Średniowieczne targowisko i budynki z Niżnego Nowogrodu. Najstarsze ujawnione konstrukcje liczą 700 lat
W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie historycznego Targu Mytnego w Niżnym Nowogrodzie w Rosji archeolodzy odkryli pozostałości średniowiecznych parceli mieszczańskich i zabudowań, fundamenty późniejszych budynków targowych, monety, biżuterię oraz setki fragmentów fajek. Odkryta zabudowa i przedmioty pochodzą nawet sprzed 700 lat – najstarsze znaleziska pochodzą z z XIII i XIV wieku.
Średniowieczne targowisko i budynki z Niżnego Nowogrodu
Wiosną 2026 r. na terenie dawnego Targu Mytnego rozpoczęły się szeroko zakrojone badania archeologiczne prowadzone przez Ekspedycję Wołżańską Instytutu Archeologii Rosyjskiej Akademii Nauk. Stanowisko znajduje się przy ulicy Bolszaja Pokrowskaja 2, około 200 metrów od Kremla Niżnonowogrodzkiego. Do tej pory przebadano tam obszar przekraczający 1000 metrów kwadratowych.
Mimo późniejszej intensywnej zabudowy miejskiej pod powierzchnią zachowały się grube warstwy kulturowe. W zależności od części stanowiska ich miąższość wynosi od 1,1 do 2,8 metra. Najstarsze odkryte ślady działalności człowieka pochodzą z XIII i XIV stulecia. Badacze rozpoznali system dawnych parceli, których granice wyznaczały rowy mieszczące niegdyś drewniane ogrodzenia palisadowe.
Dawne działki i piwnice domów
Układ tych granic powtarza się na stanowisku wielokrotnie i pozostaje do siebie zbliżony, co wskazuje na długotrwałą stabilność średniowiecznego podziału przestrzeni. Z czasem poszczególne posesje mogły zmieniać swoje rozmiary, jednak sam kierunek ich rozplanowania pozostawał podobny. W obrębie dawnych działek archeolodzy natrafili również na liczne zagłębienia i jamy. Największe z nich mogły stanowić pozostałości podziemnych części budynków, przede wszystkim piwnic.
Znaleziska z XIII i XIV wieku odpowiadają za mniej więcej jedną czwartą wszystkich pojedynczych zabytków ruchomych odkrytych podczas prac. Wśród nich znajdują się między innymi kawałki szklanych bransolet, noże, cylindryczne zamki oraz przedmioty o charakterze religijnym.
XV wiek przyniósł Niżnemu Nowogrodowi wyraźny regres
Znacznie skromniejszy obraz przynosi warstwa związana z XV stuleciem. Na badanym obszarze niemal nie zachowały się większe obiekty ani zwarte poziomy osadnicze z tego czasu. Archeolodzy wiążą tę przerwę ze zmniejszeniem zasięgu zabudowy Niżnego Nowogrodu, które miało wówczas miejsce. Ponowna intensyfikacja życia miejskiego jest widoczna dopiero w materiałach pochodzących z XVI i XVII wieku. Okres ten odpowiada fazie rozwoju Niżnego Nowogrodu, związanej również z wznoszeniem murowanego kremla i ponownym wzrostem znaczenia miasta.
Kafle piecowe z czerwonej gliny przedstawiające sceny oblężenia
Pozostałości z XVI i XVII wieku występują na znacznym obszarze wykopu i świadczą o ponownym trwałym zagospodarowaniu tej części miasta. Do najbardziej efektownych zabytków należą ozdobne kafle piecowe wykonane z czerwonej gliny. Część z nich przedstawia sceny szturmu na fortyfikacje.
Na dekoracjach widoczne były mury obronne, wieże, działa, łucznicy oraz postacie uczestniczące w ataku i obronie. Poszczególne kafle mogły być zestawiane w większą kompozycję tworzącą rozbudowaną scenę walki. Tego rodzaju motywy cieszyły się szczególną popularnością w pierwszej połowie XVII wieku. Badacze pozyskali również ponad 40 monet związanych z tą fazą użytkowania stanowiska. Uzupełniają je elementy pasów, biżuteria, guziki oraz inne części garderoby.
Nowożytny plac handlowy
W drugiej połowie XVIII wieku sposób wykorzystywania badanego miejsca uległ kolejnej istotnej zmianie. Na tym obszarze zaczął funkcjonować plac handlowy, na którym stopniowo pojawiła się także murowana zabudowa. Szczególnie ważnym odkryciem okazały się pozostałości budynku o wymiarach około 10 na 11,5 metra.
Jego położenie odpowiada obiektowi zaznaczonemu na planach miasta z 1799, 1834 oraz 1859 r. W dawnych materiałach kartograficznych opisano go jako kamienny budynek publiczny znajdujący się przy Targu Mytnym.
Z konstrukcji przetrwały przede wszystkim fragmenty kamiennych fundamentów oraz części ścian wzniesionych z czerwonej cegły. Ślady kolejnych ingerencji w mur wskazują, że obiekt był w XIX wieku wielokrotnie naprawiany i przekształcany. Na mapie miasta z 1896 r. budowla nie występuje już w tym miejscu, dlatego jej likwidacja najprawdopodobniej nastąpiła pod koniec XIX wieku.
Sklep lub kram przy dawnym targu
Niedaleko dużego budynku archeolodzy odsłonili również pozostałości znacznie mniejszej murowanej konstrukcji. Jej wewnętrzna przestrzeń miała około 3,5 metra szerokości. Charakter obiektu oraz jego położenie pozwalają przypuszczać, że mógł on służyć jako niewielki sklep albo stały punkt handlowy.
Odkrycie dobrze wpisuje się w obraz tej części Niżnego Nowogrodu jako intensywnie użytkowanej przestrzeni targowej. Z działalnością handlową wiąże się także ogromna liczba drobnych przedmiotów z XVIII i XIX wieku, które stanowią obecnie najliczniejszą grupę znalezisk.
Osobiste przedmioty dawnych mieszkańców Niżnego Nowogrodu
Lista zabytków obejmuje również elementy końskiej uprzęży, liczne guziki oraz krzyżyki noszone na piersi. Najstarsze z tych krzyżyków pochodzą z XIV wieku, natomiast najmłodsze datowane są na XVIII stulecie. Tak zróżnicowany materiał pozwala spojrzeć nie tylko na zabudowę miejsca, ale również na codzienne życie ludzi, którzy przez kolejne stulecia mieszkali, pracowali i handlowali w tej części miasta. Szczególnie istotne jest to, że odkryte warstwy układają się w niemal ciągły zapis przemian urbanistycznych trwających przez około siedem stuleci.
Marcin Jarzębski
