Panele słoneczne na dachach nie są czynnikiem jedynie ekonomicznym

Nowe badanie z Ohio State pokazuje, że o montażu paneli słonecznych przesądza nie technologia ani dotacja, lecz jedna osoba w domu, która się ona nie uparła.

.Fotowoltaikę na dachu traktujemy zwykle jako problem techniczno-finansowy. Pytamy ile kosztuje, po ilu latach się zwróci, czy dach wytrzyma. Nowe badanie zespołu z Ohio State University, opublikowane w prestiżowym „Nature Energy”, przesuwa jednak uwagę gdzie indziej, czyli na relacje wewnątrz domu. Okazuje się, że o instalacji paneli często przesądza obecność domowego orędownika, osoby najbardziej przekonanej do inwestycji, która wykonuje najwięcej pracy planistycznej i podtrzymuje rozmowę, aż doprowadzi bliskich do decyzji. W Stanach Zjednoczonych panele ma dziś na dachu około 8% gospodarstw domowych, a badacze chcą zrozumieć, co tę liczbę realnie podnosi.

Punkt wyjścia jest zdroworozsądkowy, lecz dotąd pomijany. Trzy czwarte amerykańskich gospodarstw liczy więcej niż jedną osobę, a mimo to decyzję o dużej inwestycji traktowano w badaniach jak wybór jednego, abstrakcyjnego „gospodarstwa”. Tymczasem to negocjacja między konkretnymi ludźmi pod jednym dachem.

Zgrani albo skłóceni

.Pierwsze z dwóch badań objęło pogłębione wywiady z 39 parami. Wyłoniły się z nich dwa wzorce. Pary „zgrane”, o wspólnych celach i jasnym podziale zadań, zwykle instalowały panele. Pary „skłócone”, naznaczone rozdźwiękiem, rezygnowały. Samo zgranie nie zawsze jednak wystarczało. Często potrzebny był katalizator, zdarzenie, które podnosiło poczucie pilności, Gwałtownie rosnące rachunki za prąd, obawa przed częstymi przerwami w dostawie energii albo zbliżający się koniec ulgi podatkowej. Zgrana para bywała gotowa, lecz dopiero konkretny bodziec pchał ją do działania.

Zaskakująca rola sporu

.Drugie badanie, ankieta wśród 394 przedstawicieli gospodarstw, przyniosło wynik naprawdę nieoczywisty. W domach, które zainstalowały panele, większą rolę w rozmowach odgrywali partnerzy i rodzice niż w domach, które ostatecznie się wycofały. Rola orędownika konsekwentnie wiązała się z adopcją. Zaskoczeniem było jednak co innego. Również większa liczba sporów zapowiadała montaż paneli. Jak to możliwe, że niezgoda sprzyja decyzji, do której trzeba się przekonać?

Autorzy ostrożnie stawiają hipotezę. Być może w domach, które przechodzą przez proces zakupu, po prostu jest o co się spierać, bo dzieje się wiele, jest stresująco i konfliktowo. Możliwe też, że samo zaangażowanie w te rozmowy rodzi więcej tarć. Wniosek jest jednak spójny. Prawdziwym wrogiem decyzji nie jest spór, lecz obojętność. Każda forma komunikacji, nawet negatywna, oznacza, że temat żyje. Milczenie i wycofanie kończą sprawę, zanim się zacznie.

Transformacja przy kuchennym stole

.Praktyczny wniosek uderza w sposób, w jaki projektuje się dziś politykę klimatyczną. „Kierowanie przekazu marketingowego do jednego członka gospodarstwa albo do gospodarstwa w ogóle prawdopodobnie skończy się porażką”, mówi kierująca badaniem profesor Nicole Sintov. To proces relacyjny, nie indywidualny. Zamiast kolejnej ulotki o zwrocie z inwestycji potrzebne jest wsparcie orędownika, który i tak dźwiga już ciężar przekonywania domowników i czasem płaci za to konfliktem. Badacze projektują więc narzędzia praktyczne: arkusze dzielące zadania i cele, warsztaty budujące zgranie w parach, przewodniki po trudnych rozmowach.

Transformacje energetyczną wyobrażamy sobie jako sprawę technologii, sieci i dotacji, coś, co rozgrywa się na dachach i w budżetach. W rzeczywistości przechodzi ona przez kuchenny stół, przez to, czy dwoje ludzi potrafi uzgodnić dużą decyzję. Bariery, które badanie wskazuje, są przy tym uniwersalne, od wysokiego kosztu początkowego, przez lęk o uszkodzenie dachu, po nieufność wobec firm instalacyjnych, więc mechanizm domowego orędownika działa wszędzie, gdzie rodziny ważą taki wydatek, także w Polsce z jej dotacyjnym boomem na fotowoltaikę. Sami autorzy przypuszczają zresztą, że odkryli coś ogólniejszego, rdzenny wzorzec podejmowania decyzji w domu, w którym jedna osoba jest orędownikiem sprawy, a drugą trzeba do niej doprowadzić. Ten sam schemat rządzi, jak mówią, zakupem pompy ciepła, nowej kanapy, a nawet decyzją o psie. Dekarbonizacja okazuje się nie tylko wyzwaniem inżynierów i rządów, lecz również, a może przede wszystkim, sztuką dogadania się we własnym domu.

Szymon Ślubowski