Profilaktyka kluczowym aspektem wczesnego wyleczenia choroby
Profilaktyka pozostaje jednym z najważniejszych elementów walki z chorobami nowotworowymi. W Polsce rak piersi to najczęściej diagnozowany nowotwór złośliwy u kobiet, a jego wczesne wykrycie w znacznym stopniu zwiększa szanse skutecznego leczenia.
Obecnie dysponujemy tak świetnymi metodami diagnostycznymi, że dużo wcześniej i więcej wykrywamy
.W artykule opublikowanym w „Gazecie Uniwersyteckiej UŚ” ekspert zwrócił uwagę, że mimo licznych kampanii edukacyjnych i dostępnych badań, świadomość profilaktyki wciąż nie jest wystarczająca.
„Nie wygląda to dobrze. Kilkanaście lat temu liczba zachorowań na raka piersi wynosiła około 10 tysięcy rocznie, teraz w zeszłym roku nawet 24 tysiące kobiet zachorowało” – podkreślił prof. Cholewka z Wydziału Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersytetu Śląskiego, ekspert w dziedzinie wykorzystania metod fizycznych w diagnostyce i terapii, w tym termowizji.
„Oczywiście możemy na ten problem inaczej spojrzeć: obecnie dysponujemy tak świetnymi metodami diagnostycznymi, że dużo wcześniej i więcej wykrywamy. Niestety, moje wieloletnie badania i doświadczenie skłaniają mnie do refleksji, że jednak niewiele się zmieniło w mentalności” – dodał.
Specjalista podkreślił, że problem dotyczy także młodszych kobiet oraz mężczyzn, którzy w zdecydowanej większości przypadków w ogóle się nie badają.
„Będę do bólu szczery – nawet w moim najbliższym otoczeniu są osoby, które zbagatelizowały temat i nagle okazało się, że jest źle albo bardzo źle. Dlatego akcje popularyzujące wiedzę są niezwykle ważne, aby dotrzeć do ludzi w każdym wieku” – wyjaśnił profesor.
Wśród nowoczesnych metod diagnostycznych profesor wskazuje termowizję. „Porównując symetryczne obszary w lewej i prawej piersi, jesteśmy w stanie zobaczyć, czy gdzieś nie ma podwyższonej temperatury. Sama w sobie nie świadczy ona jeszcze o chorobie, a tym bardziej o nowotworze, ale zmiana temperatury na powierzchni ciała mówi przecież o tym, co się dzieje pod powierzchnią, czy mamy przepływ krwi, gdzie występują naczynia krwionośne, jak intensywny jest metabolizm” – tłumaczył.
Profesor przytoczył przykład pacjentki z USA, u której termowizja wykryła niewielką zmianę, zanim tradycyjne badania pokazały cokolwiek niepokojącego.
„To tylko jedno zdjęcie, żeby zauważyć potencjalnie groźne zmiany, którym można przeciwdziałać dużo szybciej niż dzięki tradycyjnym metodom” – zaznaczył prof. Cholewka.
Profilaktyka często decyduje o tym, czy choroba może zostać wyleczona
.Termowizja znajduje zastosowanie także w profilaktyce skrzywień kręgosłupa u dzieci i młodzieży.
„Zanim kręgosłup dziecka się skrzywi, występują różnice w napięciu mięśniowym, które oznaczają wyższą temperaturę w tych miejscach. Możemy zauważyć pierwsze niepokojące sygnały jeszcze zanim zmiany staną się widoczne na zdjęciu rentgenowskim” – wyjaśnił ekspert.
Metoda jest wykorzystywana również w ocenie efektów leczenia trudno gojących się ran, w sporcie przy badaniu symetrii pracy mięśni, a także w okulistyce przy analizie wpływu terapii laserowej.
Prof. Cholewka zaznaczył, że edukacja zdrowotna od najmłodszych lat jest kluczowa.
„Jeżeli młodzi ludzie nauczą się chodzić do lekarza, robić podstawowe badania i wykonywać morfologię raz w roku, w dorosłym życiu będą kontynuować te nawyki. Profilaktyka to wyrobienie odpowiednich przyzwyczajeń” – wyjaśnił.
Uniwersytet Śląski angażuje się w miejskie inicjatywy, takie jak „Chorzów dla Zdrowia”, gdzie profesor prezentował zastosowanie termowizji w diagnostyce chorób piersi. „Chcemy dotrzeć do ludzi w każdym wieku i zachęcać ich do regularnych badań” – dodał.
