Starożytne sanktuarium Wenetów spod Padwy. Zapomniane miejsce kultu przepisze historię regionu?

W trakcie budowy nowej regionalnej drogi w miejscowości Ponso w prowincji Padwa w północnych Włoszech przez archeologów zostało odkryte starożytne wenetyjskie sanktuarium. Jego twórcami byli Wenetowie – starożytny lud, który zamieszkiwał tereny dzisiejszego regionu Wenecji Euganejskiej w okresie od IX do III wieku p.n.e., kiedy to po podboju przez Republikę Rzymską uległ romanizacji.

Starożytne wenetyjskie sanktuarium

To najnowsze niezwykłe odkrycie archeologiczne z północnych Włoch nastąpiło na skutek prac infrastrukturalnych związanych z budową pierwszego odcinka regionalnej drogi SR10 „Padana Inferiore”, która będzie biegła między miejscowościami Borgo Veneto i Carceri. Ujawnione podczas prewencyjnych wykopalisk archeologicznych w Ponso starożytne wenetyjskie sanktuarium jest tym bardziej zaskakującym znaleziskiem, że na jego terenie odkryto inskrypcje wykonane w j. wenetyjskim, którym posługiwali się starożytni Wenetowie.

Za obecne wykopaliska archeologiczne w tym miejscu odpowiada Biuro Nadzoru ds. Archeologii, Sztuk Pięknych i Krajobrazów, obejmujące prowincje Padwa, Treviso i Belluno. Odsłonięte niedawno wenetyjskie miejsce kultu rzuca nowe światło na historię religii w starożytnej Wenecji Euganejskiej, w czasach poprzedzających romanizację tego regionu Italii, jaka nastąpiła po jego podboju przez Rzym.

Wenetyjskie inskrypcje z Ponso

Pochodzące z przedrzymskich czasów wenetyjskie miejsce kultu zostało przez archeologów datowane na V–IV wieku p.n.e. – jak twierdzą jednak archeolodzy, odkryte w Ponso sanktuarium służyło celom religijnym lokalnej ludności również w późniejszych czasach rzymskich.

Do jednych z najważniejszych znalezisk dokonanych na terenie tego stanowiska należą liczne kamienne artefakty na których to zostały wyryte inskrypcje wykonane w j. wenetyjskim. Zapisano je zarówno w alfabecie łacińskim, jak i etruskim. Wiele z nich miało charakter wotywny, czyli były inskrypcjami dziękczynnymi lub składanymi w intencji spełnienia modlitw, jakie były ofiarowane wenetyjskim bóstwom. Niektóre z odkrytych inskrypcji wyryto na trzech ścianach kamieni, co podkreśla ich ceremonialny charakter.

Co ciekawe część z tych kamieni z inskrypcjami została później ponownie wykorzystana przy budowie brukowanej nawierzchni, której dokładne przeznaczenie pozostaje niejasne. Wstępne badania wskazują, że nawierzchnia ta może pochodzić z I wieku n.e., co sugeruje, że miejsce to nadal wówczas pełniło funkcję sakralną, choć uległo wówczas już znaczącej transformacji.

Kim byli Wenetowie?

.Wenetowie, określani także czasem jako Paleowenetowie, byli starożytnymi mieszkańcami współczesnego regionu Wenecji Euganejskiej. Ten indoeuropejski lud na tereny dzisiejszych północno-wschodnich Włoch przybył najpewniej w IX wieku p.n.e. z obszaru obecnej Europy Środkowo-Wschodniej – niewykluczone jednak, że Wenetowie zamieszkiwali te ziemie już w połowie II tysiąclecia p.n.e.

Ich cywilizacja rozwijała się prężnie przez większość I tysiąclecia p.n.e. Rozwój gospodarczy Wenetów w znacznej mierze opierał się na handlu z Etruskami i Grekami. Wiadomo, że posiadali swój własny język oraz że byli znani z hodowli koni. Wenetyjskie prosperity zakończyło przyłączenie ich ziemi do państwa rzymskiego. Z czasem zostali zromanizowani. To od nich pochodzi właśnie nazwa regionu Wenecji Euganejskiej i pośrednio samej Wenecji.

Język wenetyjski był niewątpliwie językiem indoeuropejskim, acz jego przynależność do konkretnej podrodziny językowej jest kwestią sporną pomiędzy lingwistami i językoznawcami. Część z nich zalicza jednak język wenetyjski do rodziny języków italskich, do których przynależała też łacina. Do naszych czasów zachowało się kilkaset krótkich inskrypcji w alfabecie etruskim (głównie nagrobkowych i wotywnych), pochodzących z I wieku p.n.e. – do rzadkiej kolekcji takich przedmiotów dołączyły teraz kamienne inskrypcje z Ponso.

Miejsce kultu, które było wykorzystywane przez wiele stuleci

.Pierwsze artefakty odkryto podczas prac melioracyjnych i oczyszczania terenu z niewybuchów pochodzących z czasów II wojny światowej, co doprowadziło do rozpoczęcia szerszego programu wykopalisk stratygraficznych. Późniejsze badania ujawniły dodatkowe monumentalne prostokątne struktury interpretowane jako świątynie. Jeden z budynków posiada cechy architektoniczne charakterystyczne dla budowli perypterowych, czyli takich struktur jak starożytne greckie świątynie otoczone pojedynczym rzędem kolumn (perystazą).

Wykopaliska w Ponso sugerują, że sanktuarium to ostatecznie zostało zniszczone przez potężną powódź rzeki Adygi, która w starożytności przepływała przez ten obszar. Porzucenie tego miejsca kultu nie nastąpiło jednak nagle – twierdzą archeolodzy.

Zamiast tego było ono porzucane stopniowo, zachowując generalnie swoje oryginalne znaczenie i funkcje przez całe stulecia, pomimo ewolucji praktyk kulturowych i religijnych lokalnej ludności. Wykopaliska i badania na terenie tego wenetyjskiego miejsca kultu jeszcze się nie zakończyły. Archeolodzy mają nadzieję, że dalsze badania pozwolą dokładniej wyjaśnić historię tego miejsca, bardziej dokładnie przedstawić układ kompleksu oraz kolejność poszczególnych faz jego użytkowania.

Marcin Jarzębski