej Brytanii.

Będzie również współzałożyciel działającej na polu AI amerykańskiej firmy Anthropic – Christopher Olah, co interpretowane jest jako możliwe starcie z administracją prezydenta USA Donalda Trumpa ze względu na krytyczne stanowisko koncernu wobec polityki Białego Domu, w tym w kwestii użycia AI.

Kardynał Czerny powiedział we włoskim radiu RAI, nawiązując do historycznego dokumentu Leona XIII, że encyklika „Magnifica Humanitas” będzie nowym „Rerum Novarum” dla Kościoła i świata.

PAP/ Sylwia Wysocka/ LW