Zdrowie – nikt się nie dowie, jako smakujesz, aż się zepsujesz
.Rosnące globalne obciążenie chorobami nowotworowymi znacząco przekracza obecne możliwości skutecznej kontroli zachorowań – pisze prof. Piotr CZAUDERNA
W2020 roku na całym świecie zdiagnozowano ponad 19 milionów nowych przypadków nowotworów (w tym w Polsce ok. 170 000), a 10 milionów ludzi z tego powodu zmarło. Oczekuje się, według Global Cancer Observatory, że do 2040 roku obciążenie to wzrośnie do około 30 milionów nowych przypadków raka rocznie i 16 milionów zgonów, a nowotwory staną się główną przyczyną śmierci. Tymczasem wiele zachorowań na nowotwory można przypisać potencjalnie modyfikowalnym czynnikom ryzyka. Znajomość tego faktu jest absolutnie kluczowa dla rozwoju skutecznych strategii zapobiegania chorobom nowotworowym.
Niedawno w renomowanym międzynarodowym czasopiśmie medycznym „Lancet” konsorcjum Global Burden of Disease Study 2 opublikowało badania związków między wskaźnikami czynników ryzyka (metabolicznego, zawodowego, środowiskowego i behawioralnego) a nowotworami na całym świecie.
Korzystając z szacunków dotyczących zachorowalności na raka, śmiertelności i danych dotyczących czynników ryzyka z 204 krajów oraz obejmujących czynniki ryzyka, od palenia tytoniu do narażenia na działanie czynników rakotwórczych w miejscu pracy, autorzy stwierdzili, że 4,45 miliona zgonów wynika z wystąpienia wymienionych czynników ryzyka. Stanowi to ogółem aż 44,4 proc. zgonów z powodu nowotworów. Jednocześnie skutkowało to utratą 105 milionów lat życia skorelowanych z niepełnosprawnością. Dane te są alarmujące.
Palenie tytoniu odpowiadało za 36,3 proc. zgonów z powodu raka u mężczyzn i 12,3 proc. u kobiet, spożywanie alkoholu – za 6,9 proc. zgonów z powodu raka u mężczyzn i 2,3 proc. u kobiet. Z kolei otyłość (stwierdzana w oparciu o wysoki wskaźnik Body Mass Index – BMI) odpowiadała za 4,2 proc. zgonów z powodu raka u mężczyzn i 5,2 proc. u kobiet. Odkryto również bardzo niepokojący, ponad 20-procentowy wzrost zgonów z powodu nowotworów w latach 2010–2019, który można przypisać powyższym możliwym do uniknięcia przyczynom. Zauważono także, że czynniki ryzyka metabolicznego odgrywały rosnącą rolę. Rośnie też liczba nowotworów związana z czynnikami dietetycznymi i hormonalnymi, w tym zwłaszcza nowotworów piersi i prostaty.
Co istotne, wszystkie wymienione wyżej czynniki można kontrolować czy też ograniczać za pomocą stosunkowo prostych interwencji. Ich szkodliwy wpływ jest zresztą znany już od dziesięcioleci. Dlatego tak ważna jest profilaktyka zdrowotna. Można w jej obrębie wyróżnić kilka typów:
– profilaktykę wczesną, polegającą na kształtowaniu prawidłowych wzorców zdrowotnych w oparciu o odpowiednią edukację, w tym również szczepienia ochronne,
– profilaktykę zdrowotną pierwotną, polegającą na kontrolowaniu czynników ryzyka oraz identyfikacji osób, które znajdują się w grupie ryzyka,
– profilaktykę wtórną, skierowaną do osób znajdujących się w grupie ryzyka i nakierowaną na wczesne wykrycie choroby, a tym samym jak najszybsze wdrożenie leczenia,
– profilaktykę III fazy, skierowaną do osób chorych, mającą na celu zminimalizowanie skutków choroby i zapobieganie powikłaniom.
Raport opublikowany w 2018 roku przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny (NIZP-PZH) pokazuje, że wiele osób nie wie, czym są zdrowotne czynniki ryzyka i nie potrafi ich wymienić (40 proc. badanych). Nie widzą one również związku przyczynowo-skutkowego między swoim stylem życia a występowaniem chorób cywilizacyjnych, w tym nowotworów.
To, o czym nie pamiętamy lub nie chcemy pamiętać, to fakt, że w zdecydowanej większości przypadków to nie geny decydują o wystąpieniu nowotworu, ale nasze własne zachowania. Co najwyżej geny mogą skutkować pewną predyspozycją do rozwoju określonych nowotworów, którą możemy modyfikować poprzez odpowiednie zachowania prozdrowotne.
Działania na rzecz zapobiegania nowotworom winny wykraczać poza sektor zdrowotny i obejmować szeroki zakres polityk społecznych, w tym także ujmować kwestię szczepień stanowiących element profilaktyki przeciwnowotworowej, takich jak szczepienia przeciwko wirusom brodawczaka ludzkiego HPV i wirusowego zapalenia wątroby HBV. Szacuje się, iż zapobieganie nowotworom jest niezwykle opłacalne, każde 100 milionów dolarów zainwestowane w prewencję może przynieść oszczędności rzędu 100 miliardów dolarów.
Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-piotr-czauderna-zdrowie
PAP/MB
